John Fortescue.

The works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) online

. (page 50 of 87)
Online LibraryJohn FortescueThe works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) → online text (page 50 of 87)
Font size
QR-code for this ebook


Cap. VII.

Jam Princeps Je reddit ftudio legiun, licet quibiijdam adhiic fcriipulofis hiq.iieteiur.

"^ MILENTE extunc Cancellario, Princeps ipfe fie exorfus eft: Vicifti ir.e,, Vir egregie,
1^ fuavillima oracione tua, qua et animum meum ardore non niiniiiio legis fecilli
1^3^^^ fitire documenta. Sed tamen duobus me hue illucque agitantibus, animus ipfe
affligitur : ut tanquam in turbido mari cimba nefciat quorfum dirigere proras. Unum eft,
dum recolit quot annorum currlculis leges, addifcentes earum ftudio fe conferuntj antequam



De Lauciihus Legn/n /bigluc. ■ -^43

fufficientem earundcm periciain nancifcantur, quo timet animus ipfe ne confimiliter ego
pretei-eam annos juventutis mee. Alterum ell, an Anglic Icgum vcl Civiliimi, que per
orbem percelebies funt, ftudio operani dabo. Nam non nifi optimis Icgihus pupuluin regere
licet, eciam ut dixit Philofophus, " Natura deprecatur optima." QUiarc libenter fiqier liiis,
quid tu confulis, aulcultarem. Cui Cancellarius. Non funt liec, I'ili Regis, tantis celata
mifteriis ut dcliberacione egeant ingenti, quare quid in liiis michi vifum eft prodere non
differam.



Cap. VIII.

Clio adquiyitur tiuna J'ciciitia Ugum quanta principi necejfaria efl.

^^^v'^HILOSOPI-IUS in primo Phyficorum dicit, quod "tunc unumquodqi e fcire
M^ \%i^ arbitramur, cum caufas et principia ejus cognofcanius ufque ad elementa." Super
^vr^&l quern textual Commentator dicit, quod Ariftoteles per principia intellexit cauflis
efficientes, per caulas intellexit cauias finales, et per elementa materiam et formani. In
legibus vero non funt materia et forma, ut in pliificis et compofitis. Sed tamen funt in eis
elementa quedam, unde ipfe profluunt, ut ex materia et forma, que funt Confuetudines,
Statuta, et Jus Nature, ex quibusiimt omnia jura regni ; ut ex materia et forma funt queque
naturalia ; et ut ex literis, que etiam elementa appellantur, funt omnia que leguntur.
Principia autem, que Commentator dicit elle caufis efficientes, iuiit quedam Univerfalia,
quc- in Legibus Anglie doifti, fimillter et mathematici, Maximas vocant : Rhetorici para-
doxas : et Civilifte regulas juris. Ipfa revera non argumentorum vi, aut demonftracionibus
logicis dignofcuutur, fed ut lecundo Polleriortnn docetur, mdui!-l:ione, via fenfus et memorie
adipifcuntur. Quare et primo P.hyficorum Philofophus dicit, quod " principia non hunt ex
aliis, neque ex alterutis, fed ex illis alia fiunt." Ouo primo Topicorum fcribitur, quod
" unum.quodque principiorum el1: fibi ipfi fides." Ouare, " cum negantibus ea, dicit Philo-
fophus, non eft difputandum," quia, ut fcribitur VI. luhicorum, "Ad principia non eft ratio."
Igitur principiis imbuendi funt, quiqui glilcunt aliquas intclligere tacukatcs. I'.x eis etenim
revelantur caufe finales, ad quas, racionis dudu, per principiorum agnicionem pervenitur;
unde, his tribus, viz. principiis, caufis, et dementis ignoratis, Icientia, de qua i{iia funt,
penitus ignoratur. Pt hiis cognitis, etiam fcientiam illam cognitam elTe, non determinate
tamen, fed in confufo et univerlali, arbitratur.

Sic legem Divinam nos nofle indicamus, dum Kidem, Caritatem, et Spem, Sacrami nta
quoque Ecclefie ac Dei Mandati, nos intclligere lencianuis ; cetera Theologie mifljrin
Ecclefie prefidentibus relinquentes. Qtiare Dominus Difcipulis fuis ait, " Vobis datum eft
nofle mifterium regni Dei, ceteris autem in parabolis, ut videntes non \ide.uu, ^c." Pt
Apoftolus dixit, " Non plus fapere quam oportet fapere." Et alil)i, " Non alta l.ipientes."
Sic et tibi, Princeps, necefle non erit mifteria legis Anglie longo difci{)liiia riniare, iuffi-
1. .V y.



■Vu.A %,.



'i'v



344 ^t- I. an (lib us Legi/m Anglicc.

ciet tibi ut in Grammatica tu proffcilli, eciam et in Legibus proficias. Grammatice vero
perfeccionem, que ex Ethimoiogia, Ortographia, Prolodia, ct Diafentetica,' quafi ex quatuor
fontibus profliiit, non fpecie tenus induilli, et tamen grammatica fufficienter eruditis es, ita
ut merito Grammaticus denomineris. Coiifiiniliter quoi]ue dcnominari l.cyilhi mercbens, fi
legum principia et caulas, ufque ad elimenta, dilcipuli more indagaveris. Non enim
expediet tibi, propria ienfus indagine legis iacramenta fcrutari, fed relinquantur ilia Judicibus
tuis et Advocatii;, qui in Regno Anglie Servientes ad Legem appellantur, fimiliter et aliis
juris peritis, quos Apprenticios vulgus denominat : melius et enim per alios, quam per teip-
fumjudicia reddes, quo, proprio ore, nuUus regum Anglie judicium proterre ufus eft ; et
tamen fua funt omnia judicia regni, licet per alios ipia reddantur ; ilcut et judicum omnium
lentencias Jofaphat afleruit elTe judicia Dei. Quare, tu Princeps lerenillime, parvo tempore,
parva induftria, fufficienter eris in legibus regni Anglie eruditus, dummodo ad ejus appre-
henfionem tu conferas animum tuum. Dixit namque Seneca in l'4-iil1:ola ad Lucillum,
" Nihil eft quod pertinax opera, et diligens cura, non expugnat." Nofco namque ingenii
tui perfpicacitatem, quo audacler pronuncio, quod in legibus illis, licet earum peritia, qu„lis
judicibus necefTaria eft, vix vigiiiti annorum lugubris' adquiratur, tu doiftrinam Priiuipi
congruam in anno uno fufficienter nancifceris, nee interim n\ilitarem dilciplmam, ad qu im
tarn ardenter anhelas, negliges; led ea, recreacionis loco, etiam anno illo, tu ad libitum p;r-
frueris.

I
Cap. IX.

Rex politice domlnans iion poteji mutare leges regni Jui.
Secundum vero, Prlnceps, quod tu formidas, confimili nee majori opera
'"■f\€3\'^ clidetur. Dubitas nempe, an Anglorum legum vel Civilium ftudio te conteras,
g^^i^f^ dum Civiles fupra humanas cuncflas leges alias, fama per orbem extollat gloiiofa.
Non te conturbet, V\\\ Regis, hee mentis evagatio : Nam non poteft Rex Anglij' ad
libitum fuum leges mutare regni fui, principatu namque nedum regali, fed et politico, iple
fuo populo dominatur. Si regali tantum ipfe preeflet eis, leges regni fui mutare ille pdlTet,
tallagia quoque et cetera onera eis imponere ipfis inconfultis, quale dominium denotant
leges Civiles, cum dicant, " (^nod Principi placuit, legis liabet vigorem." Sed longe abter
poteft rex politice imperans genti fue, quia nee leges ipfe fine fubditorum afteniu mutare
poterit, nee fubjec^um populum renitentem onerare impoficionibus peregrinis, q lare populus
ejus libere fruetur bonis iuis, legibus quas cupit regulatus, ncc per regem fuum, aut quemvis
alium depilatur; confimiliter tamen plaudit populus, fub rege regaliter tantum principante,

' •• Syntaxi" in Whiteciuiicli's l.ailion. For ihe word, bct DicflL-nbach'-s Suiiplemcnt to Ducange.
' " Liio-ubrere " liuUcre dc nocftu. Uucange.



De Lai/dibus Le^nni A?i<j;L



iw.



345



dumniodo in tirannidem ipfe noii labatur. De quali rege dixit I'liilufophus III. Politi-
corum, quod "melius eft civitatem regi viro optinio, quani lege optima." Sed quia non
femper contingit: prefideiiteni populo hujufmodi efle virum, Saniftus I hoiiias in libro quern
regi Cipri fcripfit, de Regininie Principum, optare cenretur, rcgnum lie iiillitiii, ut rex noti
jibere valeat populum fuuni tiraniiide gubcrnare, quod foluni iit, diini poteltas regia lege
politica cohibetur : Gaude igitur, Princeps optinre, taleiu elTe legem regni in i|uo tii
iuccefTurus es, quia et tibi, et populo, ipfa fecuritatem preftabit non mininiam et folamen.
Tali lege, ut dicit idem Sanftus, regulatum tuilTet totum genus humaiuun, h in P.u.idifo
Dei mandatuni non preteriillet : tali etiani lege regebatur Sinagoga, dum i'ub TjIo Deo rege,
qui earn in regnum peculiare adoptabat, ilia miiitabat i fed denium ad ejus petitionem, rege
homine fibi conftituto, Tub lege tantum regali ipfa deinceps huniiliata eil. Sub qua tanien
dum optimi rcges fibi prefuerunt ipfi plauiit, et dum difeoli ei preelTebant ipfa inconfola-
biliter lugebat, ut Regum Libri ha.'c dillinccius maniteitant. Pamcn quia de materia ilia in
Opufculo, quod tui contemplacione de Natura Legis Natura exaravi, iufficienter puto me
difceptafle, plus inde loqui jam defifto.

Cap. X.

Interrogacio Principis.
UNC Princeps illico fie ait. Unde hoc, Cancellarie, quod rex unus plebem
fuam regaliter tantum regere valeat, et regi alteri poteftas hujufmodi denegatur ?
Equaiis faftigii cum fint reges ambo, cur in poteftate fint ipfi difpares nequeo
3n admirari. :

Cap. XI.

Reniincio ad alias trafiata.
^>§ ANCELLARIUS. Non minoris ti^c poteilatis regem politice imperantem,|
quam qui ut vult regaliter regit populum fuuni, in fupradifto Opufculo fuffi-
cienter eft oftenium ; diverfe tamen autoritatis cos efle in fubditos fuos ibidem I
aut jam nullatenus denegavi ; cujus diverfitatis caufam, ut potero, tibi pandam.




Cap. XII.

Shialiter regna tantum regaliter regulata primitiis inchoatajunt.
^^^OMINES quondam potencia prepollentes, avidi dignitatis et gtorie, vicinas fepe



^ i gentes fibi viribus fubjugarunt, ac ipfis fervire, obtempcrare quoque juflionibu;-
,^^2^^ fuis compulerunt, quas jufliones extunc leges homiiiilnis illis efle ipfi fancierunt.
Quarum perpecione diutina, fubjedus fie populus, dum per fubjicientes a ceterorum uijurus



346 De Landibus Leginn Anglicc..

defendcbatur, in fubjiciencium tlominium confcnfcrunt : opportunius cne arbitrantes, fe
unius lubcii imperio, quo trga aliijs detcndercntur, ciuam omnium cos intclLu-e voleiK'ium
oppreilionibus exponi. Sic que regna quedam inchoata funt, et lubjicicntes illi, dum
iubjeiftum pc^pulum (ic rexerunt, a regendo iibi uonicn regis ufurpariiiit, corum quoque
dominatus tantum regalis tiiiR:Lis ell. Sic Ncmbroth primus fibi regnum comparavit, tamcn
non rex ipfe, led ". robuflus veuator coram Domino" Sacris Literis appellatus eft: quia ut
venator teras libertatc fruentes, ipie homines iibi compelcuit obedire. Sic Bckis Allirius, et
Ninus qiiam magnam Afie partem dicioni lue lubegerunt ; lie et Romaiii orbis imperium
ufurparunt ; qualiter lerc in omnibus gentibus regna inchoata hint. «Juare, dum bilii Ilrael
regem poftuhibant^ ficut tunc habuerunt omnes gentes, Dominus inde oik-nfus legem regalem
eis per Prophetam explanari mandavit ; que non allud fuir, quam placitum regis eis preeflentis,
ut in primo Libro Regum plenius edocetur. Mabcb nunc ni tailor, Princeps, tc rmam exordii
regnorum regaliter pollellbrum. Ouare, quomodo regnum politice regulatum primitus erupit
eciam propalare conabor, ut cognitis amborum regnorum initiis, caulam diverfitatis quam tn
queris inde eliccre tibi tacillimum lit. '

Cap. XIII.

Slualiter regna politice regidata primitus inceperiint,

j§ ANCTUS AUGUSTINUS, in Libro XIX. de Civitate Dei, Cap. XXIII. dixi'
quod "populus efl cetus hominum, juris confenlu et utilitatis comnumi.jne loci-
atus." Nee tamen populus hujufmodi dum aceplialus, id efl: line capi'e eft, corpu'
vocari meretur. Quia ut in naturalibus, capite detruncato, reliduum non corpus, led truncum
appellamus; lie et in politicis, line capite communitas nullatenus corporatur. Ouo primo
politicorum dixit Philolbphus, quod " quandocunque ex pluribus conftituitur unum inter ilia,
unum erit regens, et alia erunt rec'la." Quare populum, fe in regnum aliudve corpus poIiticu|n
erigere volentem. Temper oportot unum preficere tocius corporis illius regltivum, quem per
analogiam in regnis, a regendo regem nominare folitum eft. iloc ordinc, ficut ex embrioite
corpus furgic phificum uno capite regulatum, fic ex populo erumpit regnum, quod corpus
extat mifticum uno homine ut capite gubernatum. I*".t ficut in naturali corpore, ut dixit
Philofophus, corcft primum vivens, haben.s in fe ranguinemquememittit in omnia ejut membra,
unde ilia vegetantur et vivunt ; fic in corpore politico intencio populi primum vivens c II, habens
in fe fanguinem, viz. provilionem politicam utilirati populi dhus, quam m caput et \\\ omnia
membra ejufdem corporis ipfa tranfmittit, quo corpus illud aliter et vegetatur. Lex vero,
Tub qua cetus hominum i^opulus cfficitur, nervorum corporis phifici tenet racionem ; quia
ficut per nervos compago corporis folidatur, fic per k'gem, L|ua: a Uganda dicitur, corpus
hujufmodi mifticum ligatur et fervatur in unum, et ejufdem corporis membra ac ofta, que




De Landibus Legii?n Anglice. 2^7

veritatis qua communitas ilia furtentatur foliditatem denotant, per legem, ut corpus naturale
per nervos propria retinent jura, lit ut non poteft caput corporis pliifici ncrvos fuos
commutarc, neque menibns fuis proprias vires, et propria ftnguinis alinicnta denegare, nee
rex, qui caput corporis politici ell, niutare poteil leges corporis illius, nee ejufdem populi
fubftantias proprias lubtrahere, reclamantibus eis aut invitis. Habes ex hoc jam, Princeps,
inllitutionis regiii politici formam, ex qua metiri poteris poteftatem, quani rex ejus in
leges ipfius aut fubditos valeat exercere. Ad tutelam namque legis fubditorum, ac eorum
corporuni et bonorum Rex hujufmodi ereftus eft, et banc poteftatem a populo effluxam ipfe
habet, quo ei non licet poteftate alia fuo populo doniinari. Qriare ut poftulationi tue, qua cer-
tiorari cupis, unde hoc provenit quod poteftates rcgum tarn diverfimode variantur, fuccinttius
latisfaciam. Firme conjeiftor, quod diverfitates inititucionum dignitatum illarum, quas pro-
palavi, prediflam difcrepanciam folunimodo operantur, prout rationis difcurfu tu ex prei liftis
potens exhaurn-e. Sic namque regnum Anglic, quod ex Brutl comitiva Trojanorum, quani
ex Italic et Gra^corum finibus perduxit, in dominium politicum et regale prorupit : fic et
Scotia, que ei quondam ut ducatus obedivit, in regnum crevit politicum et regale. Alia
quoque quam plurima regna nedum regaliter, fed et politice regulari, tali origine jus fortita
funt. Unde Diodorus Siculus in fccundo libro Hiftoriarum Prifcarum, de Egipciis fic fcribit:
" Suam primum Egipcii reges vitam non aliorum regnancium quibus voluntas pro lege eft
traducebant licentia, fed vcluti privati tenebantur legibus; neque id egre ferebant, exiftimantes
parendo legibus fe beatos fore ; nam ab hiis, qui fuis indulgerent cupiditatibus, multa cenfe-
bant fieri, quibus dampna periculaque fubirent." Et in quarto libro fic fcribit : " Afiumptus
in regem Ethiopum vitam ducit ftatutam legibus, omniaque agit juxta patrios mores, neque
preniio neque pena afficiens quemquam preter per traclitam a fuperioribus legem." Confi-
militer loquitur de rege Saba in felici Arabia, et aliis quibufdam regibus, qui prileis teniporibus
feliciter regnabant.

Cap. XIV.

Princeps liic Jucciiiuld epilogat quod Cancellarius dijfufc antea dcclaravU. ;

n;>l^UI Princeps; Eftugafti, Cancellarie, declarationis tue lumine tenebras quibus
SV^T^i^ obdufta erat acies mentis mee, quo clariftlme jam confpicio, quod non alio pa^fto
3^^f<J gens aliqua, proprio arbitrio, unquam fe in regnum corporavit, nifi ut per hoc fe
et fua quorum difpendia formidabant, tuciiis quam antea pofl'iderent ; quali propofito gc is
hujufmodi fraudaretur, fi exinde facultates eorum eripere pollit rex fuus, quod antea taecre
ulli hominum non licebat. Et adhuc gravius multo populus talis lederetur, fi deinde pere-
grinis legibus, ipfis forfui exofis, regerentur. Et maximc, fi legibus illis eorum minoraretur
fubftancia, pro cujus vitanda jaeS:ura, ut pro fuorum tutela corporuni, ipfi fe regis imperio
arbitrio proprio fubmifcrunt, non potuit revera poteftas hujufmodi ab ipfis erupifie ; et tamen



ijt •;' 1 M 1.1 31'



348 De Laudihtis Llou7?i Aiiglicc.

fi non ab ipfis, rex hujufmodi fiiper ipfos nullam obtineret poteftatcm. K regione, aliter eHe
coiicipio dc regno, quod regis folum autoritate et potencia incorpoiatum eft ; quia non alio
padto gens talis ei fubjeda ei1:, nill ut ejus legibus, que funt illius voluntatis placita, gens ipfa;
que eodeni placito regnuni ejus effe6ta el1:, t)bteniperaiet et regeretui - Neque, Cancellarie,
a niea hiicufque memoria elapfum eft, quod alias in traclatu de Natura Legis Nature, horum
duorum regum equaletn elTe potentiam doftis racionibus oftendifti, dum poteftas qua eorum
alter perperam agere liber eft, libertate hujulniodi non augetur ; ut pofte languefeere inorive,
potentia non eft, fed propter privationeni in adjed:o, impotentia pocius denominandum eft.
Qiiia, ut dicit Boecius, " Potencia non eft nifi ad bonuni ;'" quo poft"e male agere, ut poteft
rex regaliter regnans liberius quam rex politice doniinans populo i'uo, potius ejus poteilatern
niinuit, quarn augmentat. Nam lanfti Ipn-itus, jam confirmati in Glo'-ia, qui peccart
nequeunt, potenciores nobis I'unt qui ad onine facinus liberis gaudemus 1 abenis. Solum
michi jam fupereft a te fcilcitandum ft lex Anglie, ad cujus difciplinatum me provocas, bona
et efficax eft ad regimen regni illius, ut lex Civilis, qua facrum regulatur inipenuni, luffiriens
arbitratur ad orbis regimen univerfi ? Si me in hoc, demonftrationibus congruis, indubuim
reddideris, ad ftudium legis illius illico me conferam, nee te poftuiationibus meis Uq er hiis
amplius fatigabo.

Cai'. XV.

Onines leges Junt jus luUure, confuetudines, vel jlatuta. '

^^ ANCELLARIUS. Memorie tue, Princens optime, commeidafti, q le tibi
.VCTnn hucufque fuggeftl, quare et que jam interrogas, meritus es ut pandam. Scire te
=^I^ igitur volo, quod omnia jura humana, aut funt lex nature, confuetudines, vel
ftatuta, que et conftitutiones appellantur. Sed conftietudines, et legis nature fententie,' poft-
quam in fcripturam redadle, et fufficienti aui5toritate principis promulgate fuerint, ac cuijlodiri
jubeantur, in conftitutionem five ftatutorum naturam mutantur, et deinde penalius quam antea
fubditos principis ad earuni cuftodiam conftringunt, leveritate mandati illius. Oua^is eft
legum Civilium pars non modica, que a Romanorum principibus in magnis volummibus
redigitur, et eorum auLiioritate obfervari mandatur. Unde legis Civilis, ut cetera impera-
torum ftatuta, jam pars ilia nomen fortita eft. Si igitur in his tribus, qua'i omnis juris
fontibus, legis Anglie preftantiam probaverim prefulgere, legem illam bonam e le etefficacem
ad regni illius regimen etiam comprobavi. Deinde, fi earn ad ejufdem regni utilitatem, ut
leges Civiles ad imperii bonum, accommodam efle lucide oftenderim, nedum tunc legem illam
preftantem, fed et, ut leges Civiles, elecTiam (ut tu optas) eciam pateteci. Igitur hec duo tibi
oftendere fatagens, fie progredior.



De Lj an (I'll) us Legu/n Anglice.



349



Cap. XVI.

Lex nature eft idem vi omnibus regionihus.

^^^^'Ii^^LlGES Anglie in his, que ipfe fiinciunt, iegis nature ratione non meliores pejorefve
Tij ''^7*^ Tunt in judiciis fuis, quam in conlimilibus funt omnes leges ceteraruni nationum.
^ y^~i /ji ^.^ui.i, ut dixit Pliiloluphus, V. Ethicoium, " Jus naturalc eft, quod apud onines
huniincs eandein liabet poteftatem," quare de ea aniplius difceptare non expedit. Sed quales
iunt Anglie coniuetudines fimiliter et ftatuta, eft a modo perfcrutandum, et prime confuetu-
•dinun^ illaruni vilitabinuis qualitates.



Cap. XVII

Conjuetudines Anglie antiquiftime Junt, et per qui)ique naciones ■vicijfim ufitate et accepte.

^ |i^'[^ EG N U M Anglie prime per Britoiies inliabitatum eft; deinde, per Romanos
r J fCf^Z^ '■fg'-ilatum ; iterumque per Britones, ac deinde per Saxones poiTtflum, qui nomen
,g^5^^^ ejus ex Britannia in Angliam mutaverunt. Et tunc per Danos idem regnuin
parumper dominatum eft, et iterurn per Saxones, feti fiiialiter per Normannos, quoruir?
propago regnum illud obtinet in prefenti. Et in omnibus nationum harum et regiim earun\
temporibus, regnum illud eifdcm, quibus jam regitur, confuetudinibLis continue regidatum
eft. Que, fi optime non extitiffent, aliqui regum illorum juftitia, ratione, vel aftedione
concitati eas mutaflent, aut omnino delevifl'eiit ; et maxime Romani, qui legibus luis quafi
totum orbis reliquum judicabant. Similiter et alii regum predicT-orum, (]ui lolum gladio regnum
Anglie poiliderunt, quo et potcntia fimili ipfi leges ejus exinanifte valuerunt. Neque enim
tantorum temporiuri curriculis, leges Civiles in quantum Romanorum inveterate funt, neque
Venetorum leges, que ftqier alias antiquitate divulgantur, quorum tum infula in initio
Britonum inhabitata non fuit, /icut nee Ivoma condita, nee ullorimi nuindi regnorum deico-
larum leges tanto evo inolite finit. (j^uare non bonas, inmio non optimas elle Anglorum
confuetudines, ficut non dicere, ita nee luipicari fas eft.



Cap. XVIII.

Hie oftendit quali gravitate ftatuta ediintur in Anglui.

TATUTA tunc Anglorum bona ftnt necne, folum reftat explorandum. Non enim
emanant ilia a principis iolum voluntate, ut leges in regnis que tantum regaliter
Im^j''^^^ gubernantur, ubi quandoque ftatuta ita conftituentis procuraiit eommodum fnigu-
lare, quod in ejus iubditorum ipia redundant dlfpendium et jaCluram ; quandoque etiam







;.;0'>



35° De Lauiiibiis Lea-nm Ano-h



IcC.



inadvertentia principum luijufmoili, et fibi confulcnciuni inercia, ipfa tarn inconfulte eduntur,
quod con-uptelai-uni nomina, pocius quam legiim, ilia merentur. Sed non fic Aiiglie ftatu:a
oriri pofTunt, dum nedLim principis voluntate, fed et tocius regni nfl"jnfu, ipfi conduntur, qi o
populi lefuram ilia cfficere nequeunt, vel non eorum commoduni procurarc. Prudciicia, etia.n
et fapiencia neceflai-io ipfa tdc referta putanduni ell, dum non unius, aut centum loluni con-
fuitorum virorum prudencia, fed plufquani treceiitorum eledorum honiinuni, quali numerc
ohm Senatus Romanorum regebatur, ipia edita iiint, ut hii, qui parliamenti Anglic tormam,
convocationis quoque ejus ordinem et modum noverunt, hec diftinc^ius referre .lorunt. El
fiftatuta hec tanta folemnnitate et prudentia edita, efficacie tante, quantc conditorum cupiebat
mtencio, non efle contingant, concito reformari poflunt ipfa; et non fine communitatis et
procerum regni illius arfenlu, quali ipfa primitus emanarunt. Patent igitur jam tibi, Princeps,
legum Anglorum fpecies omnes. Earum quoque qualitates, ut ii bone i^ e fmt, metiri tu
potens prudencia tua, comparatione eciam aliarum Icgum, et cum nullam t. nte prcftancic m
orbe reperies, eas nedum bonas, led tibi optabililfunas, tore, neceflario confttebc




Dcns.



Cap. XIX.

Hie ordinal modiim quo Civiliiim et Jnglicarum legum qudUtas di/cenii potent.
:)LUM jam ur



1
valeas



5OLUM jam unum de his, quibus agitatur animus tuus, redat explanandam, viz.
An, ut Civdes, ita et Anglorum leges, frugi lint et efficaces ilTii Anglie regno, ut
'^^"Q 'lleimperio, etiametaccommodejudicarimereantur. Comparationes vero, rrin;eps,
ut te ahquando dixilTe recolo, odiofe reputantur ; quo eas aggredi non deledor ; ti , an
equalis fmt ambe leges meriti, unave altera celfius preconium mereatur, non ex meo ju.licio,
fed ex his, in quibus earum diffcrunt fentencie, eflicacius carpere poteris argumentum. Nam
ubi conveniunt leges ambe, equalis laudis ipfe funt ; fed in cafibus in quibus ipfe difceiiciunt,
preftantioris legis preconia digna penfatione refulgent. Ouare cafus hujufmodi aliquos jam in
medium proferemus, ut que legum illarum eos juftius meliLifque defmiat equa lance
ponderare. Et primo, ex cafd)us maximi ponderis exemplum proponamus.



Cap. XX.

I

Cafus primus in quo variant leges Civiles et AngUcane.
'-V^-^X^ ^°"'" jLidice contendcntes ad litis perveniant conteitationem, fupe • inateria ta^ti,
^^^iot^ "^"^'^ '^^'^ ^"glie periti Exitum Placiti appellant, exitus hujufmodi Veritas per
gS^£A2)*<3 legesCiviles, teftium depofitione probaiidehet,in(iuaduo telK-sldonei futficiunt. Sed
per leges Anghe Veritas ilia non nili duodecim hominum de vicineto ubi f.ichnn hujufmodi fup-



De Laudibus Legu/n Anglicc. 351

ponitur, facrameiito, judici conftare poterir. Queritur igitur, quis horum duorum procefTuum
tani divcrforuni ratioiiabilior cenferi dcbeat, et efficacior ad veritatem que fic queritur
revclaiidam ; quia lex, que earn cercius meliufque oftendere poteft, preftancior in hoc eft lege
altera, que nun taiite efficacie ell et virtutis. Quare in hujus rei indagine lie procedinuis.



Cap. XXI.

Hic defi%iiantiir mala qii^e proveuiuitt ex lege que non alias quam per teftes frohaciones admit tat.

;pER LeQ;es Civiles, pars que in litis conteftatione affirmativam dicit teftes pro-
^/^ ducere debet, quos ipfe ad libitum fuuni nominabit. Negativa autem probai non
^^ poteft, videlicet, direde, licet poftit per obliquuni. Exilis quippe creditui efle
potencie, minoris quoque induftrie, qui de omnibus quos nofcit hominibus duos reperire
nequit, ita confcientia et veritate vacuos, ut timore, amore, vel commodo, omni velint con-
traire veritati. Hos poteft tunc iple in teftimonium producere in cauia fua. Lt fi contra eos
pars altera dicere velit, vel contra eorum diela, non Temper continget eos, eorum quoque mores
aut fada, apud contradicere volentem, agnofci, ut ex eorum feditate et viciis teftes illi poftint



Online LibraryJohn FortescueThe works of Sir John Fortescue, Knight, Chief Justice of England and Lord Chancellor to King Henry the Sixth (Volume 1) → online text (page 50 of 87)