infensius inveniii potest doctrinfe Christi. Sic enim fert natura rerum humanarum,
ut nullius unquam boni tanta fueiit felicitas, quin hujus praetextu mali quippiam
simul conaretur irrepere. Compare Henke in Villers Versuch über den
Geist und den Einfluss der Reformat. Luthers übers, v. Cramer. 2te Aufl. Hamb.
1828. Ablhl. 2. S. 60 flf.
3 Harmolaus Barbarus Ep. ad Jo. Picum Mirandulae (in ^ngeli Politiani Epistt.
lib. IX. E|). 3) expresses the common notion of the Humanists on the subject:
Neque enim inter auctores latina: lingua; nuniero Gcrmanos istos et Teutonas (i. e.
barbarians), qui ne viventes quidem vivebant, nedum ut exslincti vivant, aut si
vivunt, vivunt in pcenam ct contumeliam. Appellantur enim vulgo sordidi, rudes,
inculti, barbari. Quis malit sic esse, quam prorsus non esse ? Atenim utile aliquid
dixerunt, valuere ingenio, doctrina, bonarum rcrum copia : non n ego penitus, quod
et possum negare : sed sermo nitidus et elegans, saltern purus et castus, qualis vel
in auctoribus christianis grascis latinisque perspicitur, laudem et memoriam sem-
piternam scriptoribus conriliat. nisi quis pictorem, et excusorem, et statuarium, et
Chap. V. Reformers. § 153. Humanists. 397
ence of Aristotle. Paulus Cortesius, a secretary of the Pope, was
the first who attempted to present the Catholic system of faith in a
classic dress, 10 but succeeded only in showing that the servile imita-
tion of the ancients might lead as easily to ofi'ences against good taste,
as to skepticism in doctrine. ^^
In Germany the study of the ancients led to widely different results
as recrarded its effect on Theology. These studies were first intro-
duced in the schools of the Brethren of the Common Life.^- In these
schools every thing was valued according to its influence on religion,
in which light therefore this new source of knowledge was chiefly
regarded ; and this view, so well suited to the earnest religious cha-
racter of the nation, continued to be held by most of the German
caeteros opifices laudari posse judicet hoc solo, quod magni constet et preciosa sit
materia, circa quam veisentur. Picus attempts in his answer to defend the Scho-
lastics (1. c. Ep. 4) : Perdiderim, ego inquani, apud Thoniam, Joannem Scotum,
apud Albertum, apud Averroem meliores annos, tantas vigilias, quibus potuerim in
bonis Uteris fortasse nonnihil esse ? He seeks to show non defuisse illis sapientiam, si
del'uit eloquentia, quam cum sapientia non conjunxisse, tantum fortasse abest culpa,
ut conjunxisse sit nefas. Hermolaus replies (1. c. Ep. 5) : Illud sane plurimum
me delectat, quod sub specie defensionis exitialiter jugulas quos defendis : primum
quod hostes eloquentia; tueri se nisi per eloquentes viros non possunt; quasi man-
cipia, quasi bruta, deinde quod, si te patrono, te vindice, te advocate non elabun-
tur, neque colluctari, neque tergivei'sari prsterea poterunt. Proinde ab amicis,
quos habeo Patavii, certior factus sum, apologiam tuam, quae Scytharum et Teu-
tonum est inscribi ccepta, — niolestissimaiii accidisse "majori eorum parti quos
defendis, aliis aliter factum tuum interpretantibus. — Ad qufe si qui sunt ex illis
paulo minus asini, volcbam dicere afiauvoi, auriculas tantum movent : ca;teri diffu-
giunt, respuunt, detestantur. Quorum e numero unus aliquis a Gymnasio Patavino
(nihil contingo, Pice, ridiculam omnino, sed veram historiam denarro) audaculus et
insolens, cujusmodi fere sunt, qui literas humaniores et odio et ludibrio habent,
Picus, inquit iste quisquis est, grammaticus opinor, parvo pedi calccos magnos
circunidedit. — Ecquis est, inquit, tani stolidus, — qui patronum hunc egregium
cum altero, quisquis est, nefario gramniatista coliudei-e non intelligat ? etc.
^^ Paulus Cortesius in Sententias. Qui in hoc opere eloquentiam cum theo-
logia conjunxit. Roma;, 1512. fol.
" Erasmus Ep. ad Jo. Vei-garam, 1527 (0pp. III. I. p. 1015), says on this sub-
ject: Prsterea fervet illic (Romae) Paganismus quorundam, quibus nihil placet
nisi Ciceronianum : ac non Ciceronianum appellari multo probrosius esse ducunt
quam appellari hsreticum. Hos dictu lüirum (|uam infensos habeam, quod non
exprimam Ciceronem, quem baud scio an quisquam eorum exprimat. Ego certe
nee affecto, et si affectarem tractans rem chiistianam, ridiculus essem.
'" Herrn. Hamehnann (Superintendent in Oldenburg) relatio hist, qnomodo
hominibus Westphalis potissimum debeatur, quod lingua latina et politiores artes
per Germaniam sint restituta; priori nitori. Lemgov. loSO (in his 0pp. genealogico-
historica. Lemgov. 1711. 4to. p. 321) relates: cum Thomas a Kempis — suscepisset
curam scholae Daventiiensis, ecce in ea erant discipuli Rodolphus Agricola,
Mauritius Comes Spiegelher gicas, Rodolphus Langius, Antouius Liber Susa-
tensis, Ludovicus Dringenbergius Padertornensis, Alexander Hegius et similes.
lUos praeceptor, postquain audiret reflorescere studia in Italia, — plerosque horta-
tur, ut se in Italiam reciperent, imo fuit suasor ditioribus tribus, ut Comiti Mauritio
et utrique Rodolpho. He then states that the study of the languages was thus
introduced into Germany. — It is true that this account places Thomas a Kempis
in a position which he nevei- occupied (Delprat over de Broederschap van G.
Groote, p. 280), still there is little doubt of the general correctness of the tradition.
Compare Meiners Bd. 2. S. 308 ff.
398 Third Period. Div. V. A. D. 1409 — 1517.
Humanists.^3 ]\Jot led, like the Italians, to indifference by their
new insight into tiie corruptions of the cliurch, as set forth by the
earliest of their teachers, Rudolph Agricola of Heidelberg, t 1485,^^
they preferred to speak out honestly and boldly their more correct
notions, in order, if possible, to bring about a reformation. In this,
as well as in advancing the progress of the sciences generally, the
newly invented art of printing (Mayence, A. D. 1440)^'' was a most
opportune assistance. One of the earliest to distinguish himself was
John Reuchlin, from 1Ö02 Judge of the Suabian circle, 1520 Pro-
fessor in Ingolstadt, "f 1521,"^ who, though misled in part by his
philosophic notions, ^^ yet was of use in showing how little the Scrip-
tures were studied as they should be, and pointing out the means of
improvement,!^ as well as showing the defects of the usual mode of
'3 This is evident also from the censures which Trithemius de laudibus s. Annas,
c. 3, passed on them: Comiiioneo vos, o viri eruditione et scientid literarum in-
signes, devotionem siinplicium non spernere, cultuin sanctissimae inatris Annae
quasi novum reprehendere, sed potius pro posse imitaii. — Sunt namqiie inter vos,
quod pace bonorum dixerim, qui typho superbia; inflati omnia devotioiiis siinpli-
cium exercitia despiciunt, Sanctorum miracula et exenipla vehit deliramenta
contemnunt, nihilque sanctum admittendum existimant, quod Pbilosophorum
argumentis non probant, revelationes omnes a Deo devotis hominibus ostensas
mendacia vel somnia mulierum reputant, legendas Sanctorum i;ib\jlas appellant,
et dum eruditionem suam temere prajdicant, magna Dei opei-a impudenter oppug-
nant. Tractatus quoque sanctorum patruni et devotorum hominum, qui Tullianam
pra; se non ferunt eloquentiam, tanquam eruditione carentes abjiciunt, et caslestis
eruditionis verba propter eruditionem simplicium contemnunt. — Kara est in
eruditis devotio, quia, dum in profiinditate sus conquisita; doctrine confidunt, a
simplici devotione longius recedunt. — Temeraiia igitur ora obstruite, male disertas
linguas cohibete, et nolite contra Dominum loqui mendacium, devotionem nolite
lacerare simplicium, ne vobis grave reputetur in scandalum.
^* Jo. Saxo Holsat. orat. de vita Rud. Agricolas (in Melanchthonis Declam.
T. I. p. 602) gives various passages i'rom the letters of Gosvvin von Halen, a
servant of Joh. Wessel (see § 152, note 17), showing his intimacy with Rudolph
Agricola; e. g. he relates: Se familiaribus item et apertis eorum sermonibus
saepius interfuisse, in quibus deplorarent Ecclesia; tenebras, reprehenderent pro-
fanationem in Missis, et coelibatum; etiam de justitia fidei disputarent, quid sit,
quod Paulus toties inculcat, homines fide justos esse, non opcribus; illos aperte
rejecisse Monachorum opinionem, qua; contrarium fingeret ; item sensisse de
humanis traditionibus, errare eos, qui affingunt illis opinionem cultus, et non posse
vioiari judicant.
'^ See especially C. A. S chaab's Gesch. der Erfindung der Buchdrucker-
kunst durch Joh. Gensfleisch gen. Guttenberg zu Mainz, pragmatisch aus den
Quellen gearbeitet. 3 Bde. Mainz, 1S30-31. 8vo.
'* Ph. Melanchthonis Oratio continens historiam Jo. Capnionis Phorcensis (in
ej. Declamat. T. III.). Vita Jo. Reuchlini descripta a J. H. Majo. Fiancof. et
Spiras 1687. 8vo. C. F. Schnu riser's Nachrichten von ehemal. Lehi-ern der
hehr. Literatur in Tübingen. Ulm. 1792. 8vo. S. 6 ff. Meiners Bd. 1. S. 44 ff.
Erhard Hd. 2. S. 147 ff. Joh. Neuchlin u. s. Zeit von D. E. Th. Mayerhoff.
Berlin 1830. Svo. (comp. Förstemann's Rec. in d. Berliner Jahrb. f. wissen-
schafll. Kritik 1832 Juni S. 923 ff.).
'â– ^ Comp, bis works De verbo inirifico and De arte cabbalistica, see Erhard Bd.
2. S. 242 ff. Mayerhoff. S. 96 ff.
1^ By his work De rudimentis hebraicis libb. III. Phorcas 1506. fol. (containing
a dictionary and gi-ammar) he laid the foundation for the study of the Hebrew lan-
guage amongst Christians. Concerning his departure from received expositions,
he says Praef. in lib. HI. p. 548: At gravius insurgent, credo, invidi contra
dictionarium nostrum, in quo multornm frequenter interpretationes taxantur. Pi-oh
Chap. V. Reformers. § 153. Desiderius Erasmus. 399
preaching.i9 But it was Desiderius Erasmus, from A, D. 1516 in
Basil, t 1536,-" wlio had the deepest insight into the corruptions of
the church, both in government and doctrine, and was most success-
ful by his able and attractive writings, such as the Enchiridion militis
christiani (1503), and Moris encomium (1508), in spreading his
views amongst the already large circle of his learned contempo-
raries ;'2i whilst in his theological works he sought to lay a foundation
scelus, exclamabunt, nihil indignius patrum memoria, nihil admissum crudelius,
cum ille homo audacissimus tot et tarn sanctos viros divino spiritu afflatos labefac-
tare contendat. Hieronymi beatissimi seriptura Gelasio Papa teste recepta est in
Ecclesia : venerabilis pater Nicolaus de Lyra Ordinarius expositor Biblia; omnibus
christifidelibus vir integerrimus probatur. Jamjan» exortus est aliquis famulus
qui plurimus in locis illos imperite transtulisse notat. Quorum imminentibus
clamoiibus hsec pauca respondeo, mihi licere quod eisdem illustrissimis luminibus
licuit. Hieronymus, vir sanctus, LXX. carpit interpretes non semel, bis, terve,
sed saepissime numero: — quos tamen Ptolema^us Alexandria Rex divina credidit
virtute transtulisse. — Nicolaus item de Lyra divum Hieronymum in translatione
sua ostendit reprehensibilem : — ipsemet vero Nicolaus, ut asqualem mensuram
pateretur, simile a j-ev. Burgensi Episcopo frequentibus cum notis, invito etiam
nescio quo t'ratre Doi-ingo ferre coactus est. Sed quid pluribus erit opus ? Ille
idem divus Hieionymus in translatione sua seipsum errasse fatetur in commentariis
super Isaiam cap. XIX. — Cur igitur in iis, quae ad inteipretandi modum artemque
grammaticam et ad veritatem idiomalis spectant, me quoque non deceret in lucem
producere, quid cum doctissimis Hebrsoium senlirem, quippe ad quos etiam eodem
Hieronymo teste confugienduin est, quoties in vetere Testamento controversia
movetur. Quanquam enim Hieronymum sanctum veneror ut Angelum, et Lyram
colo ut magistrum; tamen adoio veritatem ut Deum.
'3 Liber congestorum de arte prsdicandi. Phorcas, 1.504. 4to.
^•* See the Compendium vita; Erasmi, written by himself, and sent to Conr.
Goclenius, and Erasmi vita by Beatus Jihenanus, in the dedication of Erasmus'
works to the emperor Charles V., both pi-ehxed to Erasmi opp. ed. Cleric. T. I.
and in Batesii vitse selectorum virorum. p. 187 seq. — Vie d'Erasme par Biirigny.
2 voll. H Paris 1757. 8vo. Erasmus v. Rotterdam nach s. Leben und Schriften von
S.Hess. Zwei Hälften, Zürich 1790. A. Müller's Lebendes Erasmus v.
Rotterdam, Hamburg 1828. Bvo. Erhard Bd. 2. S. 461 ff. Erasmi opp. ed. B.
Rhenanus. Basil. 1540. IX voll. fol. ed. (Jo. Clericus). Lugd. Bat. 1703 seq.
XI voll. fol.
^^ The Colloquia familiaria date from a period later than the beginning of the
reformation, and bear marks of the influence exerted on Erasmus by that event.
The purpose of the Enchiridion he thus himself describes, E]). ad Jo. Coletum
(Opp. HI., I. p. 95) : Enchiridion non ad ostentationem ingenii aut eloquentiae
conscripsi, verum ad hoc solum, ut mederer errori vulgo religionem constituentium
in ceremoniis, et observationibus pene plusquam Judaicis rerum corporalium ; ea
quae ad pietatem pei-tinent mire negligentium. How he accomplished this the
following may serve for an example. The fourth canon lor a Christian life, which
he gives in the Enchiridion is (Opp. T. V. p. 25) : ut toties vitae tuas Chiistura
velut unicuin scopum pr;ttigas, ad quem unum omnia studia, onmes conatus, omne
otium ac negotium conferas. Christum vero esse puta non vocem inanem, sed
nihil aliud, quam caritatem, simplicitatem, patienfiam, puritatem, breviter quid-
quid ille docuit. Diabolum nihil aliud intellige, quam quidquid ah illis avocat.
Under this head he observes e. g. : Sunt qui certos Divos certis quibusdam colunt
ceiemoniis. Alius Christophorum singulis salutat diebus, sed non nisi conspecta
ejus imagine : quo tandem spectans .' Nempe hue, quod sibi persuaseril, sese eo
die a mala morte tutum fore. Alius Rochum quendam adorat : sed cur.' Quod
ilium credat pestem a corpore depellere. Alius Barbai», aut»Geoi-gio certas pre-
culas admurmurat, ne in manus liostium veniat. Hie jejunat Apolloniae, ne
doleant dentes. Ille visit divi Job simulacra, ut scabie careat. NonnuUi de lucre
certam portionem pauperibus nuncupant, ne merces naufragiointercidant. Hieroni
400 Third Period. Div. V. A. D. 1409 — 1517.
cereolus accenditur, ut res qua» periit recipiatur. In summa, ad hunc modum,
quot res sunt quas vel timemus vel cupimus, totidem iis Divos prEcfecimus, qui et
ip~i diversis nationibus divcrsi sunt, ut id apud Gallos valeat Paulus, quod apud
nostrates Hieron, neque passim id valeat Jacobus aut Joannes, quod illo
atque illo loco. Queb quideiu pietas, nisi a respectu commodoruni atque incora-
niodoium coiporaliuin ad Clirislum referatur, a Deo Christiana non est, ut non
ita niultum absit a siipei-stilione eorum, qui quondam Herculi decimam bono-
rum partem vovebant, ut ditescerent, aut ^sculapio j^alluin, ut a morbo revales-
cerent, aut qui Neptuno taui-um ca^debant, ut feliciter navigarent. Nomina
quidem coiniuulata sunt, sed finis utrisque communis. In the Encomium Morias
he savs e. %,. (0pp. T. IV. p. 443): lliud hominum genus hand dubie totum est
noslrae farina;, qui miraculis ac prodigiosis gaudent mendaciis, vel audiendis vel
narrandis. — Atque haec quidem non modo ad levandum horarum taedium mire
conducunt, verum etiam ad qua;stum pertinent, pra»cipue Sacriticis et Conciona-
toribus. His nirsum adfines suntii, qui sibi stultam quidem, sed tarnen jucundana
persuasionem induerunt, futurum, ut, si ligneum aut pictum aliquem Polyphemum
Christophorum adspexerint, eo die non sint perituri. — Nam quid dicam de iis, qui
sibi fictis sceleruni condonationibus suavissiuie blandiuntur, ac Purgatorii spatia
veluti clepsydris metiuntur, sascula, annos, menses, dies, horas tanquam e tabula
mathematica citra uUum errorem dimetientes. Aut de iis, qui magicis quibusdam
notulis ac preculis, quas plus aliquis impostor, vel aniini causa, vel ad quaestuni
excofitavit, freti nihil sibi non poliicentur, opes, honores, voluptates, — denique
proximum Christo apud Supero^ consessum, quem tarnen nolint nisi admoduui sero
contingere, h. e. cum hujus vits voluptates invitos eos ac mordicus retinentes
tarnen deseruerint, tum succedant ilUe Cceiitum deliciae. Hie mihi puta negotiator
aliqui-, aut miles, aut judex abjecto ex tot rapiuis unico nummulo vilre Lernani
semel expurgataui putat, totque perjuria, tot libidines, tot ebrietates, tot rixas, tot
cffdes, tot inipo^tura-;, tot pcrfidias, tot prodiliones existimat velut ex pacto redimi,
et ita redimi, ut jam liceat ad novum scelerum orbem de integro reverti. Quid
autem stultius iis, imo quid felicius, qui septem illis sacrorum Psalmorum versicu-
lis quotidie recitatis plus quam summam felicilatem sibi promiftunt? Atque hos
magicos versiculos Daamon quispiam, facetus quidem ille, sed futilis magis quam
callidus, divo Bernardo creditur indicasse, sed arte tircumventus miser. Et ha;c
tam stulta, ut me ipsam propemodum pudeat, tarnen appiobantur, idquo non a
vulgo modo, verum etiam a religionis professoribus. Quid jam, nonne eodeui fere
pertinet, cum singula; regiones suum aliquem peculiarem vindicant Divum,
cumque in singulos singula qua;dam partiuntur, singulis suos quosdam culturae
ritus attribuunt, ut hie in denlium cruciatu succuri-at, ille parturientibus dexter
adsit, alius rem fuito sublatam restituat, hie in naufragio prosper adfulgeat, ille
grefem tueatur : atque item de ceteris. Nam omnia percensere longissimura
fuerit. .Sunt qui singuli pluribus in rebus valeant, pra;cipue Deipara ^ irgo, cui
vulgus hominum plus prope fiibuit, quam Filio. Verum ab his Divis quid tandem
petunt homines nisi quod ad stultitiam attinet ? Agedum inter tot anathemata,
quibus templorum quorundam parietes omnes, ac testudinem ipsam refertam con-
spicitis, vidistisne unquam qui stultitiam effugerit qui vel pilo sit factus sapientior ?
Alius enatavit incolumis. Alius ah hoste perfossus vixit. — Alius a marito depre-
hensus elusit. Null us pro depulsa stultitia gratias egit. Adeo suavis quidam res
est nihil sapere, ut omnia potius deprecentur moi-tales, quam Moriam. Sed quid
ego hoc superstilionum pelagus ingredior .' — Usque adeo omnis omnium Christia-
norum vita istiusmodi delirationibus undique scatet: quas ipsas tarnen Sacrifici non
gravatim et adinittunt et alunt, non ignari, quantum hinc lucelli soleat accrescere.
Inter hrec, si quis odiosus sapiens exoriatur, succinatque id, qnod res est, non
male peribis, si bene vixeris; peccata redimes, si nummulo addideris odium
malefactoriim, turn lacrymas, vigilias, precationes, jejunia, ac totara vitae rationem
commutaris; üivus hie tibi favebit, si vitam illius aemulaberis : haec, inquam,
atque id genus alia, si sapiens ille obganniat, vide a quanta felicitate repente
mortalium animos, in t|uem tumultum retraxerit .' P. 450: Sic sculptus est hominis
animus, ut longe magis fuels, quam veris capiatur. — Si quis sit Divus fabulosior et
po'jticus, quod si exemplum requiris, finge hujus generis Georgium, aut Christo-
phorum, aut Barbaram ; videbilis hunc longe religiosius coli, quam Petrum, aut
Paulum, aut iprum etiam Christum. P. 463: Pori-o Theologos silentio transire for-
tasse praestiterit, ku) raurtiv Kafia^lvav ol mvüi, nee hanc anagyrim tangere, utpote
Chap. V. Reformers. § 153. Desiderius Erasmus. 401
genus hominiim mire superciliosum atque irritabile, ne forte turmatim sexcentis con-
clusionibus odoriantur, et ad palinodiam adinjant, quod si I'ecusem, protinus hareticam
claniitent. Nam illico solent hoc terrere f'ulmine, si cui sunt paruni propitii. Sane
quamquam non alii sunt, qui minus libentei- agnoscant meam in se beneticentiam,
tarnen hi quoque non mediocribus nominibus obstricti sunt, dum felices sua philau-
tia, perinde quasi ipsi tertium incolant Cüelum, ita reliquos mortaleis oiinieis ut
humi reptantes pecudes e sublimi despiciunt, ac prope commiserantur, dum tanto
magistraiium definitionum, conclusionum, corollariorum, propositionum explicita-
rum et implicitaruin agminc septi sunt, tot exuberant K^-/i(r(fuyi'roi;, ut nee Vulcaniis
vinculis sic possintirretiri, quin elabantur distinctioiiibus, quibus nodos omneis adeo
facile secant, ut non Tenedia bipennis melius : tot nuper excogitalis vocabulis, ac
prodigiosis vocibus scatent. — In quibus omnibus tantum est eruditionis, tantum
difficultatis, ut esistimem ipsis Apostolis alio spiritu opus fore, si cogantur hisce de
rebus cum hoc novo Theologorum genere conserere manus. Paulus lidem pras-
stare potuit: at idem cum äii: fides est substantia rerum sperandarwn, argu-
mentum non apparentiuin, parum niagistralitcr definivit. Item ut caritatem
optiine prasstitit, ita parum dialectice vel dividit, vel finit in priore ad Cor. epistola,
c. xiii, etc. Of the useless questions of the Scholastics compare his Annot. in
1 Tini.i.6. See above, § 143, note 7. P. 4SI: Principum quidem institutum
summi Pontifices, Cardinales, et Episcopi jam pridem gnaviter smulantur, ac
prope superant. Porro si quis perpendat, quid linea vestis admoneat, niveo candore
insignis, nempe vitam undiquaque inculpatam ; quid sibi velit niitra bicornis, —
puta Novi pariter et Veteris Instrumenti absolutam scientiam ; — haec, inquam,
atque id genus multa si quis peipendat, nonne tristem ac sollicitam vitam egerit?
At nunc belle faciunt, cum sese pascunt, ca;terum ovium curam aut ipsi Christo
mandant, aut in Fratres, quos vocant, ac vicarios rejiciunt. Neque vel nominis
sui recordantur, quid sonet Episcopi vocabulum, nempe laborem, curam, sollicitu-
dinem. Verum in irretiendis pecuniis plane Episcopos agunt, aüS' aXaoffKo-Ttiy). —
Jam summi Pontifices, qui Cliristi vices gerunt, si eonentur ejusdem vitam smu-
lari, nempe paupertatem, labores, doctrinain, crucem, vita; conteiiiptum, si vel
Papffi, i. e. patris nouien, vel Sanctissimi cognomen cogitent: quid erit in terris
afflictius ? aut quis eum locum omnibus ernat facultatibus ; emptum gladio, veneno
omnique vi tueatur? Quantum his abslulerit commoditatum, si semel incessiverit
sapientia ? Sapientia dixi ? imo vel mica sails illius, cujus meminit Christus. —
At nunc fere, si quid laboiis est, id Petio et Paulo relinquitur, quibus abunde satis
est otii. Porro si quid splendoris aut voluptatis, id sibi sumunt. Atque ita fit mea
quidem opera, ut nullum psne hominum genus vivat mollius, minusque sollicitum,
ut qui abunde Chi-isto satisfactum existiment, si mystico ac p^ne scenico ornatu,
cerimoniis, Beatitudinum, Reverentiarum, Sanctilatuni titulis, et benedictionibus
ac maledictionibus Episcopos agant. Priscum et obsoletum, nee horum omnino
temporum, miracula edere : docere populum, laboriosum : sacras interpretari
litteras, scholasticum : orare, otiosum : lacrymas fundere, miserum ac muliebre:
egere, sordidum : vinci, turpe parumque dignum eo, qui vix Reges etiam summos
ad pedum beatoi-um admittit oscula : denique inori, inamabile : tolli in crucem,
infame. Restant sola ha;c anna ac benedictiones dulces, quarum meminit Paulus
{Rom. xvi. 18), atque harum quidem sunt sane quam benigni, interdictiones,
suspensiones, aggravationes, anathematizationes, ultrices pictura;, ac fulmen illud
terrificum, quo solo nutu mortalium animas vel ultra tartara mittunt. Quod ipsum
tamen sanctissimi in Christo patres, et Christi vicarii in nullos torquent acrius,
quam in eos, qui instigante Diabolo patiimonia Petii minuere atque arrodere
conantur. Cujus cum liKc vox sit in Evangelio : reliquimus omnia, et sequuti
siimus te, tamen hujus pati-imonium appellant agros, oppida, vectigalia, portitoria,
ditiones. Pro quibus dum zelo Christi accensi, ferro ignique dimicant, non absque
plurimo Christiani sanguinis dispendio, tum demum Ecclesiam Christi sponsara
sese credunt apostolice defendere, fortiter profligatis, ut vocant, hostibus. Quasi
vero ulli sint hostes Ecclesia; perniciosioi-es, quam inipii Pontifices, qui et silentio
Christum sinunt abolescere, et quaestuariis legibus alligant, et coactis interpreta-
tionibus adulterant, et pestilente vita jugulant. — P. 485 : Jam vero vulgus Sacer-
dotum, nefas esse ducens, a Pra^sulum suorum sanctimonia degencrare, enge,
quam militariter pro jure decimarum ensibus, jaculis, saxis, oninique armorum vi
belligerantur: quam hie oculati, si quid ex veterum litteris possint eliceie, quo
plebeculam territeut, et plus quam decimas deberi convincaut. At interim uoa
VOL. III. 51
403 Third Period. Die. V. A. D. 1409 — 1517.
for a thorough reformation. - Not less important were the hints
venit in mentein, quam multa passim legantur de officio, quod illi vicissim prae-
stare populo debeant. Nee saltern admonet eos vertex rasus, Saeerdotem omnibus
hujus iiuindi cupiditatibus liberum esse oportere, neque quidquam nisi coelestia
meditari. Seii homines suaves se suo officio pi-obe peifunctos ajunt, si preculas