John Fortescue.

The works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) online

. (page 14 of 87)
Online LibraryJohn FortescueThe works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) → online text (page 14 of 87)
Font size
QR-code for this ebook


Deus in mundo folus eft monarcha, et vofmet ipfas leges x'quales eil'e judicate, n.;c poteftate
difpares aut dignitate.




.'J' : ■-• I I'



U'^:




PARS PRIMA.] De Naturd Legis Naturcc. 85

■ ■■■ '. Cap. XXIII.

Cu)iJ'iilit hie regdliler rfg>ia)iti, ciiam politice regnare.

I'.D, Rex qui regaliter regis, fatage ut potes etiam politice regere populum tuiim ;
fuliiid nanique a ttoAu; dicitur quod eft pluraUtus, et lxw^ adinhiiftratio^ quafi
|6v^^^ ngimin plnrium confiUo mhiiftyatiim: tu pluriuin confilio trat^a rempublicpm
rcjMii tui. Ronianorum regnum cccxx. Senatorum confultu diu regiilatum a miiiinio in
iu.uiiniini nuiiidi crevit imperium. SapientilTimus Salamoii in rcgem ereftus iion foluin
fjpienti.im qua regere polTit populum, fed et cor docile quo ultra quam ipfe naturaliter
iapicbat addifcere pollit deprecatus eft : fed filiiis ejus Roboain prudentum Iperneiisc nifiliuni
patcrni regni perdidit plufquain decern partes. Ouo erudiimir quod ienlus regis .;ujulque
fine confultorum adminiculo regnum regere non fufficit, licet rex ille filius fuerit Salamonis. .
PJurium fapientia doftus, etiam plurium prudentia pollet, fed qui proprio innititur ingenio,
non nifi ut unus lapere comprobatur.

Cap. XXIV.

Uic co}ijiiUter politice regnanti etiam ccrtis cafibiis regaliter gnbernare.

j^^TERUM, Rex qui politice dominaris, etiam, cum cafus popofcerit, regaliter rege
w^i populum tuum, non enim omnes cafus poterunt a ftatutis et confuetudinibus
iS^ regni tui ampleAi, quo cafus refidui arbitrio tuo relinquntur ; ad libitum etiam
tuum tu femper regis omnia criminalia, et pcenas cumflas moderaris vel remittis ; dinnmodo
fie facere poteris fine fubditorum jadlura, et offensa coiiluetudlnuni et (latutorum regni tui. I
Epikaia etiam fagacitati tuas relinquitur, ne rigor verborum legis mentem ejus confundens hrdat
commune bonum. Nam legem quas prohibuit murorimi civitatis afcenfum ipfe non ofFendifle I
judicatus ell: qui muros illicentiatus afcendens hoftes fubito irruentes propulfavit, qui alias civi-
tatem captivaffent ; nam tunc obfervatio legis illius legem devoraifet cum auiftoribus fuis. Nee '
niille illi Machabei qui in Sabbato trucidati funt mandati quod Sabbatum fine omni conditione '
obfervari precepit tuiiTent contemptores, quamvis in Sabbato cavernis in quibus tunc latitabant
exiflent, et infultantes inimicos expugnaffent (Primo IVIachabeorum ij. C°). Epiches, i,t dicit
iEgidius Romanus, eft indulgere lliper juftum, natura namque humana femper fiq^plii at pro
venia. Hxc virtus, ut dicit Philofophus v". Ethicorum, juftum legale non diminuit: en-'kaia
enim dicitur ab im quod cdj'iipra, vel laus, et kx/.c. qu.i.l eft /axa, ?. mutato in i, Liuaii/uper-
lauddl/ilis liixatio rigiJitatis legis. Quo fuperior ille poteftateni ceiifetur habere ablolutani, non
tamen ut polTit folvcre legem perfeiftam; fed ut ratione legis natura;, quit naturalis equitas eft,
legem regni fui ipfe poftit potius adimplere. Nam fa^pe lex fcripta fub velamento verborum



S6 De Nat lira Legis Naticrcc. [pars prima.

quafi mortua jacet, non totum exaniinis, et tunc vitalem mentem ejus jier epikaiam Princeps
quafi a fompno excitat, ut nieJicus ihipidum rclevat fuicopanteni ; ut rune quafi de duabus
legibus fub uno velamine quiefcentibus did potcrit evangelicuni ilhid, " erunt duo in lefto
uno, unus airumetur, et alius rclinquetur." Et fx'pe ca qu:v legis verba anipleftuntur, mens
latoris non perfenlit ; quare tunc officium boni principis, qu;e lex viva dicitur, lupplet
defecftum legis icript;r i]ua' ut niorriia Temper inmrobilis perfeverat. Unde non immerito
dicitur per Philofophum, quod melius regitur regnum optimo rege quam optima lege. Sed
caveat Temper rex politice dominans ne ipfe leges regni fui juilitia gravidas repudians, leges
novas inconfultis regni proceribus condat, vel iiiducat peregrinas, quo ipfe politice deinceps
vivere reculans, jure regali obruac j^opulum luum.



Cap. XXV.

Hie pandiiniur cafus qiiidam in quihus politice 'dominans necejj'ario >\galiler guber)iabit.

^'HlRNlr^UNT tamen et cafus alii quam nlurimi in quibus regi politice dominanti, etiam
'^N*^^ reealiter in quofdam nopuli fui licet quandoque et expedit frevire ; ut li populus

i/"sJi\^^SiA Vn^ O ill 111 li-

i^^S^ ^^^^ '''' ^""i furrexit, vel plebs extranea regnum ejus invaierit, quo tempus i on
fmeC omnia qua' refirtendi repellendi ve neceflitas exiget ageie in forma et per procellus
legum qua; tempore pacis in regno illo ufitantur. Quare tunc licebit regi illi proprio arbitrio
filios tollere regnicolarum fuonun et eos ponere in curribus fuis, ac facere eos equites quadri-'
garum fuarum, ceteraque omnia peragere qua; facere predixit Propheta liraeli populo efle
jus regis. Nam ficut medicus infirmi, fic rex omnis curam agit regni fui, quia ut morbus
corporum, fic vitium languor eft animorum. Medicus morbidum cancro vel corofo quovis
morbo languentem fepius ligat, ne acerbitatis medicina- languidus impatiens falutem propriam
effugiatj et quandoque membrum infcL'tum chirurgicus abicindit, cum non poifit corporis
refiduum medio alio confervare incolume, nee peccat tunc medicus vel chirurgicus ille lic([-t
mancum dummodo fanum reddat agrotum. Sic nee rex bonus tempore talis perturbationis
in re^no fuo fubortcX fubditorum fuorum bona diripiens et quoflam ex eis periculis inevitif-
bilibus exponens, oneribus que et laboribus alios opprimens pro fdute regni lui, quam aliter
falvare non poterit. Nam cum ars ut predicitur naturam imitetur, et natura omnia opereti.r
optime, ac ars vivendi omnium artium gerit primatum, cum cetera artes omne? ad earn
referantur ; ficut natura patitur humanum corpus, ne totum intereat, a medico m:itilari, et
fingula membra incitat ut citius iclibus fe exponant quum caput eorum periclitetur, Ic ne rex,
qui caput regni fui eft, intereat funt ejus fubditi periculo exponendi ; et cum rex, ut dicit
Sanftus Thomas, detur propter regnum, et non regnum propter emn, quo iple ad regnum
referlitur ut caufitum ad caufam, citius quam regnum pereat fe ipfum debet periculis onuiibus
mancipare. Qiiare attentis premifiis, dignitas aut ftatus regis regalirer tantum dommantis, aut .



.s.-,l



) ' t :.■ .;"■'.,■!









PARS PRIMA.] De Natiira Legis Natirra'.' 87

regis regaliter et politice prefidentis regum illorum alterum altcri non preponit, fed tantum
bonitas et juftitia regentis. Nam pares eos facit fimilitudo quam habet eorum dignitas ad
regimen Dei, fed htpe dillimiles funt reges illi fimilitudiiie qua ipli diviiiis adibus fimilantur.
Igitur fubdici Regis regaliter regulaiitis, plaudite Tub optimo rege, cum talis affuerit, quia et
lugere vobis necelle ell, cum rex iiiloleiib vobis dominetur aut avarus. Et vos fubditi Regis
regaliter et politice preeO'entis confolamini qiiod, (i rex vclter taliter infolefcat, liberis ad hoc,
ut alius, ipfe non gaudet habenis.

Cap. XXVI.

Rex politice imperans equalis potenti.e et liber tatis eft cum rege regaliter dominante.

3^jWT quamvis Rex politice dominans non poilit fine afTenfu Procerum reo-ni fiii
mutare leges fuas, fed tanien cum leges deficiant fupplere vices legum, non propter
Scf'^^i^*^ hoc extollat fe Lex Regia, putans fe in hoc potentiorem liberiorem ve eife Le^e
Politica, aut regem fuum potentiorem liberiorem ve efie rege politice populum gubernante,
cum peccare pofTe poteltatis non fit, fed impotentias fervitutis que periculum, ut orbari vifu
vel pofie virtutes ignorare. Nam h fuperbis flatus ita hoininis animum affecerit, ut ipfe
humilitatem modeftiam que deferens in ambitionem rapinamque regnorum elevetur, aut (\
libido carnem ejus ita exarierit ut in luxuriam inceftum'que labatur, cupiditatis ve feel us
aut iracundice tumor hominem in furti aut homicidii tac.nus dejiciat, nonne ab impotentia
hominis illius tunc prodit peccatum ejus, cum fi non vitiis illis ipfe vidum fe reddiderit,
peccatum illud minime potuit tunc expleri ? Sic et omne peccatum quo maculatur homo ab
impulfu vitiorum et vecordia hominis, qua vitiis illis fervum fe reddit, progreditur, quo ab
impotentia inertis hominis et ignavi illud orire necefle eft fateri. Quare pofTe peccare
poteftas non eft aut hbertas, ficut nee polTe fenelcere vel corrumpi, ncque potens facere
peccatum potens fimpliciter dici poterit, propter contrarium in adjedo, ficut nee homo
mortuus fimplicitur homo poterit nominari. O quanta tunc eminet peccatoris impotentia,
fimul et ejus fervitus comprobatur, cum ipfe primitus, vitiis iniquis animum ejus afticientibus
quafi tiraimis tortioribus devidus, pufillanimitate et ignavia animi fui fe eis reddiderit in
fervum, dicente Domino, "qui facit peccatum fervus eft peccati;" quo ille deinceps aftectionibus
et paftionibus propriis, quas veteres perturbationes appellabant, quafi quibufdam vinculis in
fervitutis carcere detruditur : de quibus Boetius metrice fie fcribit ; —

'■ Ettnim licet Indica longe
TlIIus tu.T jura tremeCcat,
Et Itrviat ultima Thulu,
Tamen atras pellere curas,
Milerafque fugare querelas
IS'on polle, potentia non ell."



^'"!



lit \ii



1 ; ..OiViJ!



rj'iii'i''.



Ji.'iv":



88 De N a far a Levis Naturae. [



PARS PRIMA,



Et cum omnes acftus honiinuni, ut elicit Boetius prediiflus in quarto libro De Confolatioiie
etc., duobus perficiantiir, viJelicct voluntate ct poteilate, (de quibus N'etrilla quidani fic ait:
"Omnes res geftas taciunt duo, velle, poteftas ; Si disjungantur disjunfta nihil operantur"),
conftat quod cum tecerit quis aliqui^i, eum illud voluifle et facere potuifl'e, et (i quid voluerit
homo nee illud tecerit, ipfum in hoc fuiil'e impotentem necelle ell: judicare. Sed cuni Summa
Bonitas naturam humani generis in ejus exordio ita de Sua bonitate affeceric, ut bonun^ Temper
ipfe velit, (utdicit idem Boetius, " nifi errore fcduftus non poterit homo quicquam velle nili
bonum quod objciflum e(Te dignofcitur voKmtatis,") fequitur, fi bonum facere deferat homo,
hoc ex impotentia evenire, cum ex vokintate non potuit emigrafTe. Quare C\ boniim fit omni
populo legibus regi in quas ipfi afil-ntiunt, neceflario confitebitur regimen regis qui hujuf-
modi legibus regit populum fi.ium, quod regiiiie)i poll tic urn appellatur, a poten ia defcendere,
ficut et ab hujufinodi regis vokintate ; quo potens ell onmis rex talis, nee rati me hujufmodi
regiminis dici poterit impotens aut non liber, cum quod vult iple tacit potentlore aliquo
minime pntpeditus. Et quod bonum fit hujufmodi legibus populum regulari, Sanftus Thom is
in primo libro Traftatus fui prenotati apertil?ime docuifle videtur. Nam poftqiiam ip "e
ibidem oligarclacim, qua; regimen paucorum malorum eft, et democrachiam, qua; regimen eft
plurium malorum, dampnaverat, et arijlocrachiam, quae regimen paucorum eft bonorurr, q li
cptimates dicuntur, regimini multorum bonorum, quod politia vocatur, pra;pofuera:,
monarchiam quod folum unius principis regimen eft, regimen Q9it optimum judicavit. Et ficut
regimen illud fub bono principe optimum, ita fub malo quod iiranHidemipfc ibidem appella',
peftimum ePCe regimen arbitratus eft. Quare finaliter ibidem optare videtur ut fic difponeretur
regni gubernatio ut regi tirannidis fubtraheretur occafio, fimul et fic temperetui ejus pot .'ft; s
ut in tirannidem defacili declinare non poflit ; quibus verbis nedum bonum efte populum
regi legibus in quas ipfi confentiunt, fed et regis politice dominantis imperium ipfe non
infime laudare et approbare probatur ; dum rex talis fecundum leges et confuetudines regni
fui procedens det^^icili verti non poterit in tirannum, et taliter regere populum regis nlon
poteft obefte libertati, ficut nee confirmatorum Angelorum in gloria libertati obftat arbitrii
quod optare nequiunt ipfi jam peccare. Quare concludi poterit incunttanter quod npn
minoris potentia; aut libertatis eft rex politice dominans, qui legibus regni fui ad juftitia;
cenfuram firmiftime eft aftridtus, quam rex regaliter imperans, qui frena non patiens libere
cum velit poterit petulari, dum pofte peccare potentia non fit: nee lex politica afienfu populi
optime inftituta minoris eft efficatia^ aut virtutis quam lex regalis ab optimo principe .equifiime
promulgata.



th- i'' ,(



uAq



;v['.!l31



PARS r



RIM A.] De Natm'd Legis Naturce. 89



.; . „,; , Cap. XXVII.

"Jul Htiii fitiftas regis ejl, qu.e cum fecerit contra Jus Nature nunquam evafit pccnani.

^vPj jTSUS regis, quod populo Ifraeli Propheta explanavit, ad regem relatum iion aliud
f?^^ W, eft qiiain potcftas regia quam regaliter dominans exercere poterit faper popukim
'V.j&^-i^ fuum; fed cum ad populum jus illud referatur lex femper illis ell, quandoque
vrro fK;iia quandoque vero mala. Sed cum detellabile fit peccatum regem opprimere
populum fuum, cur potcftas (ic taciendi jus regis appellata fit con^eiiit indagare, ne hoc
vahnm, jus, at'^us regum ex Propheta? fentetitia videatur juftificare nepharios, quod abfit,
cum dicat Ecclefia, " Oui mala egerunt ibunt in ignem sternum." Deinde quali er lex dici
poterit illud quod iniquum eft etiam percundemur. Quare in hiis (ic procedimus ; ficut
prardium quod michf datur jus meum dicitur, fic poteftas quje regi datur jus regis redfe
nuncupatur, fub quali loquendi mode leges dicunt hominem ad aliquid faciendum vi com-
pulfum tunc non fuifte Jut juris, id eft [\xx poteftatis, et mulierem viro in matrimon-o
copulatam non efle fui juris, quia poteftati viri fubjefta propria non regitur poteftate. Quare
idem fuitdicere, " predic populo jus regis," et, " prffidic eis poteftatem quam exercere poterit
rex cum fuerit luper eos conftitutus." Et licet rex iniquus poteftate ilia inique poftit fungi,
jTOteftas ipfa bona temper eft, nee regnantis ab ufu poterit maculari, cum a Deo fit omnis
poteftas, a quo et omne bonum. DifTamari tamen quodammodo poterit dignitas ilia contagiore
principis iniqui, f.cut et princeps iniquus merito fit famofus, dicente Boetio, " quanto major eft
dignitas tanto difpexiores improbos facit, nee impune reddunt enim improbi parem digni-
tatibus vicem quas fua contagione commaculant." Pilati namque poteftas quam ipfe male
cxcercuit, fimiliter et Diaboli qui iemper exftat malus, femper erant bona;. Nam vitium inj
poteftate non eft fed in animo abutentis; fic libero arbitrio, quod bonum eft, fepius abutimur,
ct poteftate regia, quje preftantiftima eft et jus regis appellatur, improbiffimi quam plures'
regum, fi reges dici debeant, in fubditorum perniciem abutuntur. Abfit tunc fnpere quod
rex tyrannifans in fubditos legittime agit, licet poteftatem a Domino receperit qua poflit in'
cos fic fcvire ; aut quod Pilatus jufte Chriftum necaverat, quamvis a Domino data fue.at ei
poteftas eum trucidandi. Achab quondam rex lirael jus regium habuit, quod proclamavit
Propheta, tamen cum vineam Naboth fubditi fui iple injufte abftulerat, propheta Htlias pro
fcelere illo turpilTimam mortem fibi comminatus eft. Sic et David regem Ifrael in Ur.am ejus
fubditum delinquentem propheta Nathan fub paradigmate horrendo acerbiflime inc enpvit ;
ac, ut dicit Jeronimus in Glofi'a fuper xix. C". fecundi libri Regum, quia ipfe David injufte
hereditatem Mephibofeth nepotis regis cum ferviente fuo dividebat, Dominus regnum
ipfius David inter ejus nepotem et fuum fubditum etiam partiebatur ; ac licet predidus Achab
vifus fit erga Naboth predidum non regaliter fed politice quodammodo proceftlfie, dum non

1. .N.



90 De Natiird Levis Natinw.. - [pars prima.

poteftate regia vokiit auferre v'meam ejus, fed fibi optulit vini;v pretium, et, cum iicc (ic illam
iiancifci poterat, procell'ii legis per teltes produdos et lententiani judicialitrr in Naboth latam
vineam optinuit, tamen quia fadlum illud contra legis natura; decretum, quod nulli permittit
alteri facere quod fibi fieri nolit, efficiebatur, rex ipfe acerbiffima comminatione predid:a
Domini mandate perterritus eft. Nam nullum regis ediftum aut faftum etiam fi politice
emanaverit, fi contra legis naturx' regulam fuerit egrell'um, unquam diviiia- animadvertionis
ultionem eft evafum.

Cap. XXVIII.

De legihus iniqitis et tyrannh.

^%j(^ T quamvis, ut dicunt Leges, " quod principi placuit legis habeat vigoreni ," quo illud
lex regia debeat appellari, lex ipla tamen fepius mala eft, ut t'uerat Herodis




ediftum quo pueri in Bethlem et in omnibus rinibus ejus necati luiit : principis
namque placitum illud fuit, quo nomen legis fortitum eft, ilia tamen lege nichil nequius
potuit cogitari. De confimili lege locutus eft Apoi^olus cum dixerit, " Inveni legem n
membris meis legi mentis mea; repugnantem et captivum me ducentcni in lege peccati qu.t
eft in membris meis." Ecce legem carnis et ecce legem peccati ! ambas tamen leges voc.it
Apoftolus licet inic[uiftime fuit : fie et poteft princeps inique regens dicere de iniqua lege fua,
videlicet quod ipfe invenit legem in mente fua legi naturae repugnantem, et eum captivum
ducentem in lege peccati quod in voluntate fua tunc refidebat. Nam ficut ilia imperiofa
virago, libido videlicet, in carne hominis petulans a poetis vocatur tyrannus natura:, fie rex
luxu dominans et opprimens fubditos eorumdem tyrannus vocari meretur. Tyrannus enim
a tyro dicitur quod eft fortis, vel angujlia, quafi fortitudine anguftians fubditos fuos : et eft
tyrannus, fecundum Sani!l:um 'I'homam in prediifto libro De Regimine Principum, omniJ
princeps qui ad propriam dominatur voluptatem et non ad utilitatem populi fui. Hid
protundiftimum acerbiftlmum que locimi occupabit in pa-nis: de qualibus principibus
fcribitur in libro Sapientia;, " Judicium duriftimum hiis qui prafunt fiet, exiguo eteninii
conceditur mifericordia, fed potentes potenter tormenta patieiitur."



C.vp. XXIX.

Epilogium dijpiitationis inter Jus 'Natiirj^ et Jus Regis.

'EMPUS jam protelati noftri fermonis impatiens interpellat ut traiflatui quern cum

^/j :;,'^<^ jure regie inivimus finem fuccinflius imponamus : quare expediens cffc jam decer-

S-ff'^E;?^ nimus, ut quid in hoc tradtatu tam prolixo profecinuis quafi in acervuni quendam

congeramus et, fafta inde computantium more fununa totali, n quid adhuc rcftet quod



-■.jq






PARS PRIMA.] De Natuj'd Legis Naturce. 91

iniimgiuntiiini arccm noftram animos commoveat id clarius eniineat ; ut tunc ct illud fi
fH)icriiiU)S vti.im propcllamus, quo obfidentium furias pacare poiTcnnis et arcis dinipare
vallum, ut iiifultaivtcs quique poflint cum gaudio ad propria rcmeare. Primo iiamque jus
rcgiuni (|U(k1 Prophcta populo explanavit non omnium regum jus elTe fed eorum tantum qui
ill Aibiiitos rcguli ilominio principantur, quales fuerunt rcges gentium quibus popuius Ifrael
volatt conformari, diftindione perfpicua declaravimus, quo jus regis regaliter et politice
pjtfiJcnni, quod fcruper legis natura? patitur regulas, docuimus alienum efte ab hoc conflidtu;
(tiinoracoquc flc labore certaminis noftri, oftendimus legem regiam lege regali et politica, qua
fic Tub Icgis iiaturx' maiui fe humiliar, non elTe piMioreiiij quo ut legi regali et political, fie et
Icgi rantum regali convenit naturalis legis fubire mandata. Magiftatem etiam et aufloritatem
Icgis naturx" maxiinas elfe paiuiimus, cum legem illam nedum in Paandifo innocentia' tenqiore
rncJiaiue gratia hominem rexifle, fed et in exilii hujus heremo eundem retulimus cuufimiliter
gubcrnade, iiec hominem unquam deferuilTe juflum vel injuftum ; quo fempiterii m legem
illatn cfl'c probavimus, et mutato hominis Aatu ipfam nunquam ex toto mutatam : onuiia
etiam juris regalis decreta cum erraverint docuimus legis natura; debere regulis reformari, fie
ct politicx Icgis normas et confuetudinum ac conftitutioiium fandHones caiTiiri debere proba-
vimus, quoties a legis naturas diffelTerint inftitutis, quam matrem efie et dominam fuperiu;
difiinivimus omnium legum humanarum. E regioiie de jure regio fiiti fumus, quod illuc
non in Paradifo aut ab exordio rationalis creatura' ut lex natura: originem fumpfit; fed poft
quam peccato contaminata eft natura hominis et originalis innocentia munditia deftituta fi.ib
rcgibus paganis in terra, jus illud prorupit ab homine editum et ejus inconftanti voluntati '
fubjedum, quo ejus arbitrio mutabile et mutatum, quandoque bonum operatum, mulrotiens
vero malum ; hujus autem inconftantis conditionis pretextu, jus iitud ad regendum incon
ftantem populum ftolidum et ingratum, qui poftulatione regis Deum ad iracundiam provo
cavit, regi videlicet Ifraelitico ex feveritate quadam divina diftributum eft. Ouid tunc fe
comparatjus tale legi natura-.'^ An comparatio aliqua mufca; ad aquilam, aut calpaj cffica; ad
lincem fieri poftit.'' Verum et (\ poftit, difiimilius multo eft jus regium legis naturas dignitati. I
Ha;c Lex Nature a folo Deo oriunda foli legi ejus fubjefta eft, ac fub ilia et cum ilia mundum
regit univerfum, quo illi ferviunt cunfta; alia; leges, ut non fit in terra ab homine edita qux' 1
non legis natura; pareat inftitutis: hax nunquam errore feduifla deliravit, hax nunquam ex
toto mutata eft, fed, ut fupra oftenditur, immutabilis, etfi per peccatum lefa, perfeverat. Lex ,
Dei ut mater filiam femper regit illam, cujus divina> legis mandata ipft nunquam pra'terivit. i
Unde ratione ingenuitatis et originis fua-, ac ratione iwx. dignitatis, potertatis, et magnif centia-,
ordo natura; depofcit ut ei difteratur ab omnibus legibus quE leges dicuntur humanae.
Cedat ergo ei Jus Regis ut dominag et majorl fua;, nee amplius comparando fibi coequari
prefumat. I larc audiens Propheta cum omni exercitu fuo regum et omnium legum ipforum Condufio
fie exorfus eft. " Recedamus ab hiis fedibus, nee arcem hanc diutius impugnemus; hax eft certainin.^ '

o- • Ts • A • 1 ■!• 1 • 1 •/!. /~. 1 • I •'~ • /- 1- • regiac turn

enim bion turns David, mexpugnabihs hic thronus mifticus Salamonis ; hic ipfe litigantmm lege n,uui.v.






-rwtJ



92 De Naturd Legis Natiircc. [par



S PRIMA.



meretricum fopivit Htes, hie prudcntiirimx' rcgiiia: eiiigniata ipfe abfolvit, et gratia afflatus,
divina pantbolarum fcripfit tria milia, hie, f^ircto imincii fallu vaiiitaa coniparato, cicfidcrurc
ipfe didicit obleftationifque amplexii Sapieiitiam ofcidari, qua; legis natura; eft crcatrix. Quid
amplius ? vere Doniinus ell in loco ifto, hie nihil aHud eft quani donius Dei et porta initialis
Cceli. Nam hie Jacob fpiritu Dei revelante habens fub capite petram, vidit fcalam ftantem
fuper terram, et cacumen ejus tangens ccelum, et Angelos Dei afcendentes et defcendentes
per earn, nam et Dominum viilit innixum fcaL-c. Vere arx ifta non eft tui ris Babilonis, fed
eft direcfta ad coelum fcala, cui innixus Dominus fidem et gratiam per afcendentes et defcend-
entes angelos homini quiefcenti fuper petram, quae eft Chriftus, infundit." Et hiis didtis
Propheta obfidionem turris diftblvit, quo fafto pax, qua;, ut ait Sanftus Auguftinus, tran-
quillitas ordinis eft, juftitiam ofculata eft, et Lex Regia cogiiovit ordinem fuum et quievit in
eo. Quare et unufquifque obfidentium pacatus abiit in regionem fuam.



Cap. XXX.

Differentia inter jus et legem.

1^^ AM quia in prastraClatis legem quam ad dilcidendam queftionem prepc fit; m
eligimus, aliquando Legem natural, aliquando Jus natura: nomiiiavimus, expcdiens
videtur ut curterminos noftros fie alternamus,vel confufe proferimus, declaremus ;
ne terminos confundentes pariter confundamus et materiam quam traftamus. Certe mentcm
noftram hucufque non exceftit, quin jus fe habeat ad legem ut genus ad fpeciem ; nan jiis
a juftitia dicitur, et eft omne id quod a'quum et bonum eft: fed non omne illud eft le.-c :
tamen omnem legem femper ajquam et bonam effe oportet, alioquin non fpecies effet juris;
fie ergo omnis lex jus eft, fed non omne jus legem convenit appellare ; repetens nanique'fua.
quifquis coram judice jus habet, fed non legem ea repetendi ; lex remanet judici qua Spfe
au(5lori reddi difcernet ea c[ux poftulat, et illud faciendo jus fibi reddit et legem. Lex, ut
quidam fentiunt, a legendo dicitur, et eft fandtio fanfta jubens honefta et prohibens contrapa :
fed hx'C eft lex fiatuti quit fcribi folet cum fandtiatur, fed conjuetudinis lex non fanxcitur nee
femper fcribitur. Lt fi confuetudo ex principis mandato litteris commendetur, deinceps con-
fuetudinis nomen in nomen conftitutionis ipfa transforniat, et ex tunc acrius folito pledlit
delinquentes propter mandatum principis tunc contemptum. Igitur lex confuetut inis litteras
nefciens et lex nature qua; tot milibus annorum fcripturam non fenfit a legendo ncn dicuntur,
fed a Uganda^ quia ligant et non femper leguntur. Kt fi dirivatio nomen legis nelciat fie
oriri, Ethimologia tanien, qua; lapidem quafi ladeiitem pedem, et pigrum pedihus u-grum
dicit, legem quafi ligam pofie dici non renuet affirmare. Unde lex dici poteft juris vinculum
quo quis conftringitur facere aut pati quod eft juftum. Et licet lex, ut predicitur, fit fpecies



Online LibraryJohn FortescueThe works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) → online text (page 14 of 87)