John Locke.

The works of John Locke (Volume 9) online

. (page 12 of 51)
Online LibraryJohn LockeThe works of John Locke (Volume 9) → online text (page 12 of 51)
Font size
QR-code for this ebook


ilium, ac facultatem eum, vel ehciendi, vel non eliciendi*
Si qu^ ergo libertas in judicio eft, ea procedic non ab a6lu
inteiligendi fed volendi.

10. A6lionum internarum, qu^ fola mente perficiun-
tur, libertas confiftit in libera mentis deteiminatione, qua
adionem volendi vel elicere poteft, velcohibere. Ad liber-
tatem vero aftionum externarum, ad quarum confumma-
tionem concurrere debent membra externa, etiam requiri-
tur ut homo habeat facultatem ftve potentiam faciendi
quod vult, etomittendi, feu non faciendi, quod non vuitj
five liberum & non impeditum membrorum externorunn
ufum.

Ita paucis explicata fententia men, videamiUS nunc in
quibus conveniamus, & quis inter nos fuperfit diffenfus.
Quando epiftolam tuam confero cum lib. ii. cap. xxi. de
potentia, videor mihi pofle dicere, nos in quinque primis
thefibus confentire, nee de iis inter nos ullum t^t difTenfum.
De ultima etiam nulla eft inter nos controverfia, nifi
forte quod tu libertatem in fola potentia faciendi quod volu-
mus, & non faciendi quod nokimus, collocare videris, cum
ego eam etiam ad ipfius voluntatis determiinationem, feu
volitionisadum extendam. De quo mbx. Ucroque etiam
pollice amplecVor quod in epiftola tua fcribis, quod homofer-
tur in bonum abiens, five finem ; & quod multis Omul intel-
le<5lui obverfantibus bonis non fubordinatis nee confiftenti-
bus,homounum., negledisaliisjfibiproponitut Pmem, id eft,
lit profequendum : & hoc facit voluntarie : ideoque voluntas
fertur in iliam aclionem ir.entis, qua unum prse reliquis fibi
proponit, ut finem ; & in ea adicne termlnatur : eam
autem voluntatis adlioncm fequitur defiderium finis. Hac-

VoL. IX. K tenus



130 Familiar Letters betijueen Mr. Locke,

tenu^ ergo confentimus. Videamus quoufque in reliquis
confcntiamus & qui^ fiipcrnt difTcnfus.

• Primo, non videmiir convcnire in definirione libertatis.
Sic cninn dicis : " Libertas apud me eft poteftas hominis
** agendi, vel non agcndi, fecundunn fuam voluntatem."
Qun^ definitio ir/ihi angulta nimis c[^c videtur : & fi ea
agnofcatur, tunn cercunn efl, libertarem niillo modo corn-
petere voluntati : licut certum ed, animam nunquam
poffe efTe fine cogicatione, (i vera fit definitio, aninia eft
cogitatio. I mo fi haec genuiiia fit definitio libertatis, fieri
pc.lTet m libertas confifleret cum fumma necefTitare. Ut
n:ox oflendam.. Ego aiitem puto libertatem cflc dominium,
quod homo habet in qiianjcunque luam actionem, camque
extendi non tantum ad acftiones, quas facit feciindum fuam
voluRtatem, fed be ad ipfiim volcndi actum, leu voli-
tioncm.

Qu:)d fcxtam & fcptimam thcfin attinet, ncfcio quouf-
. que in illib confcntiamus, aut quis de illis inter nos fit difien-
fus. In poftrcina niea epiftola idem, jam affirmavi : veruni
tu nullam in tua epiftola illius mentionem facis : itaque
incertus fum quoufque his mccum fentias. Mini evidens
videtur, homincm judicium fuum determinare, quia vulc
acquiefcere rationibus quas expendit : fufpenderc autem
judicium fuum, quia nondum vult acquiefcere, fed rationcs
aut cxa6lius expcnderc, aut an fint plures, quibus judicium
ejus inclinare poffir, inquirere. Arque ita dctcrminati-
onem ultimi judicii, quo homo decernit hoc ell eligen-
dum, aut faciendum, fi non totam,maximam faltem partem,
eHe actionem volendi.

Odava thefis, qua ftituo, omncm aclum intellc6lus, qu.i-
te;:u3 merus intvlligendi adlus eft, cfiTe neceiraiium, nefcio
an inter no5 controverla fit. Illam enim exprelTe aflererc
videris, lib. iv. cap. xiii. § 2, 6c cap. xx. § i6. At ea
diftindlius p-u'um explicanda eft, ut pateat, an aliquis de
ea fit diflcnfus. Hie ergo obfcrva, qujd res, quas intellec-
tiis percipit, funt vel me: a: theorcticx, vci praLticse.
Circa veritarcs theorcticas aL^io intelledlus neccfiaria prorfus
eft : propofita veritate clara & evident!, intcllcctus necef-
f.j'io aftcntitur feu horn.) nL-cclTario cam percipit, illi-
qur aircnfum pra-biC j propvJitis argumentij vcrifijiiU
libus . .tanium, homo ueccirario opiuatur : propofitis

utiinque



and Jeveral of his Friends. 1 3 1

utrlnque argnmcntis sequalis ponderis, homo, feu intellec-
tLis, necefllirio ciubitat : omnefqiie hJE intelligencii adioncs
nituntur momento rationimi ab homine perceprarum.
Circa vcritates pradticas a6lio intelllgendi, qiiatenus mera
intelligendi a61:io eft, & nulla intercedit adio volcndi, etiam
neceflaria eft : pro rationum enim momento, quas intellec*
tus expendit, judicat quid convenientius, quid minus con-
veniens, quid ex ufu fit facere, vel non face;e. Hoc judi-i
cium ducit quidem voluntatem, verum earn non plene
determinat : eft enim illud imperium tantum fualionis, cui
voluntas poteft non obtemperare, feu homo poteft aliud
velle : determinatio autem procedit a voluntate, qua homo
decernic hoc eft faciendum, eaque determinatio fit vel juxra
fuafionem intelle6luss & tunc eft rationalis ; vel fieri poteft
contra eam, & tunc eft irration:\lis, hoc eft, procedit ab
affedtu carnali, & fuafioni intelleftus neutiquam aufcultat :
vel etiam poteft efte prasceps & temeraria, ita ut maturuin
judicium antevertat. Hie videmur diffentire: dicis enim
" hominem non habere potentiam determinandi adtioncm
" volendi contra judicium intelle6lus : actio enim volend
'^ hoc, aut illud, femper fequitur judicium intelkdus, quo
'^ homo judical hoc & nunc illud efte melius.'* Idem
etiam videris affirmare in fine §71. di6ti capitis. Sed
tamen, quando hrec confero cum definitione voluntatis in
tua epiftola, quod fit " potentia, quam homo habet inci-
*^ piendi, fiftendi, vel vitandi aliquam adlionemi mentis, vel
" corporis,'' & cum § 47. cap. xxi. & aliquot anteced. &
feqq. dubito, an- multum diffentiamus, & an non magis
diverfitas fit in modo explicandi, quam in re ipfa. Omrdno
enim mihi videris illic agnofcere libertatem quandam in
judicando. Dicis enim illic, " liberumeiTe menti appeti-
*' tionum fuirum objecVa confiderare, eas introfpicere peni-
" tus, & utrum piceponderet, trutina diligenter examinare.
*^ In hoc libertas hominis ccnfiftit :" & quic ibi porro
egregia habes. Addis mox : " indultam nobis poteftatem
" voluntatem rcvocandi, a profecuticne hujus aut illius
'^ appctitionis. Hie mihi videtur fons elTc omnis liberta-
«^ tis," &c. Ex iis enim liquere videtur, libertatem etiam
verfari injudicio formando, imiO ibi eife libcrtatis fontcm.
Unde colligo libertatem (juxta tuam explicationem) non
folummodo confiftere in potentia facicndi quod volumus :

K 2 k(i



T32 Fainiliar LetUrs hetvoecn Mr. Locke y

fed etiam ante volitionis afliini, inio ante judicium Ac
aflionc Tua, homincm efle liberum, & libertatem fuam
cxcrcere. Solummodo difcrimen inter nos elTct, an judi-
cium ultimum, quodifcernitur, non hoc convenic uccie, fed
hoc ell faciendum, fit acliointelligendi mera ; an vcro ad id
eciam concurrat adtio volcndi ? &, an libtrtas rcfideat i:i
a^flione intelligemli, an volendi ? five, an id quod in ju-
dicio, quo hominis ariio dcrterminatur, libcrum c(l, refidcat
in inteileJlione, an volitione ? Si in eo confiilat difc rimcn,
puto facile fententias nollras conciliari pofTe : quanivis cnim
mihi pcrrpiciium videatur, libcrtntcm rcfidcre in a-ftione
volendi, nihilquc eflc liberum, quin fit etiam voluntarium j
non tamen hie tantopere vidcmur pofie difTs^ntire, quin facile
ad confenfum rediicamur. Cum enim uterque fi:atuamu .,
intelleclum & voluntatem non efle duas potentias rcalirei*
abanima & a fe invicem difiinclas ; fed homincm. Tea
anim;.m, immediate per fuam elTentiam intcHigere ac velle j
fatis convenimus, quando uterque agnofcimus judicium
hominis ultimum Hbere determinari : quando enim adefb
potentia faciendi quod ultiii-iiim illud judicium libcre a
nobis determinatum di6cat, non faciendi. feu on:ictendi,
quod ultimo illo judicio non efle fliciendum decernitur^^
homo plenn fruitur libertate ; folumaiodo controvertitur, an
illud judicium, quod homo libcre format, &: quo adtiones
ejus detcrminaniur, fit adlio intellcctus an voluntatis ?
Si difquireretur, folummodo utra cxplicatio cum philofo-
phica aVptccta melius conciliari poflct, in re ipfaautcm force
confcnfus. Si vero dicamus, omncm actionem intelle<51us
efle neceflariam, & ultimum illud judicium pra6ticum efle
merum intclledcus adum, ac per iliud voluntatem determi-
n.iii J non video, quomodo ulla in homine reliqua fit liber-
tas. Aclioncs enim omnes dcterminantur a volur.tatc, idfi
homo aut cohibeacur qu > mir.us facere pofllt qu)d vult,
aac cogatur facere quod non vult; cohibitio enim &r
coafVio, ut rccle obfcrvas:, re[.ugnant libertati, & quando
nolbi juris funnis, femperfacimus quod volnmus. Si au-
tcm voluntas ckterminatur ab intcllcdlu, &: intellectus atStio
He ncccrfl^aria, omnia erunt necefT.ina : nam a principio neccf-
fario, hoc efl*> ju iicio incellecUi>, determinntur voluntas; il
voluntate adtioncs : itaquc homo ad adliones fuasdetermi-
natus tit ; cfc licet potentiim habeac facic;idi quod vuh, &:

non



m^d fever d of his Friends, i jj

non faciendi quod non vult \ potentia tamen ilia, per antcce-
<Jcntem voluntatis determinacionem ad iinuin dfccnninani
eft. Arque fic mcra in aftionibus hominis regnaret necefii-
tas. Prolixior paulo fni ; fed prolixitattm, uc per^picue
mentern meam explicareirij evitarc vix poiui. Si aikubi
nientem tuann non rede, auc non plene, percepi^ aur n;c a
veritate aberrare credis, melibere nrjoneas & inllriias, rcgo:
veritacenn enim unice feeler. Et quoniam nunc plenius
mentem meam explicui, brevius, quicqiiid tibi non pro-
betur, indicare pofles. Ut vero plenius fententiam noflram
percipiasj :uaderem ut legas brevenn Epifcopii traclatum
de Libero Arbitrio, qui extat in vol. i. part ii. p. 198.
operunm ejus \ & epiftolam illius, qua judicium fuum pro-
fert de loco quodani ethices non edito ; qujc eft iolv. inter
epiftolas noftras ecclefiafticas & theologicas. Reliqua libri
tui nnihi valde probantur, multumque me ex illius ledlione
profecifTe gratus agnofco. I^eclionem ejus repetere ftatui.
Verum verfio Gallica multum Latinas prxftat; earn ego fub-
inde confulo, quandol^atina obfcurioreft, five interprets five
typographi culpa. Qii?e epiftol^e tu^e inclufa funt errata^
& additamxntum de indifFerentia, nefcio an in privatum
meum ufum miiferis, an vero ut imprimantur. Verum ego
puto te fententiam noftram de indifterentia non refte per-
cepifle, ideoque earn in hac epiftola plenius & diftindlius
explicui. Sed tandem rnanum de tabula. Vale, vir am-
plilTime. Uxor & filia te plurimum falvere jubent. Sa-
Jutem a nobis officiociffimam dices D. Mafham totique
famili^.

Amftelod. 1 1 Od. Tui amantifllmus,

jyoi.

P. a LriviBORCH.



Philippo a Limhorch Joannes Locke y s. p. p.
Vir ampliffime,

GRATISSIMAM epiftolam tuam, 11 Oa. datam,
legi reiegique, & (te audore) perlegi Epifcopii tradlatum

K J de



I j4 F^w/Vif-T Letters between Mr, Locke ^

(Jc Libero Aibiirio. Non tarn magnifice dc me fcntio, ut
nu Icam in tantoriim viroruin rcriptii quicqiiam reprehen-
dere ; faieor tamcn nonnulla & in iilius diflcrtatione & in
tuaepitlola occurrcrc, qujc, fi coram tibi adcfiem, explicari
i te pcroprarem, ut melius pcrfpiccre poficm, quomodo
inter fe & cum rci vcrirate confilk-re poflmr. Sed fi fin-
gula, qure in hoc argumento, in aliuiUm fcriptis, fuboriri
pofiunt, dubia pcrlcqiii vclim, 6c penficulatius ad trurinani
revocare, in volumen abiret epiftola : nee mcum eft alioruni
cpinioncs convcllere (quarum ignarus in fcribendo nee
f.r.oiuin fcntentiam fugi, nee auroritatem fecutub fum) fed
lolum mea cogitata, quantum ex rebus ipfis perfpicere pof-
llim, rebus ipfis conformare. Hcec caufa elfe poteftquod,
inconfultis au(51oiibu3, &: me.i mecum mediratus terminis
& loquendi formulis hoc in fubjecto familiaribus non Turn
ulus. Hoc mihi ignofcendum pofculo. Nee Epifcopii
acutifTimi^ cujus memoria fumma apud me in venerationc
cft/mentionem hie fecifi'em, nifi te fualbre tradatum ejus
de Libero Arbitiio periegiiTem, qu;^m tuum fecifti, tuam-
que per omnia fententiam cohtinere mihi nutum fecifies.

Hitc a me prasfanda erant^neforfan videar aliorum fcripta,
qui me in hoc argumento pra^ctlTerunr, iniblenter nin^is
neghgere, vel non fatis eorum autoritati tribuere : quod a
meo animo, & a mea mediocritate, & eft, & efle debet,
remotiiriiT'Um. Fateor, ego non fetStor nomina, {^^ unique
veritati litans, eamque quacur.que ducit unice fequ^r :
ideoque gratias tibi agomaxim.is, quod me, ubi erraQeex-
iftlm IS, in vi.im reducere conaris.

Prinuim Sc praLxipuu.n, quod in novifTima hac tua epif-
tola culpare videris, eft mea definitio libcrtatis, qu urj dicis
** nimis efic anguftam." An tua laxior eft quim ilia,,
quam ego lib. ii. cap. xxi. § 8. 6c 12. tradidi, lum vidcbi-
inus, cinn tu illam proferes. Nam quod dicis " libertatem
" ^\\c dominium, quod homo habet in quamcunque ftiam
" adiunrm," hoc mihi non viderur e(le deliniiio libertaris,
quum nihil aliud dicit nifi homincm habere dominium in
a^Hiones fuas qu:jd habct ; quod hue tantuiii redit, liberta-
tem elle libertattin, qu.un homo habet in quamcunque
luam ai^ionem ; quo cvtnire poteft, ut nulla omnino lit
hominis libertas : fcis enim efte aliquos, qui negant homi
ntm qlluin in aClioues iuai iiabcrc doiLi.iium, fed omnia

prx'ftituto



and fever al of his Frie?ids. ijr

prseftituto & ineludtabili duci fato. Quod fi dicas te fup-
ponere hominem habere dominium in attiones fuas, & in eo
confiftere liberratcm ; tunc rogo, quid fit dominium homi-
nis in aftiones fuas ? Dominium enim, five fit vox tralati-
tia, five ob aliquam aliam caufam, mihi videtur aequf, fi
lion magis obfcura quam vox Libertas ideoque non minus
eget deHnitione. Et fic pergam rogando, donee perventuoi
erit ad fimplices ideas, ex quibus confla:ur idea Jibertacis.

ViJeo ex hac tua epiftola, quanta fic vis confuctudinis, &
qua conftantia non cogicantibus etiam & inviris irrcpit.
Fateris & candidefaieiis, volunratem efTeanimsefacultatcm,
& facultates non elfe agentes : & tamen, ut alia omitcam,
hicdicis, " fi mea definitio liberratis agnofcatur, certum e(l
*' libertatem nuilo modo competere voluntati." Volun-
tati enim nuUo modo competere poteft libertas, nifi pro
agente agnofcatur. Quippe agentium folummodo eft li-
bertas. ScioteEpifcopii exemplo pofTe teipfum excufare,
qui in principio diiTertationis fuse ftrenue rejiciens faculta-
tem operationis, fubinde tamien relabirur in argumenta-
tiones, quibus fupponuntur agentes : perm/itte tamen ut
amice moneam, nifi hoc maxime caveas, multum in hac
materia tibi facefles negotium, & tenebras fepiffime tibi
ofTundes.

Ad reliqua, de quibus dubitare videris, ne In longirudi-
nem molemque nimiam extendatur refponfio, reclius me &
compendiofius fatisfadlurum credo, fi aliquas hie illic capiti
xxi. inferam explicationes, quibus animi mei fenfum negii-
gentius forfan, vel oblcurius traditum, clariorem reddam,
adeo ut feftinanti etiam, uti fit, lc6tori in pofteriim pateat,
modo qus tradita funt memoria tenere non dedignetur.
Hsec cum tu attente perlegeris, & cum reliquis, qus in
ifto capite expofui, contuleris, plene tibi liuisfadlum iri
fpero. Quod fi quae pofteatibi remanferint dubia, & ali-
qua reftant, quas vel oblcura nimis, quorum te fugit fenfus,
vel parum veritati congrua, quibus airentum pr?ebere non
potes, moneas rogo, ut aut te audtorecorrigam, autultcrius
explicando, veritatcm, fua propria luce nitentem tibi ante
oculos ponam.

Si qua funt in epiftola tua, ad qujE non fatis diftinfte
refponfum a mc credas, ignofcas rogo valetudini parum
firm^, qua^ languidiorem me & ad fcribcndum minus ap-

K 4 turn



136 Familiar Letters hctivecn Mr. Locke ^

turn recklir. Qnanquam fpero ex annexis explicationlbus,
ex quibus mentem meam percipies, perfpicuum tibi fore
quid ad finguhs dubirn.tiones tuas refpondi podic Vale,
vir optimc, &, u: facis, mc arna

Oates, 19 Nov. Tui (ludiofifrimiim,

1701.

J. Locke.



'joawii Lccke PIj:Iifpi{S a L:mhcrch, s. p. d.

Vir amplifTime,

QLTOD k6lionem tra^latus Epifcopii de Libero Arbi-

trio tibi cominendavcrim, id eo fine non feci, ut viri illius

au6toritatc contra te utar ; nihil minus : fcio enim in fincera

verititis inquifitione nulhm valere au6loritatenn humanam,

fed tantum nnomenta rationu v.^ quibus Veritas adltruitur.

Kec ego, licet Epifx:opii fentcntiam approbem, vellern

illius audoritate conftringi, ut omnia, etiam quae, falva

principali veritate, in dubium vocari poffunr, admittam-,

ncdum phrafibus ac loquendi formulis ab ipfo ufurpatis

alligari mepatiar. Sed illius legend! tibi aucior fui, ut ex

illo cognofceres, nos iam a muko tempore renuntiafle illi

fentciuicXs qux flatuit animam intermediis faculcatibus

agerc; fed aireruifle tecum animam immediate per feipfam

intelligerc ac velle. Uncle cognofcere polVcs, quando com-

munem loquendi ufum fecuti Uiimurvocibus inteiledus ac

voluntatis, nos iis non intelligere facultates realiter ab anima

dirtinclasi fed ipfas intelligendi ac volendi acliones, quas

anima immediate ex feipfa elicit. Hoc ego etiam breviori-

bub veibis fignificatum dedi, in Theologia mea Chrilliana,

lib. ii. cap. xxiii. § 1,2. Itaque fi per incogitantiam, ex

inveterata confuctudine, mihi forte exciderit voluntareni

cfie liberam, rogo ut id meo llnfu accipias, ac fi dixiflem

aclio volendi eft libera, feu homo in elicienda aclione voltn-

(Ji cll liber : ac proinde pro verbis meis, fi tua libertatis

dcfinitio



and Jeveral cf his Friends, \yj

definitlo agnofcatur, " certum efl: libertatem nnllo modo
" competere vokintati/' haec fubftitiias, " certum. eft ac-
*' tionem volendi neutiquam efle liberam, feu hominem
*' non libere velle." Gratias interim tibi ago, quod incon-
fideratam banc meam locutioneni mi!)i indicaveris : ego
annitar ut in pofterum cmiiem ambiguam locutionem
vitem, & ab infolita loquendi confuetudine non abripiar;
ne nulla in verbis meis fit obfcuritas.

Libertatem ego definivi per dominium in adiiones : quia
vox dominii tibi explicatione indigere videtur, fimplicius
dico libertatem efTe facultatem hominis a6lionem fuam vel
eliciendi, vel non eliciendi : qui alterutrum tantum poteft,
non eft liber. Per adlionem autem ego inrelligo ac-
tionem quamcunque, etiam adliones internas intelligendi
ac volendi : circa quafcunque a6liones non habet homo
banc facultatem eas vel eliciendi, vel non eliciendi, fed
alterutrum tantum poteft, has non funt libera^ : & quia
illi banc facultatem tribuo circa a6tiones volendi, ideo
eas liberas voco: quando hac facultate homo deftitutus
eft, libere nee vuk, nee velle poteft.

Utinam facultas eflet coram tecum de omnibus his di{^
ferendi, & ex ore tuopleniorem omnium, circa quas h^efito,
explanationem audiendi ; meamque fententiam, ac loquen-
di phrafes diftindle explicandi s non dubito, quin felicius
totam banc quasftionem terminare poifemus. Nunc etiam
circa ea, qu^ explicationis gratia addidifti, haefito, an
ftatuas judicium illud, quo formato, non amplius in homiinc
libertas eft non volendi, fit actio mera intelligendi, eaque
intelligendi a6lio fit libera vel necefiaria : fi in ea elicienda
hominem liberum agnofcas, non video quis inter nos,
quoad fummam rei, maneat diftenfus. Sed coram
poftemus hasc diftindlius & exadius expendere; idque
maxime percuperem, ut uterque in hac materia, quan-
ta fieri poteft perfpicuitate, nos explicemus & difficul-
tatibus hinc inde oborientibus occurramus. Nunc
quoniam utriufque asras id neutiquam permittit, qu^ mififti,
lemper, quando de hac materia ago, confulam, ne aut ipfe
errem, aut aliis inconfiderata Icquendi ratione errendi oc-
cafionem praebeam. Vale, vir ampliftlme. Salutant te
uxor ac fiiia, omnefque profperam tibi precamur valetudi-

nem.



I jS FdmUitir Letters lefwsen Mr, Locke ,

rem. Generofo Domino Mafham gratulamiir continua-
tam dignitatem : illi, ut 6i Domini Malliam tocique fami-
liar, ut annus hie ex vo:o fiuat precamur.

Amflelod. 3 Jan. Tiii amantiflimus,

1702.

P. a LiMBORCH.



Thilippo a Uinhorch Joannes Lcckcy s. r. d,

Vir am pi i (Time,

DE valetudine fatis condanti quod fcribis, maximc
la?tor, & quod palpitatio ilia cordis molefta amplius nop
fuerit, gaudeo. Quc-t ad fanicatem tuendam faciunt tarn
recle &: p:uL-!enter moderaris, ut fperem te diu ab illoaliif-
que morbis tutum & rofpitem futurum : piaecipue fi di61je
fnediocritati venae fe^lioncm, fi plethoram vel fentias
vel metuas, quotiefcunque inde malum ingruir, addere
vclis.

Nunc dcmum, fi placet, ad diu intermifTa fludia redea-
irius. Habeo jam prse manibus literas tuas 3 Januarii
datas, in quibus videris mihi dubitare, an ego ftatuam ho-
minem efVe in volendo vel in intelligendo liberum ; ita
tnim qurtflionem tuam intcrpretor : ctiam tu rogas, an
adlio volendi vel intcUigendi fit libera ? ad quam qusef-
lionem He refpondeo.

1 . Gencraliter, nempc quod mea fententia homo in omni
aflione tarn volendi quam intelligcndi liber eH:, fi ab ac-
lione ilia volendi aut intelligcndi potuit abftinuilTc ; fi
non, non.

2. Spccialius, quoad voluntatcm, aliqui funt cafus in
quibus homo non poteft non vcllc, &; in omnibus iRis vo-
Jendi adibus homo non cfl liber, quia non potcll non agere.
Incseteris, ubi potuit vcllc, vel non vellc, liber eft.

^. Quoad aAus intelligcndi, in ifla voce intelligcndi fuf-
picor latere amphiboliam ; nam figniiicare potcft actionem
cogirandi dc aliquofubjecflo, & in ifto fcnfu homo plerum-
quc Viber eft in iftiulinodi a-lionibus intclledus. V. g. pof-

fuiu



and fever al of his Friends, 13^

fum cogitare de peccato Adami, vel inde amovere cogita-
tionem meam ad urbem Romam, vel ad artem bellicam
prasfcntis fa^culi. In quibus omnibus & luijiirmodi
aliis infinitis, liber llim, quia pro libitu meo poifum de
hoc vel illo cogitare, vel non cogitare ; vel a6lus intelligendi
poteft fumi pro ea aclione, qua percipio aliquid efife verum,
& in hac adione intelligendi, v. g. quod tres anguli trian-
guli funt squales duubus re6lis, homo non eft liber, quia
excufla demonftratione non poteft non hoc intelligere.
Homo poteft plei umque non aperire oculos, vel non adver-
tere aciem oculorum ad hoc vel illud objeftum, verum
apertis & converfis ad folem vel lunam oculis, neceflario
vidit & fplendorem & figuram qus fe offert intuitui viden-
dam. Quod de oculis dixi ad intelledum transferre licet.
Par utrinque eft ratio. Sed de his hadenus. Si fatisfac-
tum tibi fit gaudeo. Sin dubia reftent, utere libertate tua,
ego paratus ftim & in his & in omnibus, quantum in me eft,
tibi obtemperare.

Gates, 28 Sept. Tui ftudiofifiimus,

1702.

J. Locke.



Joanni Locke PhiU'pfus a Limhorch, s. p. d.

Vir ampliftime,

MULTIS me obruis benefi,ciis, quorum memoriam
nulla unquam eluet astas. Ego hadlenus Dei gratia bene
valeo : ante feptem circiter hebdomadas plethoram mihi
moleftam fenfi, fine tamen gravi cordis palpitatione :
quare ven^ fe6lionem adhibui, atque ita omnis ilia molef-
tia evanuit.

1. Quse de libertate hominis in adlione intelligendi ac
volendi fcribis, tecum veriflima agnofco ; nimirum in om-
nibus adlionibus, a quibus homo potuit abftinuiile, efie libe-
rum : minime vero, ft abftinuiile non potuit.

2. Similiter, quofdam ^^q caftis, in quibus homo non
poteft non vclle, & non agere 3 quia facultace non agendi

deftitutus



r40 Fa/u'Iiar Letters bctiveen Mr, hockey

deftitutus eft. Sed vero in omnibus adibus obediential ab
ipfo |jraf{tandis, 6c ob quos non pia^l'^iios poen^e reus fir,
liberum credo, neqnc qucinquam pole reum pcrnse fieri,
ob non prasftitunn adum fibi mininne poOibilenn, aiit ob
prjtftirum fibi inevicabilem : nihil eiiim homir.i magis
liberum eiTc debet, quam id ob -luod poena^ reus
redditur.

3. Flomlncm efic liberum, ut contcmp!aticncm vcl cogi-
tationem luam ab uno objedo avertat tk in aliuJ dirigar,
atque hoc refpccflu in adionibus intellc.'us liberum dici
poflTe, tecum agnofco. Verum ha?c adio, fi accurateloqui veli-
mus, proprie ell actio volendi, non inrelligendi : avertit cnini
homo cogirationes fuas ab iino obje^to, & in aliud dirigir,
quia non vult priores cogitationes coutinuare, &: quia vuk
novas inchoare. Quod vero adionem intelligendi attiiiet,
qua homo aliquid percipit ^?k verum, earn redlc dicis non
efle liberam : idcue locum habct tarn in percipiendis iis,
qux philofophi per folam intclligentiam cognofci dicunt ;
lit, bis duo funt quatuor ; idem non pcted fimul efife & non



Online LibraryJohn LockeThe works of John Locke (Volume 9) → online text (page 12 of 51)