John Locke.

The works of John Locke (Volume 9) online

. (page 11 of 51)
Online LibraryJohn LockeThe works of John Locke (Volume 9) → online text (page 11 of 51)
Font size
QR-code for this ebook


" aflionum noftrarum domina, eafque pro arbitrio modera-
*' tur," &-'ir.de arguere, quod " nifi \ o'untas fit libera, nulla
*** ciic in homine Jibertas," efb, ut m:lii videtur, ex vi me-
taphoia: iliius ncs inerrorcm conjicerc. *' Libertas, apud
" me, efc potefbas hominis agendi vel non ngcndi fecundum
«' n.iam volup.tatcm ;" fcilicet fi homo potefi: agere hoc, fi
vuk agerc hoc ; & abllinerc, c contra, ab agendo hoc,
quando vuk abfiinere ab agendo hoc, co in cafij liber cfl
homo. lianc efil* veram libertatis notionein videtur
niihi conflarc, ex iis qusc a me dicla funt § 8. &
feqq. Qnjc fi vera fit, inde omnino fequitur liber-
tuem nuUo modocompeterc voluntati, uti moiUlravi § 14.
I mo inde fequitur, quod ilia anteccdens indiffercntia, ante
decretum voluntatis, niillo modo, ut dixi, pertinet ad qua?f-
rionem de libertate. Si enim libertas fit potentia agendi

adioncm.



and Jcveral of his Friends. ir^

•aflionem, quam viilt homo, & vicifTim abftinendi ab cadem
adlione, fi ab ea homo vult abfVinere : quid facit, rogo, ifta
antecedens indiffercntia ad liberi;atem, quse eft porcntia
agendi vel non agendi, confcqucnter ad voluntatis deter-



minationem ?



Quandoquidem vero incidcrir quseftio, de ifta veftra
antecedente indiffercntia, cui vos omnem inniti libertateni
contenditis, de ea liceat mihi paulo diltindtlus inqnirere.
H^c indifterentia definitur a te, " vis animi, qua, pofui^
** omnibus ad agendum requifitis, poteft agere vcl non
" agere." Jam hie logo, an intelledus, judicium, vel
cogitatio, fit unum ex requifitis ad agendum ?

1. Si dicas quod intelieclus, judicium, vel cogitatio, fie
unum ex requifitis ad agendum, veflra antecedens indif-
fercntia nunquam efhciet, ut voluntas fit libera (quamvis
eum in finem, ut inde adftrui pofTit voluntatis libertas, ex-
-cogitata& introduda videtur) qui-i, ut dixi, aliqua a6tione
femel intelledlui propofita, voluntas non eft in ftatu, in quo
poteft agere vel non agere (in quo, ut mihi videtur, confi-
ftic libertas) neceftario debet agere ; nee poteft obftinere
ab agendo, i. e. u volendo, actionem illam fcilicer, vel
illius omiflionem. Imo vero voluntas, eo in ftatu, non
eft indifferens ad alterutram partem oppofitoriim,
nempe a(5lionem propofitam, vel ejus omillionem, quia de-
terminatur a prsecedente intelle6lusjudicio, actionem illam
vel ejus omiftionem prseferente.

2. Si dicas quod intelledus, judicium, five cogitatio,
non fit unum ex requifitis ad agendum : videas, qu^fo,
dum hominem hoc modo liberum reddere velis, an non
agentem caecum plane efncis ; & ut liberum facias ab eo in-
telledum removes, fine quo nee efi>, nee fupponi poteft
libertas ulla. Ad res enim cogiclui^ne & intelledu
deftitutas, nulla omnino attinet libertas. Perpende
igitur, qujefo, & tecum cogitd, an libertas hominis redte
fundari poteft in ejufmodi ftatu, qui excludit cogitationem,
redditque lapidem geque ciipacem llbertatis; an ilia indif-
fercntia pertinere poteft ad quss.lionem de libertate, qua;
fepofita cogitatione nullum locum in fubjedto relinquit
libertati.

l^eec omnia ita fe habent ex mealibertatis notione, quam
fufiui traditam invenies § 8, 13. Quod fi cu alium ifti

I 4 voci



120 Fa:'^nhar LetUrs hdu:cen Mr, Locke ^

voci frnfiim tiibua*:, forfan Iiic omnes cvancfcenr difficulra-
tes. Sed tunc rogandus cs, ur tuam libci tatis dcfinitionem
ad mc mittas, fi dc divcrfis rebus, Tub eodem nomine dif-
Icrentcs, noluniu:> fine fruclu difpucarc.

Ex his, qu:ii fupra dlxi, n)i!ii condare videtur, quod
libertas nullatenus confiftic in indiffcrentia hominis, fed fo-
lunnnnodo in potcntia agendi, vel non agendi, prout volu-
mus. Kxcniplo forfan res clarior crit. Homo, v. g.
amat vinum, judicat fibi bonum efle, ex voluntate fua bibit :
nulla hie indiffcrentia eft, & tair.cn libera proi fus eft hacc
actio, quia, fi modo mucavciic volunratem, potcil abftinere.
Contra, homo vinum nee amat, nee averfatur, nee judicat
fibi bonum nut malum cfT::; fupponam.us quantamlibct
hominis indifferentiam : ex voluntate abfiinet ii vino in
carccre, ubi vinum non pcrmittitur. Haec a^lio, ncmpe
abflincntia a potionc vini, e(l voluntr.ria fatter, {<:A non eft
libera : quoniam homo ille-, fi mutct voluntatem, vinum
tamen in eo cafu bibere non j.olc{>. Videsigitur quod in-
differentia porcfl t^^<i fine libcrtare, & libertas fine indiffc-
rentia, & actio voluntaiia fine ucraque. Ha^c me res ipfas
per fe plar;aD docere videntur. Imo vero res ipfae melius
forfan & fimplicius nos doccrent multa, fifcholaium fub-
tiliras in procudendis facultatibus dilliiidlionibus, aliifque
fpeciofis inventis mire acuta, non obduceret fs^pe rebus in
fe Claris operofam &: dodlam obfcuritatem.

Dicis porro, quod, " Libertas confillit in potentia, qua
*' homo r.6tionem volendi poteft dererminarc, vel non
** determinare." Si, per adioncm volendi determinare
vel non determinate, fignificas velle nu: non velle ; libertas
in CO confillere non potcil : quia aliqua adtione homini
propofica, homio non poteft: abllincrc a volitione, debet ne-
ceflario velle aut adionem illam propofuam, aut abRinen-
tiam ab ifta adlione; quamtumvis levis & inftiantanea
prnscedat mentis cogitatio, femper & neccflario fequitur
afbus volendi, quo a6lio propnfit i v j1 eligitur vel negligitur :
& ita voluntas, pr^cedcnte c jgitatione, femper detcrminatur
ad agendum, i. c. ad volendum fcil. exiftentiam, vel non
cxiflentiam, action is propofix. Quod fi per " potentiam,
" qua homo ad^tionem volendi potell: determinate, vd
" non determinare," fignificas potentiam quicquid temere
volendi, vel fine praevia cogitatione, vel contra intellcdlui

judicium.



and fever a! of his Friends » 121

judicium, uti fequentia verba vidcntur innuere, ubi
dicis, '' nifi determinatio voluntatis lit libera, &: loqueris
*^ de bra to impctu :'* libertas in hujufmodi potentia
non potcft conliflere. Quia, ut dixi, libertas lupponit
cogitationem. ^ Ubi enim nulla eft cogitatio, nulla efle
poteft libertas, uti fufius explicui § 8. & 9. Porro
libertas non poteft confiftere in potentia determinandi
a(5lionem volendi contra judicium intelledlus, quia homo
non habet hujufmodi potentiam. Aclio en'm vol >i di hoc
aut illud, Temper fequiturjudicium intelledlus, quo homo
judicat pro hie & nunc hoc efle melius. Ex quo facile
eft intelligere, quid velim, cum dico, ante ultimum
judicium intelledus homo non poteft- omnino fe deter-
minare : hocque facile conciliare poflis cum iis, quae
citas ex§ 47, de fufpenfione impletioniscujufcunquede-
ftderii, li modo memineris, quod ante unamquamque vo-
litionem prsecedit femper judicium aliquod intelledlus de
re agenda ; judiciumque illud, quod immediate praece-
dit volitionem, five acftum volendi, eft eo in cafu ulti-
mum judicium intelledtus. Quod te in diverfum
abripuit mihi vidctur hoc efl^e, nempe, quod ultimum
judicium intelleclus videris confundere cum maturo &
redo judicio, ft rede capio fenfum iftius fententi - ubi
haec verba lego : '' Intelledus poftaccuratum rar '^num
'' examenjudicaverit, quidfacere oporteat," &c. Std id
non eft ultimum judicium, de quo ego loquor. L. • uor
ego de CO judicio, quod in omni volitione immediate
prascedit volitionem, quod reveraeft ultimum judicium,
five bene expenfum fit Si matura deliberatione recoc-
tum, five extemporaneum Sc fubito impetu enatum, Sc
aeque voluntatem detcrminat, i\w€: fit, ii\t non fit ration!
confentaneum.

Si meum fenfum in his fatis rede c^ dare expofui, non
apparebit tibi, credo, hajc relcgcnti tanta inter nos
opinionum diftantia, quantum credidifti : pro certo
habeo nos, veritatcm utrinque fincere quai^rentes, non
pofiTe diu de rebus ipfis diflcntire, quanquam loquendi
formulae videantur nonnunquam in diverfum abire.
Sed de rebus ipfis cogitantibus facile erit phrafeologias
nebulas difcutere, ex quibus fere oriuntur inter veritatis
^matorcs omnes controverfiie.

En prolixiore cpiftola tibi explicationcm fententiae

meas



122 Familiar Letters bcliveen Mr. Locke ^

mejT pofccnti, ut potui, morcm gcfli. Ignofcas, rogo,
quod totics cicavcrim libruiii mcuai i hoc feci brevitaiis
caiifa, ne hie in epiftola ca rci'cribaein, quas in libro im-
prefib melius legeres.

De duabus vcifujnibus monere te convenit, ut ficubi
inter fe diflentientes reperias de Icnfu meo ex Gallica
dijudices. 1 11am cnim mihi au6tor totam perlcgit, & ubi a
jcniu meo aberrare deprehendi, correxit. Latinam non-
dum mihi legerc contigit. Valetudo & negotia non fatis
otii conccflerunt. Vale, &, ut facis, me ama

Oatcs, 1 2 Aug. Tui amantiflimum,

1701.

J. Locke.

Poftquam, qurc fnpra habentur, fcripferam, mihi venit in
xnentv^m non incommodum fore, fi aliquid libro meo infe-
rcrem, ad elucidandam indifFerentia^ naturam, in qua con-
fiitit libcrtas, in gratam eorum, qui indifferentiam hoc in
argumcn^o tidti faciunt, ut ilia ablata vel omifia nihil recle
vei clare llatui de libcrrate pofTe exiftimant. En igitur
quje § 71. fubjungenda cenfui. Ego Anglice fcripfi :
Cjallicc vertir D. Colte i adeoque, li probas, Gallicii
verfioni libri inei infcrere poflis.

Liv. II. Chap. XXI. §71, aprcs ces mots, " par fon propre
JLigemienc," ajoutez ce qui fuit.

*^ Je fs;ai que certaine.s gens font confiHerla libertc dans

" une certaine Indifference de I'homme, antecedentc

" a la determination de {\ volonte. Je fouhaiterois que

*' ceux qui font tnnt dc fonds lur cette indifference antece-

•* dente, comme ils pnrlent, nous cuffent dit nettement fi

*' Cttte indifTerence qu'ils fii|)p()fent, precede la penfee &

*' le jugement de renicndemcnt auTi bien que le decret de

*' la volonte ; car il eft bien malaifc de la placer cntre ces

" deux termes, je veux dire immcdiatement aprcs le juge-

*^ ment dc rcniendciTient, &: devant ladricrminarion dc la

" volonte parce que la determination de la volonte fuit im-

" mediatem.ent le jugement de I'cntendement : Zc d*ailleurs,

** placer la liberie dans \\w^ indifference, qui precede la

'^ penfce& lejugement dercmcndement, c'eft, ce me fem-



and fever al of his Friends, 123

*^> ble, faire confifter la liberte dans un ecat de tenebres, ou,
^^ nous ne pouvons ni voir ni dire ce quec'eft: c'eft dumoins
" la placer dans un fujec incapable de liberte, nul agent
*^ n'etant juge capable de liberte qu'en confequence de la
*? penfee, & du jugemenc qu'on reconnoit en lui. Comms
" je ne fuis pas delicat en matiere d'expreffions, je confens
" a dire avec ceux qui aiment a parler ainfi, que la liberte
*^ ell placee dans TindifFerence ; mais c'eft dans une forte
" d'indifference qui refte apres le jugeiT:ient de I'entende-
" ment, &: meme apres la determination de la volonte : ce
f^ qui nVft pas une indifference de rhomme (car apres
" que rhonime a une fois juge ce qu'ileft meilleur defairo
" ou de ne pas faire, il n'eft plus indifferent) mais une in-
*^ difference dcs puiffances aftives ou operatives de
" rhomme, kfquelles demeurant tout autant capa-
*^ bles d'agir ou de ne pas agir apres, qu'avant le
*' decret de la volonte, font dans un etat qu'on peut
" appelier, fi Ton veut, indifference : & auffi loin que
^' s'etend cette indifference, jufques-la Thomme eft
" libre, & pas au dela. Par exemple, j'ai la puiffance
<' de mouvoir ma m.ain, ou de la laiffer en repos : cette
** faculte operative eft indifferente au mouvement & au
" repos de ma main : je fuis done libre a cet egard. Ma
*' volonte vient a determiner cette puiffance operative au
" repos, je fuis encore libre, parce que Tindifference de cette
*^ puiffance operative qui eft en moi, d'agir ou de ne pas
" agir, refte encore ; la puiffance de m.ouvoir me main
" n'etant nuUement diminue par la determination de ma
" volonte, qui a prefent ordonne le repos ; Tindifference
" de cette puiffance a agir cu ne pas agir, eft juftement
'' telle qu*elle etoit auparavant, comme il paroit fi la vo-
" lonte veut en faire I'epreuve en ordonnant le contraire.
^' Mais fi pendant que ma main eft en repos, elle vient a
*' etre faifie d'une foudaine paralyfie, Tindilierence de cette
" puiffance operative eft dctruite, & ma liberte avec elle :
" je n'ai plus de liberte a cet egard, mais je fuis dans la
*' neceffite de laiffer ma main en repos. D'un autre cote, fi
^* ma main eft mife en mouvement par une convulfion, i'ln-
" difference de cette faculte operative s' evanouit j & en ce
" cas-la ma liberte eft detruite ; car je me trouvc dans la
f^ neceftkc de laiffer mouvoir ma main. J'ai ajoute ceci

■* pour



1 24 Fcimiliar Letters betzveen Mr, Lcchy

" pour faire voir dans quelle forte d'indiffcrence il mer
•' paroit que la libertc confiftc prccifcment, & qu'elle ne
«' peut confiller dans aucune autre, rcclle ou imaginaire."



Joanni Locke Philippis a Limborcb, s. r. d.

Amplifllme vir,

QIIOD tantiim mea caufa laborem fufceperis, ut pro-
lixiori epiftola lententiam tuam mihi diftindtius explicare
non fueris gravatus, maximas tibi habco gratias : legi,
rclegi, cxpendi epillolam tuam magna cum attentione.
Quanto exadlius earn expendo, tanto magis obfcrvare
vidcor, nos tam fcncentiis, qu.\m phrafibus ac loquendl
niodis dlfcreparc, be quandoquc diverfas ideas iildem, non-
nunquam eaidcm ideas diverfis vocibus defignare. R^^-
pondilTem citius, vei urn coniulto refponfuin diftuli, donee
integrum tuum traotatum pfilegilTem. Eo jam perlcclo,
& cum epirtola tua collate, magls magifque obfervare
videor, omnem, qui inter nos apparet diirenibm, non tam
circa rem ipfam, qiiam circa voces, ac aiverfum eiufdem
rei explicandae rationem occupari. Quia vero non ubique
plirnfium mearum fenfum rccle percepiffe videris, & ut,
quicqu'.d fortalTe adliuc inter nos redat diflenfus, paucis &
in compendio comprehendi po.Tit, prime fenfum vocum
ac phrafium, quibus ufus fum, quanta pofium peifpicuitate
txplicabo: deinde phralibus tlaris 6^ ambiguirati non ob-
noxiis fententiam meam quinta poffum bievitate expo-
nam. Tandem inquii am in quibus confentiamus, & quis
adhuc reiraneat dilfenfusj urrumne ille in re ipfj, an vero
in vocibus ac phrafibus, be diverfa rem quam inquirimus
cxplicandi ratione confiftat. Ita puto, fi fortalTe nor.dum
per omnia idem fentianr.us, brevi omnem difienfum fubla-
lum iri, ntc veritatem fincerceam quaerentibusdiu abicon^
ditam fore.

Signification;m voluntatis, quod fit ** potrntia, quam
*' homo habet incipiendi, fiftendi, vei vitandi aliquam
*' aftionem mentis, vei corporis," ego tecum ngnofco, &
ab ea non receda n : u voluncaLCLUam dillinguo defiderium,

quo



a-nd fever al of Ms Friends. 12^

quo fcrlrnur in bonum ablens, neque id unquam Tub notionc
voluntatis comprchendam. Agnofco hie me minus exa(fl:e
locutum, & ckfiderium a voluncate efie diftinguendum.
Quod dixi, voluntatem etiam ferji in finem, niiiil aliud volui,
nifi quod tu ipfe inepiilola tuadicis : " Multi'sfimui intellec-
*' tuiobverlantibus bonis non fubordinatis necconfiftentibus,
** homincm unum, negle6lis aliis, fibi proponere ut (inem,
^^ & ut piofcqucndum : hoc facit voluntaiie.'* Hscergo
elcdio ell adio voluntatis: quando hanc fibi eledionem
fecit homo, defiderio fuo fcrtur in bonum illud quod fibi
elegit ; & voluntate fua dirigit adiones fuas, quibus fe
bonum dcfideratum confecuturum credit.

Vox " libertas" mihi defignat dominium, quod homo
habet in adionem fuam : quo nempe, pofitis omnibus ad
agendum requifitis, potefl agere & non agere : qui non eft
aclionis fu^ dominus, feu agere non potefl: quod vult, non
eft iiber. Verum ego puto hoc ad omnes hominis adliones,
fine ulla exceptione, extendi, tarn ad internas adiones men-
tis, quam externas corporis, adeo ut etiam a6lio volendi,
quas eft interna mentis adio, fit libera. Quando autem
dixi voluntatem effe a6iionum noftrarum dominam, nihil
aliud volui, nifi, adiones noftras externas dirigi a volitione
noftra, adeo ut faciamus qus volumus, & non faciamus
quae nolumus, nifi intercedat cohibitio, aut coadio : utra-
que enim ilia iibertatem deftruit. Sem.el declaravi credere
me animum, feu mentem immediate, abfqueullis interme-
ciis facukatibus, intelligere& velle : per inteliedum itaque
& voluntatem, quotiefcunque iis vocibus utor, aliud non
intelligo nifi potentiam feu ficultatem ipfius animse, qua
elicit adionem intelligendi ac volendi, & quam adionem
anima immediate exercet. Et hanc fignificationem te
etiam admittere puto.

Supereft ut dicam de " indifferentia." De qua primo
prsemoneo, earn non efle noftram, uti tu crcdis, id eft, a
nobis inventam, aut ita a nobis adlcitam, uc pro ea tanquam
neceftluio in hac qusellione ufurpanda contendamus. Nihil
minus. Nos diu ilia voce ufi non fuimus: Iibertatem
dafinientes, eam ordinarie vocavirrus dominium quod
homo in adionem fuam habet. In difputatione autem
contra illos theologos, qui inteliedum. ac voluntatem ftatu-
unt duas cflefacgkatesj realixer <z ab anima & a fe invicem

diftindas.



ti6 Familiar Inters hetiveen Mr, Locke,

diftindlas, quarum una tantum intclligit, nihil aiitem viilr,
altera tantum vulr, nihil auLcm intclligit, hanc iilorum len-
tentiam hoc argumento oppugnavimus : quod per earn auc
omnis libcrtas tollatur, aut omnis a6lio hominis rcddatiir
bruca ac irrationali.-. Aut cnim voluntas detcnuinatur ab
intelledu, adeo ut neceflario velit quod intcllc6lus illi pra. -
fcribit: atqui turn omnis adtio nccefiaria eft, quia omnis
adio intclicclus eft ncccffuia : aut non dctcrminatur ab
intclkctu, fed fciplam dcterminat : atqui turn omnis a6lio
voluntatis eft bruta & irrationalis ; quia fupponitur volun-
tatem nihil intclligere, fed folummodo vclle. Hujus argu-
menti idum ut cvitenr, refponderunt, radicem libertatis elTe
in intclledtuj quia in intellc6lu eft indifFcrcntia, qua potefl
quodcunque obje6tum, quod fibi oftcrtup, apprchendere be
dijudicare. Refponderunt noftri, earn efle tantum indif-
fercntiam pafl'ivam, qualis eft in oculo, qui etiam qua^vis
obje6ta libi occurrcncia potell viJere, eorumque imagines
recipcre j quern tamcn nemo propterea dixerit liberc
videre ; quia non potcft, quin quod fibi videndum propo-
nitur videat : ficut non potcit intelledus, quin quod fibi
clare proponitur comprehendat ; autdubitet de eo, pro quo
utrinqne a;X]ue graves militant rationes. Si vero libertas
qua^ratur in indiHerentia, oportere cam efle adlivam, qua
homo dominium habct in liiam adionem. Exinde, quo-
niam alii vocem '* indiftcrentia^" adhibuerunr, nos, utom-
nem in diiputando ambiguitatcm vitaremus, diftindlionis
caufa addidimus vocem ** adivx," diximufque libcrtatem
confiflere in indiffcrentia a6liva, eamque refidcrc in volun-
tate. Vides ergo, nos non pro hac voce vclle decertare,
nee eam a nobis efle excogitatam : fed nos vocem ab aliis
iifurpatam explicuifTc, & additione vocis a6livx fignifica-
tionem illius cx[)lanatiorem reddidifie. Interim non nego,
nos poftea, quandoque etiam ilia in fcriptis noflris clfc ulbs,
quia juxta explicationem noflram accepta, commodilflma
vifa f'uir, & idem fienificarc cumphrafi antea a nobis ufur-
pata, dominium in acflioncs noflras. Idquc etiam conflat
f X definitione hujus indiflcrentin?; quam in prxcedente mea
cpiflola dedi ; quod fit vis ilia animi, qua pofitis omnibus
ad agendum rcquifitis potefl agere vel non agere : quod
mihi aliud nihil eft, quam quod homo dominium habec"
in aclionem luam, uc poflit, prout ipfi placucrit, vel

agcrc



and fever al of his Friends, 1 27

agere, vel nonagere. Itaque inter omnia ad agendum requi-
fita vel maximecolloco intelledus judicium, quod prascedere
debet; alias volendi adlio mercefiet irrationalis. Quando au-
tem dico, quod " podit agere & non agere/' mens mea non
eft, quod fimul pofTit agere & non agere; aut nee agere
nee non agere, feu nee velle nee non velle : hoc enim con-
tradidorum eft ; fed quod potentia ad neutrum fit determi-
nata, ac proinde ex duobus oppofitis poflit eligere quod-
cunque ipfi libitum fuerit \ imo ubi jam fe determinavit ad
agendum, quod adlionem fuam fiftere poflit, & fe rurfus
in partem oppofitam determinare. Hoc eft quod domi-
nium habet in fuam adionem. Ubi hoc non poteft, non
eft liber. Sic recle mones, eum, qni volens in carcere a
vino abftinet, non libere abftinere, quia non habet faculta-
tem vinum bibendi : nee qui volens in carcere manet,
libere manere, quia non habet facultatem exeundi. Sed
vero alia eft ratio aftionum internarum, qu^ fola mente
perficiuntur. Ad illarum libertatem nihil requiritur, nifi
libera determinatio voluntatis. Sic qui in carcere con-
cupifcit alterius uxorem, eaque turpi concupifcentia fe
obledat, eamque in animo fovet, libere concupifcit & pec-
cat, licet ea concupifcentia intra folam dele6rationem moro-
fam, uti fcholaftici loquuntur, confiftat ; ideoque ad ejus
confummationem ipfe externus adulterii aclus non requiri-
tur. Per " brutum impetum," non intelligo actionem
voluntatis fine ulla pr^cedente cogitatione ; fic enim con-
ciperem non hominem; fed prsecipitatam adlionem, ante
debitum & accuratum illius examcn : ficuti videmus mul-
tos homines vehementi affe6tu fepe abripi, ut hoc aut illud
agere velint, antequam omnes adlionis circumftantias, ra-
tionefque ac argumenta, quibus ad earn incitari, aut ab ea
deterreri poflinr, rite confideravcrint. Hanc ergo tribuo
libertatem homini, ut quando a6tio ipfi propofita eft,
poffitvel prsecipitare judicium, vel mature omnes adlionis
circumftantias examinare, atque ita vel bruto impetu, vel
piDevio, maturo, ac deliberato confilio agere : ejufque
libertatis unumquemque fibi efte confcium credo. Nee
hoc omittendum per " indifterentiam," me non intelligere
ftatum, in quo homo, quafi in asquilibrio eft conftitutus,
nee in unam partem magis propendet, quam in alteram ;
talis enim ftutus indiffere^ptise circa adtiones moralesv in

nuUo



i 28 Far/iUar Letters let-vjcen Mr. Locke,

nuUo^Tiomine reperitur : femper in unam partem magis
propendemui quam in nliam, in aclionib'.is prarfertim
moralibus, prout vcl aiicctibus agiir.ur, aut conructudo ac
habitus nos crga virturem aut vitia proniorcs reddidit : fed
(laium, in quo homo potentiam habet le determinandi in
quamcunque oppofirorum partem velit: licet enim magis
fit propenlus in unam partem quam in alteram, non tamcn
dominium in adionem fuam* amifit, fed in alteram partem
ctiam Ic detern.inare poteft. \'erum qu'a vox " indift'e-
rentia" accipi i)oreft pio ilatu, quo homo in neutram par-
tem inclinat, kd plane in sequilibrio eft conftitutus, licet
ille fenfus diredxexplicationi noftrac adverfetur, ad omnem
titandam amphibologiam, a voce ilia abllinebo.

" Ultimum intclle(flu3 judicium" ego non confundo
cum maturo hi, redo judicioj fed ibi diftinguo ultimum
judicium, quod fit vel maturum he re6lum, vel pravum &:
prxcipitatum, quod ibi vocavi brutum impetum, quia
illud magis Tequitur vchcmcntcm concu[)ilcentiam carna-
lem, quam duclum rationis : utrumque eft ultimum judi-
cium, quando immediate adlionem volendi antecedit, 6c
inter illud actionemque volendi nullum aliud judicium in-
termedium eft.

Ita explicatis tcrminis quibus ufus fum, jam quanta pof-
fijm brevitatc & perfpicuitate Tententiam meamproponam.
Earn his thefibub comprchendo.

1. flomo eft ap^cns libcrum, &: habct dominium in ac-
tiones fijas, illas vel faciendi, vel ou^ittendi.

2. Intclledtus & voluntas non iunt dua: facultates reali-
ter ab anima hominis & alb invicem diftindre; fed anima
per luam clfentiam immediate intclligit & vult.

3. Homo nihil vult aut facit, nifi dcfiderio boni, aut
fcnlu molcllire ex abfentia boni defiderati exciratus.

4. Adum volendi antecedit adus ir.tclligendi, c^uo homo
judicium i'ert de adione Iba.

5. Judicium illud vel eft piudcns, polt adhibitum ma-
turum rationum ab uti aque jxirte militantium examen :
vel eft pra;cipitatum, & ab afttrdu magis quam ratione
di datum.

6. Judicium hoc, quatcnus eft merus intelligendi
adus, non proccdic ulua lliafioncm, hoc eft eligibile, lea

8 hoc



iind fever al of his Friends. 129

hoc confentaneiim eft eligere, hoc confentaneum eft rejicere:
aut inter eligibilia hoc magis, hoc minus eft eligibile; inter
fugienda hoc magis, hoc minus oportet fugere.

7. Judicium, quo homo decernit hoc eft faciendum, eft
ipfa vohtio ; vel ad minimum, adus mixtus ex inteiledione
& volitione, & ad cujus conllimmacionem a6lus volendi
concurrit.

8. Adus intelligendi, quatenus eft merus inteiligendi
a6^us, eft neceftanus, & ni.icur momento rationum ab ho-
mine perceptarum.

9. Actus volendi liber eft, habetque homo dominium in



Online LibraryJohn LockeThe works of John Locke (Volume 9) → online text (page 11 of 51)