John Fortescue.

The works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) online

. (page 49 of 87)
Online LibraryJohn FortescueThe works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) → online text (page 49 of 87)
Font size
QR-code for this ebook


Chap. LXII. Sapiem .... cuin dicat '■'■ muliercm fortem quii inveniet ? prociil et dc iiltiniis finibus
pretium ejus."] The Vulgate of Proverbs xxxi. 10. Wycliff tranllates it thus: "A (trong voman
who Ihall fifid .? aferr and fro the utmoft end is the pris of her." But the LXX. has : Tuvmkx dvhsij^v nj
sv(^(ni; TifA.wT£^a^s i^Ti ?.i9iiv 7toXuji>mv h Tw^ur>, : and the E.V. : "Who can find a virtuous woman.? for
her price is far above rubies."

Chap. LXII I. Sanyius Grcgoriiu fcribeiis Aiigujlmo, &c.] The pallage is from St. (iregory's third



i' >; ; , ':



oil ■;,



372* De Natura Legis Naturce. [part ii.

letter to Auguftine, " the apollle of the Englifh," in reply tu a ftring of queftions proixiunJed by the
Litter for folution. Gregory's words are: "• Peccatuni eX tribiis confummare, lliggeftione, delc^tatioiie,
et conleiilii. Suggellio qiiippe lit per diabolum, delectatio per carneni, cuiileiiUis per fpiritum :
quia cum priiiiam culpani lerpens higgelTit, Eva veluc caro deledata eft, Adam velut fpiritus
confer! fit."

Chap. LXIII. Sinuous Augujlinui juper l>oc vcrbo^ '•'■tuque ex voluntate caTnii.'"\ The [)afl;ige
from St. Auguftine occurs in the Commentary on John i. 13, and is more forcible than Portefcue's
paraphrafe. It is as follows ; "■ Ponitur ergo caro pro uxore, tpiomudo et aliquando I'piritas pro
manto. (^uare ? ^^^'^ ''le regit, h;tc regitur, die imperare debet, iit.i fervire. Nam ubi caro
imperat, et (piritus fervit, perveria domus eft. ^uid pejus domo, ubi fremina h.ibet imperium fuper
virum ? Redta autem domus, ubi vir imperat, l.eniina obtemperat. Reflus ergo ipfe homo, ubi
piritus imperat, caro lervit." It is Itrange that Auguftine ftiould reverie the [iroper ufage of the
" hffic " and the " ille."

Chap. LXIII. Alagijicr Sententianan . . . . jentire videtur^ quod fi AA<s conjenjui, ice. J The
palTages no doubt intended in Peter Lombard are as tollows ; " Wl potius ideo per hominem diciiur
intrafle, (peccatum) quia etiam [leccante muliere, li vir non pecc.illct, humanum genus miniine
jjeccatis corruptuin peiiret." (Lib. II. Dift. xxii. G.) And " Ut eiiim tunc (erpens malum fuafit
mulien, ipfa que confenfit, deinde viro fuo dedit, fic que confummatum eft peccatum ; ita et nunc in
nobis pro lerpente eft lenlualis motus anima ; pro muliere interior portio rationis, [iro viro fuperi ^r
rationis portio. Et hie eft vir qui fecundum Apoftolum dicitur imago et gloria Dei, et ilia eft mull :r
qure lecundum eundem eit gloria viri. Atqui inter hunc virum et banc mulierem eft velut quodda n
fpintuale conjugium, naturalifque contractus, quo fuperior rationis portio, quafi vir, debet pneelTe et
dominari, inferior vero, quafi mulier, debet fubefle et obedire." (Lib. II. Dift. xxiii.) The latter is a
ilrikiiig paftage, in its way, which would have come well into our author's argument.



,:-V.._.



' DE LAUDIBUS LEGUM ANGLIy^.



BY SIR JOHN FORTESCUE, Knight,

LORD CHANCELLOR TO KING HENRY THIC SIXTH.

WITH THE TRANSLATION INTO ENGLISH,

FIRST PUBLISHED a.d. 1737,

BY FRANCIS GREGOR.



' tP^'SS^^^^ ^'^''y ^"'^"■'ous Traft was the fecoiij of the two I-',flays pr(Diiuced by
|vt)%P Sir John Fortcfcue for the benefit of Edward Prince of Wales, eldeil: fun
^ ^ ''f~i>N/ o^ Kint^- Henry the Sixth, during his exile in Barrois.
^l®;'i' i((^yMi? This circinnftance limits the date of its conipofition, or, at all events,

i€"x^MJ&^^^^ c- .... I ' >

»^^l^^^Si;e±S^ or Its appearance in its prelent form, to the period between 14CJ4 and
1470; while its alluCions to the earlier part of that period, as to a time long gone by, make
it almoit certain that Forteicue completed it towards the end of his fojourn in France.

It was firft printed in the reign of Henry VIII. by Edward Whitechurche, who began to
print in the year 1537, without date, in black letter, and in i6mo. form, with the following
title and addrefs to the reader : —

" Prenobilis Militis cognomento Fortescu, qui temporibiis Henrici Sexti floruit,

de politica adminiilratione, et legibus civilibus florentifllmi Regni Aiigiie,

commentarius.

Excufum Londini tipis Edwardi Whitechurche et veniunt in edibus Henrici

Smyth, Bibliopole. ■

Cum privilegio ad imprimendum folum." ' ■

" Pio Lectori.

Iftius non minus pii quam eruditi opufculi exemplar naftus, quum antiquitatem

venerandam una cum eruditione ac pietate conjunxerit : non potui, optime lec^lor,

aut patrie tarn ingratus, aut antiquitatis tam inofficiofus cultor elTe, ut te illius

lertione diutius fraudarer. Continet enim in fe (ut cetera taceam) politicarum et

civilium noifre Anglie Icgum quibus preclara et florentiflima hec refpublica fub

illurtriirimo et nunquam fatis laudato principe noftro Henrico oftavo, ejufque

progenitoribus regibus Anglie hactenus felicifllme fuerit erecTia, inftituta, et

gubernata, doiffillimum encomion. Fbuie eafdem noftras leges non folum

Romanorum Casfarum, fed et omniimi aliarum nationum conlfitutiones multis

parafangis prudentia, juftitia, et equitate precellere facile prefpicias.

Eme ergo, lege, et truere, ac labores noftros boni confule.

Vale."



336



<P



The firft Englifh trandation was made by Robert Mulcafter, who printed it with the
Latin text in Elizabeth's reign, in i6mo. without date, and again in 1573.

Watts enumerates editions of tlie fame traiillution in 1575, 157^, 1599, and 1609.

In i6j6, the text, varying in a few phices from the preceding editions, together with the
tranflation by IVIulcafler, was again publiflied in i6mo., with preface anti notes by Johi
Seiden, but without his name ; he added " the two Sunmies of Sir Ivalpli i!e Hengham" :r,
the fame volume. This volume was reprinted in 1660, and all fubkquent editions of the
Treatife give the text as adopted by the learned editor in 16 16.

In 1672 an edition in i6mo. came out, with Selden's name, and with Mulcalk-r's tranfla-
tion printed for the laft time.

We now come to a much improved appearance of ." De Laudibus." In 1737, M ■.
Francis Gregor, of Trewarthennick, near Truro, in Cornwall, publiflied ic with good ty|ie
and paper in fmall folio, with a new tranflation, preface, and notes, prefervinL'" alfo thofe by
Seiden. In 1741 he brought out, in the fame ihape, a il-contl cditi.Mi of the work down to
the end of the Index to the Englifli tranflation, binding up with this edition copies of the
Latin text with the title dated 1737, being part of the firlT: edition. Both thefe edit'on . are
without tlic editor's name.

In 1775 a "^^''' edition appeared in 8vo., with the name of " Francis Gregor, F fq. ' on
the title-page, being a literal reprint of the two former, without any new inatter. 1 hefe
three editions include Llengham's two tracts.

Mfty years later, in 1825, Mr. Amos, a barrifter of Lincoln's Inn, republirtied at Cam-
bridge, in 8vo., Gregor's tranflation and text, with notes of his own ; and I learn with
pleafure from Mr. T. C. Jarvis, of the Middle Temple, that he and Mr. Poynter ot the
fame Inn of Court, are preparing to publifli an edition of the Treatife with copious notes.

The Latin text now given, including the corrupt medix'val Ipelling, is that of the earlieft
MS. of " De Laudibus" known to exilL It is preferved in the Univerfity Library at
Cambridge, and is held to have been written not later than in the fecond half of the fitleenth
century. The autograph flgnature of Sir Robert Cotton is on its firft page, and certain
omidions have been lupplied in the handwriting of Biihop I'aimer. This MS., wliich is
neither very carehilly nor corrertly written, has been collated by me with Whircchurche's
firil: edition, from which, except in certain words and one entire paflage, all apparently left out
by a hai"ly tranfcribcr, it rarely dithers; thefe omiillons have been fupplied troia that fource.

The only other MS., befides that at Cambridge, which has come to light is in the Britiih
Mufeum in the handwriting of Glover, who lived in the reign of Elizabeth. ._

The tranflation which follows is by Gregor.



INTRODUCTIO MATERIE.




|EVIENTE dudum in regno Anglic nefandillima rabie ilia qua piilllmus
ibidem Rex I Icnnciis fextus, cum Margareta Regina conforte fua, filia
Regis Jerufalem et Cicilie, ac eorum unigenito Edwardo principe Wallie,
inde propulfi funt, Tub qua et demum Rex ipfe Henricus a fu )ditis fuis
deprehenfus careens diutinuni pafl'us eft horrorem. Dum Regina ilia cum
fobole fua, patria fua fic extorres, in Ducatu Barreni prediifli Regis Jerufalem dominio mora
bantur. Princeps ille, mox ut taftus eft adultus, militari totum le contulit dilcipline, et fepe
terocibus et quafi indomitis infedens caballis, eos calcaribus urgens, quandoque lanceaj quan-
doque mucrone, aliis quoque inftrumentis bellicis, fodales fuos, juvenes fibi fervientc
bellancium more invadere, ferireque, juxta martis gimnafii rudimenta, deleftabatur. Quod
cernens miles quidam grandevus, predidti Regis Anglie Cancellarius, qui eciam ibidem fub
eadem clade exulabat, Principem fic afFatur.



Cap. I. ■ ;

Et hie Cancellarius Prima Movet Principem ad clifeiplinam Legis.

^In^AUDEO vero, fereniirime Princeps, fuper nobilifTima indole tua, videns quanta
" ^~ aviditate milirares tu amplefleris ac'lus; convenit namque tibi taliter deleftari,
nedum quia miles es, fed amplius quia Rex luturus es. Regis namque officium
pugnare eft bella populi fui, et eos reftiftime judlcare, ut Primo Regum VIII. Capitulo
clariftlme tu doceris. Ouare ut armorum utinam et legum ftudiis fimili zelo te deditum
contemplarer, cum ut armis bella, ita legibus judicia peragantur. Que Juftinianus Auguftus,
equiftlma librans mente, in initio prohemii libri lui Inftitutionum ait Imperiam majjftatem
non folum armis decoratam, fed et legibus oportet elTe armatam, ut utrumque tempus b^ llorum
et pacis reile poftit gubernare. Tamen, ut ad legum ftudia fervide tu anheles, maximus
Legiflator ille Molfes, olim Synagoge Dux, multo torcius Cefare te invitat, dum Kegibus
Ifrael divina autoritate ipfe precipiat eorum leges legere omnibus diebus vite lue, fic dicens :
" Poftquam federit Rex in iolio regni fui, defcribet fibi Deuteronomii leges in volumine,
accipiens exemplar a lacerdotibus Levitice tribiis, et habebit fecum legetque illud omnibus



33'



7-)t' L ail (lib us Le



-g



II Dl



A/i'jli



tee.



diebus vite fue, ut difcut timcrc Domiiium J)eui-n iy\\m\, ct cuftodire verba et ceremonias
tjus, que in Lege fcript.i funt," (Deiitero. xvii. Capit.) Qiiod exponens Helynandus dicit,
" Pniiceps ergo non tiehct juris ignarus efTe, nee pretextu militic legem permittifur ignurare."
l',t polt pauca, " A faeerdotibus Levitice trihus alTumere jubetiir exemplar Legis, id eft a
viris catholicis et literatis " Hee ille. Liber quippe Deuteron. omii eft liber legum, quibus
Reges Ifrael fubditum filn populum regerc tenebantur. Munc librum legere jubet Mofes
Regcs, ut difcant timcre Deum, et cuftodire ejus mandata que lege icripta funt. Ecce timere
Deum eftedius eit legis, quern non confequi valeret homo, niii prius Iciat volunta'tem Dei,
que m lege Icripta eft. Nam principiuin omiiis fatnulatus, eft kire voluntatem Domini cui
lervitur, Legis tamen lator Moiies primo in hoc edirto effcc^him legis, videlicet, timorem
Dei commemorat : deinde ad cuftodiam caufe ejus, videlicet, mandarorum Dei ipfe invitat.
Nam effec'"tus prior eft quam caufa in animo exhortantis. Sed quis eft timor ille quern
promittunt leges obfervatoribus fuis ? vere non eft timor ille, de quo fcribitur quod perFe6ta
charitas foras mittit timorem. Timor tamen ille, licet fervilis, lepe nd legendum leges Refes
concitat, led non eft ipfe proles legis. Timor vero, de \,\\m Inc loquitur Moles, quem et
pariunt leges, eft ille de quo dicit i'ropheta : " Timor Domini fanrtus pei'manet in feculu n
feculi ;" Hie filialis elt et non novit penam, ut ille qui per caritatem expellitur. Nam fte a
legibus proficilcitur, qua; decent facere voluntatcm Dei, quo ipfe penam non meretur. Sid
gloria Domini eft ftiper metuentes eum, quos et ipfe gloriiicat. Timor autem ilte timoi il e
eft, de quo Job, poftquam multipharie i'apienciam inveftigaverat, fic ait : " Ecce T,mor
Domini, ipfe eft fapientia, et recedere a malo intelligencia." (Job xxviii. Cap".) Recedere
a malo, quod intelligencia timoris Dei eft, leges docent, quo et timorem hunc ipfe partunun:.



Cap. II.

'I
Replicacio Princthis ad motiim Caiicellarii.

^- . . . . . - '1

rWi\ KF'C ""^ audivit Princeps erefto in ienem vultu, fic loquutus eft. Scio, Cancellarie,

3 quod Liber Deuteronomii quem tu commemoras, ficre Scripture volumen eft;

'^^^■^ss&a leges quoque et ceremonie in eo conlcripte facte funt, a Domino edite. et per

Moifen promulgate : quare cas legere fande contemplacionis dulcedo eft. Sed lex, ad cujus

fcienciam me invitas, humana eft, ab hominibus edita, trartans que terrena ; quo, licet Moifes

ad Deuteronomii leiffuram reges Krael aftrinxerit, eum per hoc reges alios ad c mfimiliter

faciendum in luis legibus concitaffe onmeni ef^ugit racionem, cum utrlufque lechire non fit

eadem caufa.



Dc Laiidilnis Legnfn Anglue. 339



Cap. Jll.

lite CaHccilarius furtijuat niotum juion.



'•■?^4|\ vi) ^1 T" Cancellarius, fcio (inquit) jkm- hec qua; jam objicis, Priiiceps, quanta adver-



'{Xlij^^SiQj tenc'ui exhortacionis nice tii pondcras qualitateiii, quo nic non iniiinc ctincitas fuper
^^Wt^^ inceptis nedurn tiar'ms, fed et protundiiis quodammodo tecum dilccptare. Scire
i^itur te volo, quod nou folum Lkuteronomii leges, fed et omnes leges humane lacre lunt ;
quo lex ful) hiis verbis difRnitur : 1 ,ex ell fancio Hn6hi, jubcns lionelta, et prohibens con-
traria : ianftum etenim elTe oportet, quod elTe fanAum difinitimi elt. jus eciam deicribi
perhibetur, quod illud ell ars boni et equi, cujus iiierito quis nos ficerdotes appellat.
Sacerdos enim, quafi facra dans, vel facra docens, per Ethimoiogiam dicitur, quia ut dicunt,
jure leges facre lunt, quo eas minillrantes et docentes Sacerdotes appellar.tur. A Dec eciam
funt onines leges edite, que ab homine promulgantur. Nam cum dicit Apoftolus- quod
omnis poteftas a Domino Deo ell, leges ab homine cond:te, qui ad hoc a Domino recipit
poteftatem, eciam a Deo coniliruuntur, dicente i\.uClore Caularum : " Ouicquid tacit cauia
fecunda, facit et caula prima, alciori et nobiliori modo." Ouare Jolaphat, i^ex Juda, ait
judicibus fuis " Judicia, que vos profertis, judicia Dei lant," (lecundo Paralipo. XIX. Cap.)
Ex quibus eradiris, quod leges, licet humanas, addifcere ell addilcere leges lacras et ediciones
Dei ; quo earum iludium non vacat a dulcedine confolationis lancle. Nee tarnen, ut tu
co^nolcis, dulcedo hujufmodi caufa fuit cur Moifes Reges Ifrael Deuteronomion legere pre-
ceperat. Nam caufa hec non plus Reges quam Plebeos ad ejus kxluram provocat, nee plus
Deuteronomii librum, quam alios Pentateuchi libros legere pulfat caufa ilia, cum non minus
Hbri illi, quam Deuteronomium, facris habundant carifmatibus, in quibus niedit.ri per
fanftum ell. Quare non aliam fuilTe caufam mandati hujus, quam quia in Deuteronomio
plus quam in aliis libris Vetcris Tellamenti, leges inferuntur quibus Rex Hracl populum
regere obnoxius ell, ejufdem mandati circumllancie manitelle nos informant. Ouo, et te,
Princeps, eadem caufa non minus quam reges Ifrael exhortarur, ut leguni, quibus populum
in futurum reges, tu fis folers indagator. Nam, quod regi Ifrael diftum ell, omni regi
populi videntis Deum, tipice die'tum fuilfe intelligendum ell. An tunc coiivenicnter
utiliterque propofui tibi mandatum regibus Ifrael latum, de eorum lege addilcenda P cum
nedum ejus exemplum, fed et ejus auc'loritas figuralis, te erudiunt et obligant ad conlinfiliter
faciendum de legibus regni, quod annuente Domino hereditaturus es.

Cap. IV.

H'lc prcbat principcm per Ic^es fieri pujjd filicem et beat urn.

^k^tplFON folum ut Deum timeas, quo et fapiens erls, Princeps colendilfime, vocant te
I [y^O-.m leges, cum Propheta dicente " Venite filii audite me, timorem Domini docebo
i^^j*^y^ vos :" fed eciam ut felicitatem, beatitudinemque (prout in liac vita nanciki poreiis)
adipifcaris, ipfe leges ad earum difciplinam te invitant. Philofophi namque omnes, qui de






M :l/i i!



^4o De La lull bus Lecru/zi An^lice.

felicitate tarn varie difputaliant, iti lioc uno convenerunt, viz. quod fclicitns {\mz beatitudo
hnis efi: oninis lumiaiii appetitus ; quare et ipfaiii funinuini bonuni q'lidani eoruin appcllaban'.-
Peripatetici tamen conlVituebant earn folum in virtutc, Stuici in honcfto, ct Epicuri in
voluptate. Sed quia Stoici honeflum diffiiiiebant eflc quod bene fit et laudabiliter ex virtute,
et Epicuri aflerebant nichil c^<t voluptuoiuni fine virtute, omnes fcLie ille, ut dicit Leonardus
Aretienus, Yfagogico Moralis Diicipline, in lioc concordarunr, quotl lola virtus eft, quae
telicitatern operatur. Quo et Philolbphus in vii. Politicoruni, (telicitatem diffiniens,) dicit,
quod ipfa eft perfedus ufus virtutuni. Hiis jam prefuppofitis, confiderare te volo eciam ea
que fequentur. Leges humane non aliud funt quam regale, quibus pertee^e jufticia edocetur.
Julficia vero, quam leges revelant, non ell: particularis ilia, qua; commutativa vel diftribu-
tativa vocatur, feu alia quevis particularis virtus, fed elt virtus perfeda, q 'e jurticie legal 3
nomine defignatur. Q^iiam Leonardus prediftus ideo dicit efle perfecTram, c uia omne viciuin
ipfa eliminat, et omnem virtutem ipfa docet : quo et omnis virtus ipla merito nuncupatur.
De qua Omerus dicit, fimlliter et Philofophus quinto Etliicorum, quod ipfa eft prec'ari lima
Vircutum, et ncc Lucifer, nee Hefperus, ut ilia, eil ammirabilis. Julficia vero hec lubje'tum
eft omnis regalis cure, quo fine ilia Rex juite non judicat, nee recle pugnare potelt. Uia
vero adepta perfefteque fervata, equilfmie peragitur omne officium Regis. Unile cum
perfe6lus ufus virtutum fit felicitas, et julticia humana, qua- non nifi per legem ier,e(5te
docetur, nedum lit virtutis efFedus, fed et omnis virtus: fequitur, quod julVicia fruens felix
per legem eft, quo et per earn ipfe fit beatus, cum idem fit beatitudo et felicitas in hac
fugaci vita, cujus et per jufticiam ipfe fummum habet bonum. Tamen non nifi per graclam
lex poterit ifta operari, neque legem aut virtutem fine gratia tu addifcere poteris, vel anpi tere.
Cum, ut dicit Parifienfis in Libro fuo de Cur Deus Homo, virtus hominis appctitiva int ;rior
per peccatum originale ita viciata eft, ut fibi viciorum fuavia, et virtutum afpera opera fapiant.
Quare, quod aliqui ad amoreni, feftationemque virtutis fe conferunt, divine boinitatis
beneficium eft, et non humane virtutis. Num tunc leges, que preveniente et coniitante
gratia, omnia premiftii operantur, toto conamine addifcende (unt? Dum felicitaten',, que
fecundum Philofophum eft finis et complementum humani defiderii, earum apprehenfor
obtinebit, quo et beatLis ille erit in hac vita, ejus polfidens fimimum bonum. Vere, etfi non
hec te moveant, qui regnum reCturus es, movebunt te et arctabunt ad diicipnnam legis
Prophete verba dicentis : " Lrudimini qui judicatis terram :" non enim ad crudicionem artis
faftive, aut mechanice, hie movct Propheta: Cum non dicat, erudimini, qui 'olitis terram,
nee ad erudicionem Iciencie tantum theorice, quamvis oportuna tuerit incois terre, quia
generaliter non dicit, erudimini (jui inhabitatis terram, fed folum ad dilciplin ,in legis, qua
judicia redduntur, Reges invitat Propheta in hiis verbis, cum fpecialiter ipfe dicat, " Erudimini
qui judicatis terram." Et fequitur, " Ne quando iralcatur Dominus, et pereatis de via jufta."
Nee folum legibus, quibus jufticiam confetpieris, l-'ili Regis, imbui te jubet lacra Scriptura,
fed et iplam jufticiam diligere tibi alibi precipit, cum dicat, " IJiligite jufticiam qui judicatis
terram." (Sapientie capitulo primo.)



De I^audibus Lenient Ano-l'ue



341



Cap. V.

Hie probdt quod legis iguora>icia cauj'at conte-nptuin ejus.

jED quomoJo juftici.im diligerc poteris, fi non primo leguni fcicnci.ini, qtiihus
\^^y^ ip^'a cognofcatur, apprehendcris ? Dicit naniquc Philofophus, quod nichil
aniatuni nifi cognituin. Ouare Fabius Orator ait, quod felices efleiit artcs li del
illis ibli artifices judicarent. Igiiotum vcro non foluni non aniari, led et fperiii folct. (^10
poeta quidani ait,

Omnia qiu- niicit, (licit fpfrnciirla colonus.

Et non coloni foluiii vox hec elT:, fed et doftorum peritiiruiioruni. Nam (i ad Philofuiihum
Naturalem, qui in mathematica nunquam ituduit, Mcthafificus dicat quuil fcieiuia Uia
ccnfiderat res feparatas ab omni materia et motu fecundum efle et lecundum rationem : vel
Mathematicus dicat, quod fua fciencia conliderat res conjund:as materie et motui, fecundum
efle, fed feparatas fecundum racionem : ambos hos, licet philofophos, Philofophus ille
Naturalis, qui nunquam novit res aliquas feparatas a materia et motu, eflencia vel racione,
Ipernet, eorumque Iciencias, licet fua iciencia nobiliores, ip(e derldet, non alia ductus caufa,
nifi quia eorum Iciencias ipfe penitus ignorat. Sic et tu, Prince|«, legis Anglie peritum
miraberis, fi dicat, quod trater fratri fibi nequaquam utcrino non ilicccdet in hereditate paterna,
fed pocius hereditas ilia forori integri fanguinis fui defcendet, aut capitali domino feodi
accidet ut efchaeta fua; cum caufam hujus legis tu ignoras. Ouare et vulgariter ilicitur
quod Ars non habet inimicum nifi ignorantem.

Sed abfit a te, Mli l^egis, ut inimiceris legibus regni, quo tu fuccefl'urus es, vel ut eas
fpernas, cum jufticiam quam leges revelant diligere predicTfa Sapientie lecTiio te erudiat.
Iterum igitur atque iteruni, Princeps inclytiflune, te adjuro, ut leges regni Patris tui, cui
fuccelTurus es, addifcas ; nedum ut inconvenieiicias has tu evites : led cjuia mens huniana,
que naturaliter bonum appetit, et nihil puteft appetere, nifi fub ratione boni, mux ut per
doftrmam bonum apprehenderit, gaudet et illud amat, ac quanto deinceps illud plus
recordatur, tanto amplius delei5tatur in eodem ; quo doceris quod i\ leges predii!:l:as, tjuas jan.
ignoras, intellexeris per doftrinam, cum optime ille fint, amabis eas ; et quanto plus eafdcm
mente pertradtaveris, tanto eifdem deleftabilius tu frueris.

Nam omne, quod amatur, ufu trahit amatorem luum in naturam ejus. Unde, ut i icit
Philofophus, " ufus altera tit natura." Sic ramunculus piri llipiti pomi infertus, pollqi am
coaluerit, ita pomum trahit in naturam piri, ut ambe deinceps inerito pirus appellentur,
fru(5tufque producant piri. Sic et ufitata virtus habitum generat, ut utens ea deinde a
virtute ilia denominetur, quo modeftia preditus, ufu modeftus nominatur, continentia



342 De L,ai{d:hus Lcgir;n yhi^licc.

coiitinens, et lapiciitia {-ipiciis. Ouare et tu, Priiiceps, pollquani jurticia deleftabiliter funtcus
tueris, quo earn inducris in hahitiim, merito legis denominaberis Jullius, cujus ivi gratia tibi
dicetiir, •' Dilexilli jurticiani, quo et odifti iniquitatem, propterea unxit te Dominus Deis
tuus oleo letitie pre confortibus tuis rcgibus terre."

Cap. VI.

//.'(■ epilognt Cancellarius tccius peyjuafionis fue ejfetluni.

^K^'W||f ONNK tunc, Princeps fcrcniiru-nc, hec tc fatis coiicitant ad Icgis rudimenta? cum
^r?^^i per earn julliciani induere valeas ; quo et appellalieris Juftus, ignoraucie quoque
B^rgjss^s^^ legis evifare poteris iguominiam, ac per le^em felicitate fi ueiis, beatus el e
poteris in hac vita, et denuun fiiiali tiniore indutus, qui Dei fapientia e.t, caritatem, que
amor in Deuni ell, imperturbatus confequeris ; qua Deo adherens per Apoftoli feinenciam
" Fies unus Spiritus cum eo."

Sed quia ilia, fine gratia, lex operari nequit, tibi illam fuper omnia implorare necefT' efl ;
Legis quoque Divine et Sanftarum Scripturarum indagare fcienciam tibi congruit.

Cum dicat Scriptura Sacra, quod " Vani funt omnes, in quibus nou fubell fcient a Dei."
(Sapientie, XIII. Cap.)

His igitur, Princeps, dum adolefcens es, et anima tua velut tabula rafa, depinge eara, iie
in futurum ipfa figuris minoris frugi deleclabilius depingatur. Qiiia etiam(ut Sapiens quidam
ait.)

" (^uoil nova tefta cajiit, invotL-rata lapit."

Quis artite.K tarn negligens protedus fue prolis eft, ut non earn, dum pubefcit, artibus
inrtruat, quibus polka vite folacia nancilcatur .^ Sic lignarius faber lecare dolabra, ferrarius
ferrire malleo, filium inllruit : et quern in fpiritualibus minillrare cupit, literis imbui facit :
lie et Principi Filium fuum, qui poll eum populum regulabit, legibus inllrui dum min|or eft,
convenit. Ouahter li lecerint RcL'tores orbis, niundus ille ampliori, quam jam ell, jullicia
regeretur, quibus, li tu, ut jam liortor, tacias exemplum non minimum minillrabis. I



Online LibraryJohn FortescueThe works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) → online text (page 49 of 87)