vital principle of all true virtue,^*' was left undisturbed, whilst the
specula futures insultus providisse. — Saspe ego veritus in eo inconsideratam et
teiuerariam ejus locutionem, qua; licet scholasticai subtilitatis, et ibrtassis nonnun-
quam aliquid catholic« veiitatis liabeiet, et tarnen in vulgus indoctum, et non
capacein plcbeni pioferri cum gravi siniplicium scandalo prorsus odiosum. The
things in his preaching, at which offence was taken, were such as these : e. g. in the
Paiadoxis: Si s. Petrus instituisset jcjuniuin, forte ideo fecisset, ut eo melius pisces
suos veudidisset. Sacrum oleum est sicut aliud oleum, quod comedis domi in olfa.
Ich verachte den Bapst, die Kirche und Concilia, und lobe Christum. At his trial
he was accused, no. XX., of having preached in Wisbaden, quod videns venerabile
sacramentum Eucharistiaj videat Diabolum, though he denied it. The proceedings
against him were the more cruel, inasmuch as he was already an infirm old man
(Examen die Luna; XX. : prae senio et debilitate vix cerebrare poterat), and had
long been ill. Worthy of remark is what is said by the reporter of the trial at the
close of this statement: Magister Jo. de Wesalia longo tempore gravi morbo labo-
ravit, nihilominus inquirebatur ab eo satis fervide. Qua;dam negavit se dixisse,
quaedam et pra; state et languore potuit conubatur interpretari, et ipse per sese
eliam allegabat suam diuturnam infirmitatem. Dempto solo articulo de processione
Spiritus Sancti, in aliis videtur non ita gravi censura fuisse castigandus, si induciae
data; fuissent, si consultores ei fuissent adhibiti, si non omnes uno solo dempto
fuissent de via Realium. Et nisi forsitan impetus quidam irrepsisset in Religiöses
triumphandi de Sa-culari, et prEesertim de eo, qui illorum Thomam peculiariter non
coluerut, forsitan poterat cum eo mitius — benigniusque actum — fuisse. Deum
tester, qui omnia novit, hunc processuni, qui ciun eoservatus fuit usque ad revoca-
tionem et librorum suorum exustionem. vehementissimedisplicuisse Mag. Engelino
de Brunsvico, maximo Theologo, et Mag. Johanni Keisersbergio, duobus utique
viris (then both preaching in Strasburg) cum doctis, tum integris. Prsecipue Mag.
Engelino visum fuit nimis pra;cipitanter cum tanto vii'o actum esse. Immo non
vevebatur asserere, multos articulos ejus et majorem partem posse sustineri. Nee
obticuit de simuUate Thomistarum contra Modernes, et de gaudio ti-iuinphandi
Religiosoi-um contra Sa-culares. Quis nisi ipse Diabolus seminavit iliam zizaniam
inter philosophos et inter theologos, ut tanta sit dissensio — inter eos, qui Thomam,
qui Scotum, qui Marsilium imitantur, adeo ut, si universalia quisquam realia
negaverit, existimetur in Spiritum Sanctum pcccavisse .' — Unde ha;c cscitas
mentis, nisi a Diabolo .' qui, ne utiliora, ne honestiora, ne moribus, virtutibus et
saluti animarum conducentia discamus, phantasias nostras illudit, et trahit ad res
minus salutares, et ad gelidas harum intentionum speculationes, quibus neque ad
Deum devoti reddimur, neque ad pioxinii dilectionem inflamniamur. Et ideo
minus asdificamus in Ecclesia Dei, neque fervor Chrislianorum videtur augeri, sed
indies diminui.
"^ Johann. Pupper. Of whom see TValchii monim. medii a;vi fasc. IV. Prsf. p.
XIII. .seq., and vol. II. fasc. 1. Pra;f p. II. seq.
16 Works: De libertate Christiana (ed. Cornel. Grapheus. Antverp. 1521. 4to.
The editor was taken by tlie Inquisition and forced to retract, see Gerdesii scri-
nium antiquarium. T. VI. p. 496 seq.). De quatuor erroribus circa legem evan-
gelicam exortis, et de votis et religionibus facticiis dialogus (in Walch fasc. IV.
p. 73 seq.). Epist. apologeticaadv. quendam Pra;dica(orii Ordinis super doctrinadoc-
toruni scholaslicoruni et quibusdani aliis (ed Corn. Crapheus. Ant\erp. 1521. Re-
printed in Watch, vol. II. fasc. I. p. 1 seq.). Of the true source of all doctrine Epist.
apologet. in Walch II., 1. p. 10: Sola scriptura canonica fidem indubiam et irre-
fragabilem habet auctoritatem. Anliquorum Patrum scripta tantum habent aucto-
ritatis, quantum canonica; veritati sunt conformia. Haec fideli sunt amplectenda,
quia canonica veiitate student approbare qua; dicunt. Modeinorum vero doctorum,
maximo Ordinum Mendicanlium, scripta, pro opinionibus iimixa, nee fundamen-
tum habent solidum, nee veritate illustrant intcllectum, sed varus argumentorum
implicationibus ipsam uudam et simpliccm veritatem obnubilaatia, vanitati magis
Chap. V. Reformers. § 152. John Goch. 387
deserviunt quam veritati. (cf. Dialogus in Wahh IV. p. 77 seq.). He
points out four errors: Dialog, p. 83: Primus f'uit illorum, qui cum lege
evangelica, quam Chiistus suis sequacibus sub modicis praeceptis et paucis
sacramentis liberam dereliquit, onerosam etiam sei-vitutem legis Mosaics ne-
cessariam fore ad salutem contendebant. P. 84 : Secundum genus errorum est
illorum, qui perfectionem Christiana; vitaj ita in sola fide constituerunt, et opera
fidei sibi necessaria non crediderunt, ita ut credentes in Christo et bonum fidei
habentes, omnia sibi alia Jicere arbilrati sint. P. 91 : Tertium genus errorum est
illorum, qui utrumque actum tam interloris volitionis quam exterioris opeiationis
ad christians vita; perfectionem necessarium credunt : sed, quod naturales vires
liberi arbitrii, sive naturalis facultas humanae natura; absque auxilio divinse gratiae
ad hoc sufficiat, impie doginatisare non erubescunt. Hasc fuit ha;resis Pelagiana,
quEe, quamvis ab Ecclesia sit condemnata, — in quorundam tamen cordibus quaedam
reliquia? ex ea serpere reperiuntur. — P. 99: Hinc in exterioribus observantiis et
Cffiremoniis rigor intolerabilis exhibetur, et circa deficientes fratres benignitas
caritatis negligitur. Motus appetiius sui infaligabiliter exequuntur, traditiones
hominum magno amore amplectuntur, sed potiora legis praeterire reperiuntur.
P. 109: Quai'tum genus erroris est illorum, qui — in hoc desipiunt, quod ad per-
fectiora opera legis evangelica; facienda libertatem spiritus secundum interiorem
motum fidei non sufficere contendunt, sed ad hoc obligationem voti necessario
requiri, impie dogmatisare non erubescunt; ita ut libertatem evangelicam in Ser-
vituten! obligatoriam redigentes a pharisaica superstitione non multum distare
reperiantur. Hie est error nostri temporis, qui cum Pelagiana hajresi in multis
convenire cognoscitur. P. 112 he mentions St. Thomas as the author of this
heresy, princeps ei-roris. P. 114 seq. he proves that voluntas voventis non firmatur
in bono ex voto. P. 115: Religiosi possunt a bono virtutis deficere, et facinoro-
sissimi fieri. Quod non est necesse perrationes probabiles adsti-uere, quia multorum
vita nefandissiiiia hoc declarat manifeste, ita ut vulgo dicatur: quod Monachus
audet prcDsumere, hoc Sathanas eruhesceret excogitare. P. 122: ^Eternas beati-
tudinis pra?mium non est aliud, quam summi anioris exercitium. P. 124: Creata
voluntas largitate divina> bonitatis repletur, et ejus amore infiammata, ad recipro-
cum amorem assurgit. Unde sicut in ea continua et sine fine duratura erit tanta
divinse bonitatis influentia, sic conünua et sterna erit ejus creatae voluntatis ad
Deum cum pleno amoris refluentia. P. 139 : Anima rationalis eodem modo redu-
citur in Deum, quomodo exit a Deo. Sed per libertatem divinae voluntatis exit
a Deo, ergo per libertatem suae voluntatis debet reduci in Deum. (cf. Epist.
apolog. in Walch II., I. p. 19; Qua de causa Apostolus in omni scriptura et doc-
trina sua ita laboi-at ab evangelica libertate mosaicam servitutem excludere .'' Hue
utique, ut omnibus patenter claresceret, neminem posse legem evangelicam nisi
per libertatem Spiritus mei-itorie observare. Nee niirum, quia lex evangelica est
lex amoris. Amare autem nemo potest, nisi per voluntatis libertatem.) P. 142 :
Prscepta evangelica — non ad humana; voluntatis libertatem onerandam, sed ad
ipsam libertatem dirigendam ordinantur. — Sunt enim hsc prtecepta lumen divinae
caritatis tenebris humanae ignorantia; coelitus infusum, quo divinae voluntatis bene-
placitum, qua; est regula omnis creats voluntatis, manifestatur, et ad ejus confor-
mitatem creata voluntas dirigitur. To the question, Quare ergo Ecclesia votum
fieri ordinavit, et cum tanta solemnitate fieri decrevit, si nihil boni supernaturalis
in voluntate voventis efficit .' he answers, p. 164: Ecclesia mater est fidelium : in
matribus autem plus solet abundare aftectus, quam vigere intellectus. Et ideo in
quibusdam actibus Ecclesia; magis attendendus est atfectus pietatis, quam lumen
discretionis. Unde fit, ut quamvis Ecclesia militans aliquando erret in effectu, eo
quod Ecclesia militans faliitur et fallit ; non tamen errat in aflcctu, quia quicquid
circa Ecclesiae filios ordinat ad profectum eorum, procul dubio materno affectu
disponere laborat. — P. 167: Votum religionis propter infirmos et instabiles Ec-
clesia ordinavit, qui ad perfectam legis evangelica; observantiam sub communi
institutione christians religionis aliter induci non poterant, ut per exteriorem
obligationem sub jugo evangelics libertatis vivere assuescerent, qui absque obli-
gatione ad hoc non poterant edomari. Cum igitur haec ita se habeant, valde est a
veritate alienum, quod quidam Religiosorum ad tam superstitiosam elationem
religiones extoUunt quod in suam contumeliam status eas perfectionis dicere non
erubescant. P. 177 : Divina ordinatio et constitutio est sufficientissima ad sum-
mam et perfecrissimam legis evangelicas observationem, et non indiget nova in-
388 Third Period. Div. V. A. D. 1409 — 1517.
still more thorough reformer, John Wepsel,i~ (Lux mundi, Magister
contradictionum) after a long course of constant activity in Cologne,
Louvain, Paris and Heidelberg, was allowed to end his days quietly
in his native city of Groningen (t 1489), notwithstanding that Lu-
ther acknowledged the doctrines he taught to be altogether the same
as his own.i^
stitutione vel ordinatione. Et ideo positivae constLtutiones Ecclesia;, ordinationi
divinae superaddit», non sunt, nisi qua;dam cxtci'ioies honest« observantiac, ordi-
nataä vel propter majorem reverentiam in siiscipiendis vel tractandis sacramentis,
ut jejiino stomacho sacramentum cucharistia; percipere, — et similia, qua; nihil
faciunt ad sacramenti veritatem, sed ad honorem et dignitatem. P. 180 : Quod
ilia necessitas coactionis sit per se causa boni productiva, vel quod sit per se
bonum meritorium, quemadmodum Thoniista; atfinnant, omnino neganius, immo
falsum esse, et hsresi Pelagianae vicinum esse dicimus. — Positiva constitutio
Ecclesia; — non potest se extendere ad interiorem motum voluntatis, in quo est
principium merendi, sed solum ad substantiam actus exterioris, qui potest fieri
absque auxilio gratis secundum facultatem voluntatis. Dicere ergo, quod votura
sit causa productiva meriti, — non est aliud dicere, quam quod exteriore actu
voluntatis absque auxilio gratia; potest seterna; beatitudo mcreri. — Haec fuit insa-
nia Pelagii hjeretici, etc. — P. 199: Vita sacerdotalis, secundum cminentiam status
sacerdotalis et dignitatem Ordinis regulata, est vere et sirnpliciter apostolica, et
summa perfectio religionis Christiana». P. 207: Ex sacramentorum primaria in-
stitutione, et ex divina ordinatione licet omnibus sacerdotibus omnia sacramenta
dispensare. — Quod ei-go nunc teniporis Episcopis licet conferre aliqua, quae
non liccnt sacerdotibus, — hoc est vel propter Ecclesias consuetudinem vel con-
stitutionem. Multa enim Ordini sacerdotali per consuetudinem vel constitutionem
Ecclesias sunt ablata, quae divina constitutione ei sunt collata.
'^ Called also Gansfort, probably from his native village. Two accounts of his
life by Albr Hardenberg and Gerhaid Geldenhauer, pi-efixed to the 0pp. Wesseli.
Comp. Effigies et Vit^ Piofessorum Academia; Gi-oningae et Omlandia;. Groning.
1654. fol. p. 12 seq. Guil. JHuurliiif^ de Wesseli Gansfortii cum vita, turn nieri-
tis in pra;paranda sacrorum emendatione in Belgio septentrionali. Pars prior (con-
taining the life). Traj. ad Rheii. 1831. Svo. Johann Wesseli, ein Vorgänger
Luthers. Zur Characteristik der christl. Kirche und Theologie in ihrem Ueber-
gang aus dem Mittelalter in die Reforniationszeit. ßy D. C. Ullmann. Hamburg.
1834. 8vo.
1** Many of his writings are lost {Hardenberg in vita Wess. p. 13 : quae in
scriniis ipsius reperiebantur ejus manuscripta omnia eo mortuo opera Mendican-
tium monachorum et quorundam aliorum fui'oi'C exusta erant). Several of his
treatises were sent to Luther from Holland, at first under the title Farrago
Wesseli (prob. Witteb. 1521.), 4to., after A. D. 1522 several times published in
Wittenberg, Basil, and Marburg under the title Farrago rerum theologicarum
uberrima doctiss. Viro Wesselo Groningensi auctore (comp. Ullmann S. 461 fT.).
Luther says, in his preface prefixed to the later editions: Prodiit en Wesselus
(quem Basilium dicunt) Phrisius Groningen, vir admirabilis ingenii, rari et magni
Spiritus, quem et ipsum apparet esse vere Theodidactum, quales prophetavit fore
Christianos Jesaias, neque enim ex hominibus acccpisse judicari potest, sicut nee
ego. Hie si mihi antea fuisset lectus, poterat hostibus meis videri Lutlierus omnia
ex Wesselo hausi'sse, adeo spiritus utriusque concordat. The entire ed. of jW.
fVesseli Gansfortii Opera, quae inveniri potuerunt omnia (ed. Petrus Pappus a
Tratzberg) Groning. 1614. 4to. contains besides the farrago five treatises and a
collection of letters. Wessel's Theologie, see Ullmann S. 187 tf. His doctrine
of justification : De magnitudine passionis c. 45 (0pp. p. 550) : Jlrbitramur
hominem justificari per fidem Jesu Christi absque operibus {Rom. iii. 28), et
fides sine operibus emortua est {Jac. ii. 27) : diversum dicunt Apostolus Paulus
et Jacobus, verum non adversum. Communis utiique sententia est, justum ex
fide vivere, fide, inquam, per dilectionem operante. Cap. 46, p. 553: Qui per
opera sua justificari putat, non novit, quid si( Justus. Justus est, qui unicuique
quod suum est tribuit. Sed quis homo unquam absolvit, ut Deo esset qualis esse
debet, omni homini sit qualis esse debet .' Nescit quod sit suum debitum, nescit
Chap. V. Reformers. § 152. John Wessel 389
From all this it is evident, that however the views taken of the
etiam quanta sit futurorura bonorum exspectatio, quam nullis opeiibus square
potest: neque solum hac ignorantia errat, sed et sacrilegii (reus est), gloriam
justificationis non Deo, sed sibi tribuens. Qui vero Evangelium audiens ciedit,
desiderat, sperat, confidit ut lasta nuntia, prsterea aniat evangelisatuiu justifican-
tem et beatificantem, quantalibet pro consequendo faciat et patiatur; non sua
opera, non se operantem extollit, sed extentus totus et propensus in eum quem
amat, a quo credit, cupit, sperat, contidit, justificatur, nihil sibi ipsi tribuit, qui
seit nihil habere ex se. Cap. 47, p. 554 : Prscepit igitur lex perfectionein, sed
nihil adduxit ad perfectum. Sed quid ? Num Evangelium duxit ad perfectum ?
Utique. Quem igitur? Omnem credentem, quoniam omni ci-edenti Christus
finis legis est ad justitiam, et fructus, quoniam ipse est, qui dat potestatem filios
Dei fieri his qui ci-edunt in nomine ejus. Credendo verbo adherent Verbo.
Verbum Deus est. Ciedendo igitur Deo adhsErent: et adhaerere Deo bonum est,
quia qui adhaeret Deo, unus cum eo spiiitus fit, cum justo Justus, cum sancto
sanctus. — Quce sit vera communio Sanctorum? 0pp. p. 809: Vera essentiali
imitate communicant Sancti omnes, quotquot una fide, una spe, una charitate
Christo coha?rent, sub quibuscunque Praelatis, quantumlibet ambitiöse contendenti-
bus, aut dissentientibus, aut errantibus, etiam htereticis Pra;lalis degant. — Et haec
est ilia sanctorum communio, de qua in Symbolo: credo Sanctorum communio-
nem. — Constat, quod valde possibile, Graecum vei'a pietate adfectum omnia ciedere
in Constantinopoli sub suo Patriarcha schisniatico quae Latinus Romaj credit : quid
illi nocet suorum ha;retica pravitas i' Unitas ergo Ecclesia; sub uno Papa tantum
accidentalis est, adeo ut non sit necessaria, licet conferens multum in Sanctorum
communione. Of the power of the church and its relation to the Scriptures, De
potestate Ecclesiastica, 0pp. p. 753 : Pastor gregem Domini pascere positus est.
Verum quia grex pascendus rationis et liberi arbitrii est, non prorsus in po'.estate
pastoris traditus est, ut nihil ab eo exigatur, nisi pastoi-i obedire. Debet enirn ovis
ipse dinosse quibiis pascatur, quibus inticiatur, et quomodocunque, oblatrjiii etiam
a pastore ipso, vilare pestiferam infectionem. Et in hoc si sequatur pastorem, non
excusatur. Debet ergo populus pastores ad pascua sequi. Quando vero non
pascit, pastor non est : neque tunc, velut inofficioso, grex ei parere tenetur. P.
769 : Nemo magis Ecclesiam destruit, quam corruptus Cleius. Destruentibus
Ecclesiam omnes Christiani tenentur resistere, usque eliain ad ultirnos, puta rusticos
juxta illud, 2 Thess. iii. 6. Sancta quippe rusticitas quantum Ecclesiam Dei a-difi-
cat vits merito, tantum nocet, si destruentibus eam non resistit. P. 759: Propter
Deum Evangelio credimus, et propter Evangelium Ecclesias et Papas, non Evan-
gelio propter Ecclesiam. Unde a^uod Augustinus {conivn Epist. Maniclisi, c. 6 :
ego vero Evangelio non crederem, nisi me catholiccB EcclesicR commoveret auc-
toritas) de Evangelio et Ecclesia dicit, originis de credendo verbum est, non
comparationis aut prasferentia;. Dixit enim Apostolis Dominus Jesus : Prcedicate
omni creaturcB, docentes eos servare qucecunque prcecepi vobis (Matth. xxviii. 19,
20). Non igitur audiendi, nisi quantum missi : non missi, nisi cum Evangelio :
non evangelisantes, nisi secundum Evangelium. Sed quia verisimilius est, unum
aliquem penes Evangelium toti multitudini contradicentem errare, quam totam
doctorum virorum Ecclesiam, ideo debet, quicunque ille fuerit, semper suspectum
se habere, et formidare de errore. Verum quia seit, non impossibile, multos
Doctores errare, debet semper adparentem Evangelii veritatem piimo ainplecti.
Debet igitur seduio diligenter inquirere veritatem et intelligentiam Evangelii.
Debet tertio rationes contradicentium diligenter attendere, et illi parti, quam
viciniorem Evangelio invenerit, firmiter adhaerere. Ex illo verbo Domini Jesu :
super cathedram Mosis sederunt scribes et Phariscpi: omnia ergo, quce dixerint
vobis servare, servate et facite {Matth. xxiii. 2, 3), multi Prajjatorum Ecclesise
trahunt erroneam et falsam inteUigentiam. Putant enim ex hoc verbo datam eis
authenticam potestatem, ut obligare possint auditorem ad servandum et faciendum
quae dicunt. — Oportet tam Pra^latoiuin quam Doctorum pr*cepta sic servare et
facere, quemadmodum Paulus (1 Thess. v. 21 ; see p. 756) monuit, hoc est, quam
diu in cathedra Mosis sedentes secundum Mosen dicunt. Et si quid extra vel
contra, non magnopere ligat fideles contra legem perfectae libertatis. Dei enim
servi sumus, non Papas : cui utique serviremus, si ad omnia ejus qualiacunque
obligaremur. Dictum est autem : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli
390 Third Period. Div. V. A. D. 1409 — 1517.
abuses in the church may have differed, the feeling of the necessity
servics (Matth. iv. 10). P. 748 : Piipa tenetiir credere et obligatur cum omnibus
obligatis tidelibus. Et quando ciedit sicut obligatur, tunc fideles obligantur credere
quod ipse credit : non quia ipse credit, sed quia ciedit quod credere debet. Et si
alius melius eo crediderit quod ciedere debet, ipse Papa debet cum illo credere
quocunque, etiam laico et muliere. — Unde concluditur, quod licet verisimiliter
prssumendum sit, sumnium Pontiticem et Pralatos tanto rectius ad veritatem
Evangelii incedere, quanto ceteris aiiis altius in sublime dignitatis evecti sunt, et
ita, ceteris paribus, polius illis, quam alicui subditorum credendum : non tamen
simpliciter subditos obligatos ad credendum illis. Hoc nempe adeo irrationabile est
et blasphemioe plenum, ut etiam quacunque ha^resi pestilentius inveniatur. Potest
nempe Praelatus errare. — Summorum enim Pontificum plerique pestilenter erra-
verunt, ut novissimis diebus nostris in Constantia, celebri Concilio claruit, Bene-
dictus, Bonil'acius, et Jobannes XXIII. quam giaviter fidem lacerarint. Et nostris
postremis diebus Pius II. et Sixtus IV., quorum alter patentibus bullis regna
terrarum sibi vendicavit, alter turpissimas dispensationes, non solum de prfestito in
causa civili juramento, sed etiam de praistando — emisit in abusu potestatis Apo-
stolicae ; quicquid F. Peti-us vel Comes Hieronymus insolenter aut avare gesse-
runt, ipse postea cum resciret ratiticavit, etiam bullis plumbatis. De sacramento
poenitentias, p. 779 : Contra communem opinionem de monarchia Romani Pontifici,
est, quod impossibile homini est fines orbis terrK nosse, qui nullo unquam cosmo-
grapho omnes comprehensi sunt. Quomodo igitur judicabit, quos nosse non poterit?
Quomodo judicabit fidem, quorum linguam ignorat.' Unitatem igitur Ecclesia»
sibi Spiritus Sanctus Ibvendam, vi\ificandam, conservandam retinuit et augendam,
non Romano Pontifici, sa-pe non curanti, i-eiiquit. Of the supper: De sacram.
Eucharistia;, c. 24. p. 696 seq. Ubicunque nomen ejus benedictum, — vere illic
ipse est non solum divinitate prsesens et benevolentia, sed etiam corporaliter prae-
sens. — Non hie dico, datum cuilibet hoiidni Chrisliano, ut possit, cum velit, sacra-
mentaliter per Eucharistiam habere präsentem : hoc enim solis datum est sacerdo-
tibus. Sec hoc dico, vere prEesentem commemoranti nomen ejus, vere praesentem
Dominum Jesum non sola deitate sua, sed et carne sua et sanguine, et humanitate
tota. Quis enim dubitabit, corpoialiter saepe pra-sentem Dominum Jesum suis
fidelibus in eorum agonibus, non propter hoc dimisso in ccelestibus consessu ad
dexteram Patris ? Quis dubitabit, ita posse lioc simul tempore fieri extra Eucha-
ristiam, sicut in Eucharistia ? Cap. 28. p. 703 : Sic participai'e corpori et sanguini,
hoc manducare est niagis, quam si dccies miliies Eucharistiam ad altare de manu
sacerdotis arido corde, fi-igida voluntate, licet etiam in statu salutis, capiamus. Cap.
8. p. 763 : Corpus autem et sanguis Domini Jesu quantumlibet sancta sint, corpora
tamen sunt, non spiritus. Unde si corporaliter tantum sumantur, non solum non
spiritualiter reficient manducantem, sed Occident. — Unde Dominus (Jo. vi. 63):
Spiritus est, qui vivißcat, caro non prodest quidquam, h. e. parum est de carne
quantumlibet sancta, sed operis magnitudo, et ineffabilis dilectio, et charitas offeren-
tis perSpiritum Sanctum, ilia est quce vivificat. Cap. 10. p. 678 : Valde notandum
verbum Domini {Jo. vi. 53) : nisi manducaveritis, non habebitis vitam m vobis.
Habent autem vitam veram, qui credunt in eum. Ergo qui credunt in eum, hi
sunt, qui manducant carnem ejus. — Manducabat ergo Paulus primus Eremita
etiam temporibus illis, quibus mortalem nullum, ne dicam sacerdotem communi-
cantem, videbat. Sed manducabat, quia credebat ; et quod credebat, crebro
commemorabat, etc. Of penance : De Sacram. poenitentiae, p. 789 : Dicunt com-
muniter, ad integritatem Sacramenti pcenitentis tria concurrere, contritionem,
confessionem, satisfaclionem. Sed hi, si intelligerent vim verbi in Psalmo (li. 18):
Cor contritum et humiliatinn Deus non despicies, non tam importune instarent.
Quid enim est cor contritum, nisi cor ad minima comminute et confractas duritiei
obduratae mentis humiliatum cor .' — Si ergo, qui cor durum conterit et abjicit, cor
pium et spontaneum Deo non despicicndum ofTert, profecto jam humiliato corde
Justus, ct jam Deo satisfactum in rcmissionem peccatorum. Non ergo prima con-
tritio, neque postrema satisfactio ad Sacramentum poenitentiae vivificantis et justifi-
cantis ex morte ad vitam necessaria; sunt, licet sine vera contritione, etc. sicut nee
sine vera humilitate vita Spiritus vel redit, vel conscrvatur. Participatio sacra-
mentorum est opus gratiae, non justitiap. — Poenitentia, si sacramentum est, contri-
tione non eget, quia contritio justitiae opus est, et ita contritus ante sacramentum
Chap. V. Reformers. § 152. John Wessel. 391
Justus. — Infusae jam gratis opus est contritio, detestatio videlicet peccati, opus
niera; justitiae : non ergo pars sacramenti pojnitcnliae, quia sacramentuin pcenitentiae
pi-Eccedit, et opeiatur justiticationem. P. 791 : Neque dolor, neque tristitia, neque
contritio in oculis Dei accepta sunt magis, quam amor, ex quo procedunt. P. 777:
Nullus contitetur, nisi inemor. Nullus memor, nisi justificatus ad vitam. — Patet
ergo, quod antequam quis confiteatur peccatum suuin, jam a reatu suae praevarica-
tionis, quo jeterna sihi supplicia debebantur, per giatiam internae compunctionis