tem, 15 uberibus lupinis inhiantem fuisse meministis. Quo
quidem tempore quum haruspices 16 ex tota Etruria 17 con-
venissent, caedes atque incendia, et legum interitum, et bel-
lum civile ac domesticum, et totius urbis atque imperii oc-
casum appropinquare dixerunt, nisi dii immortales omni
ratione placati, suo numine prope fata ipsa flexissent. 18 Ita-
que illorum responsis tunc et ludi decern per dies facti sunt,
neque res ulla, qua? ad placandum deos pertineret, praeter-
missa est: iidemque jusserunt, simulacrum Jovis facere
majus, et in excelso collocare, et contra, atque 19 ante fuerat,
ad orientem convertere : ac se sperare dixerunt, si iliud sig-
num, quod videtis, solis ortum, et forum, curiamque conspi-
ceret, fore, ut ea consilia, quae clam essent inita contra salu-
tem urbis atque imperii, illustrarentur, ut a senatu populo-
the Aurora borealis. V. E. the victim whose entrails were in-
10. Pretermit. relinquend.] Prae- spected ; from arvix,' a ram, or ' hara,'
termittimus ea, quae ne attingimus a hog-sty.
quidem : relinquimus jam suscepta. 17. Ex tota Etruria] Thence the
Muret. Romans borrowed their arts of divina-
11. Cotta cousulibus] a. u. 688. tion. Div.i. 12. 41. V. E.
Dio, lib. 38, notices these prodi- 18. Nisi dii prope fata ipsa jiti-
gies. issent] These are the words of Cic.
12. Turres] Al. res: which Ern. himself, certainly not of the Haru-
and Sch. adopt. Among the objects spices : by them some specific cere-
afterwards enumerated as struck with monies probably would be pointed
lightning, towers are not named, out, in order to avert the divine ire ;
Y. E, in the performance of which, no doubt,
13. Legum era] The brazen tablets due regard would be required to the
on which the laws were engraved, interests of the learned Haruspices.
T\ E. Cic. employs the qualifying prope : the
14. Romulus] i. e. The statue of theological notions of the Greeks and
Romulus. Romans seem not to invest the Gods
15. Lactentetn] JEn. viii. 630. with this power. ' Desine fata deum
Mavortisin antro Procubuisse lu- flecti sperare precando.' ^En. vi.376.
pam gemiuosque huic ubera circum. V. E.
&c.' 19. Et contra atque] 'And con-
16. Haruspices] A word of Etrus- trary to its former position.' 'Atque'
can origin. ' Arviga,' or ' haruga' is is ' than.'
IN L. CATILINAM, Cap. 9. 291
que Romano perspici possent Atque illud ita collocan-
dum consules illi 20 locaverunt : 21 sed tanta fuit operis tarditas,
ut neque a superioribus consulibus, neque a nobis ante hodi-
ernum diem collocaretur.
IX. Hie quis 1 potest esse, Quirites, tarn aversus a vero,
tarn praeceps, tarn mente captus, 2 qui neget, haec omnia,
qua? videmus, 3 praecipueque banc urbem, deorum immortali-
um nutu atque potestate administrari I Etenim quum esset
ita responsum, caedes, incendia, interitumque reipublica?
comparari, et ea per cives: 4 quae turn propter magnitudinem
scelerum nonnullis incredibilia videbantur: ea non modo
cogitata a nefariis civibus, verum etiam suscepta esse sen-
sistis. Illud vero nonne ita praesens 5 est, ut nutu Jovis Op-
timi Maximi 6 factum esse videatur, ut, quum hodierno die
mane per forum meo jussu et conjurati, et eorum indices 7 in
iedem Concordia? 8 ducerentur, eo ipso tempore signum sta-
tueretur? 9 quo collocato, atque ad vos senatumque converso,
omnia et senatus, et vos, quae erant contra salutem omnia
cogitata, illustrata et patefacta vidistis. Quo etiam majore
sunt isti odio supplicioque digni, qui non solum vestris do-
miciles atque tectis, sed etiam deorum templis atque delubris
sunt funestos ac nefarios ignes inferre conati. Quibus ego
si me restitisse dicam, nimium mihi sumam, et non sim
ferendus: ille Jupiter restitit: ille Capitolium, ille haec
templa, ille banc urbem, ille vos omnes salvos esse voluit.
Diis ego immortalibus ducibus hanc men tern, Quirites, volun-
tatemque suscepi, atque ad baec tanta indicia perveni. Jam
vero ilia Allobrogumsollicitatio 10 sic a Lentulo ceterisque do-
20. Consules Mi] Cotta and Tor- 6. Optimi Max.] The highest epi-
quatus. thets of Jupiter.
21 . Locaverunt'] Contracted to have 7. Indices'] Vulturcius and his train,
it so placed. So Phil. ix. 7. ' Quan- 8. JEdem Concordia] Where he was
tique locaverint, Sec' Pers. Sat.vi.47. about to hold the senate. This tem-
Sf.ct. IX. 1. Hie quis, c. Cic. pie appears to have been situated on
reasons similarly in Mil. 30, 31. the capitol. Phil. ii. 8.
2. Mente captus] llapaKOiroq. 9. Eo ipso tempore statueretur]
3. Qua videmus] The system of Wonderful coincidence! taking place,
nature. no doubt, in obedience to the nod
4. Per cives] Al. perditis civibus, et of Jupiter Opt. Max. and of Cicero.
per cives perditos. Most probably Ci- V. E.
cero would adhere to the words of 10. Allobrogum sollicitatio] Sail. 39.
the response ; and the latter readings ' Lentulus, quoscumque idoneos cre-
are interpolated. V. E. debat, sollicitabat.' Among these were
5. Itaprasens] So providential. Supr. the envoys of the Allobrogians. c. 40.
8. n. 4. Em. suspects that suspecta or the like
292 M. T. CICERONIS ORATIO HI.
mesticis hostibus, tanta restam dementer credita etignotis et
l)arbaris,commissaequeliterae nunquara essent profecto, nisi a
diis immortalibus huic tanta? audacise consilium esset
ereptum. Quid vero ? ut homines Galli ex civitate male
pacata, 11 qua? gens 12 una restat, qua? populo Romano bellum
facere et posse et non nolle videatur, spem imperii et
rerum amplissimarum ultro sibi a patriciis hominibus ob-
latam negligerent, vestramque sal litem suis opibus ante-
ponerent: id non divinitus 13 factum esseputatis? pra?sertim u
qui nos non pugnando, sed tacendo superare potuerunt.
X. Quamobrem, Quirites, quoniam ad omnia pulvinaria 1
supplicatio dccreta est, celebratote illos dies 2 cum conjugi-
bus ac liberis vestris. Nam multi saepe honores diis im-
mortalibus justi habiti sunt ac debiti, sed profecto justio-
res nunquam. Erepti enim estis ex crudelissimo ac miser-
rimo interitu, et erepti sine caede, sine sanguine, sine cxor-
citu, sine dimicatione ; togati, me uno togato duce 3 et impe-
ratore vicistis. Etenim recordamini, 4 Quirites, omnes civiles
dissensiones, neque solum eas, quas 6 audistis, sed eas, 6 quas
vosmet ipsi meministis et vidistis : L. Sulla P. Sulpicium 7 op-
pressit: ex urbeejecit C.Marium,cnstodem s hujusurbis,mul-
tosque fortes viros partim ejecit ex civitate, partim interemit.
has fallen out after hostibus. As it stands 3. Togato duce] Hence his boast .
the construction is i ' Now again, that Cedant arma toga, c\c.'
tampering with the Gauls, a matter of 4. Etenim recordamini] He com-
such importance, would never have pares this conspiracy with former at-
thus been so madly entrusted to those tempts of a similar nature ; and in-
envoys, at once strangers and barbari- fers from its superior atrocity, that
ans, nor the letters so committed by never were divine honours more de-
Lentulus, &c, unless, &c.' served.
11. Malepacata] Half-conquered. 5. Eas quas] E. g. The secessions to
12. Qua gens, Sfc] This was five Mons Sacer and Aventinus.
years before Caesar began his course of 6. Sed eas] Which he is about to
victories in Gaul. mention.
13. Divinitus] Manil. 15. n. 14. 7. P. Sulpicium] An eloquent and
14. Praserlim] i. e. Praesertim cum powerful tribune of the people, who,
essent homines qui. a. u. 665, passing several popular
Sect. X. 1. Pulvinaria] Mil. 27. laws in an unjustifiable way, was op-
n. 15. posed by the consul Sylla, and killed
2. Illos dies] The females and boys by his own slave. Sylla gave the
formed processions, and sang hymns in slave his freedom as a reward, but
praise of the Gods. How many days had him hurled down the Tarpeian
the supplication was directed to con- rock as a punishment for his treachery,
tinue, does not appear. V. E. H or. Veil. Paterc. ii. 18. Sulpiciusis one of
Carm. iv. 15. ' Cum prole matronis- the speakers in the De Oratore.
que nostris, &c.' 8. Custodem] This speech being ad-
IN L. CATILINAM, Cap. 10.
29;
Cn. Octavius, 9 consul, armis ex urbe collegam suum expulit;
omnis hie locus acervis corporum et civium sanguine redun da-
vit. Superavit postea Cinna cum Mario. 10 Turn vero, clarissi-
misviris interfectis, lumina civitatis exstincta sunt. Ultus est
hujus victoria? crudelitatem postea Sulla ; ne dici quidem
opus est, quanta deminutione civium, et quanta calamitate
reipublicae. Dissensit M. Lepidus a clarissimo et fortissimo
viro, Q. Catulo. 11 Attulit non tarn ipsius 12 interitus reipublicae
factum, quam ceterorum. Atque illae dissensiones 13 [erant hu-
jusmodi,] 14 Quirites, quae non ad delendam, sed ad commu-
tandam 15 rempublicam pertinerent: non illi nullam esse
rempublicam, sed in ea, quae esset, se esse principes, neque
hanc urbem conflagrare, sed se in hac urbe florere volue-
runt : atque illae tamen omnes dissensiones, quarum nulla
exitium reipublica? quaesivit, ejusmodi fuerunt, ut non
reconciliatione concordiae, sed internecione civium dijudi-
catae sint. In hoc autem uno post hominum memoriam max-
imo crudelissimoque bello, quale bellum nulla unquam bar-
baria cum sua gente 16 gessit, quo in bello lex haec fuit a
Lentulo, Catilina, Cassio, Cethego constituta, ut omnes, qui
dressed to the citizens, Cic. does not
pass over their old favourite, JMarius,
without bestowing on him a favoura-
ble epithet. It may allude to his
conduct in the Cimbric war. Manil.
20. n. 7.
9. Cn. Octavius] The colleague
of the celebrated Cinna, a. v. 667,
whose attempt to incorporate the ci-
tizens admitted on the conclusion of
the social war, with all the tribes, he
fully opposed ; and according
to Plut., near ten thousand of the
new citizens were slain. The battle
was fought in the forum. Hence ' om-
nis hie locus, &c.'
10. Cinna cum Mario] The conse-
quence of Octavius's victory was the
departure of Cinna from Rome. At
Capua he prevailed on a Roman
army to join him, and having, to give
credit to his party, recalled Marius,
whom Sylla, now in Asia, had banish-
ed, entered the city, where as Cic. says,
' lumina civitatis exstincta sunt.'
Among these were M. Antonius the
orator, Catulus, Crassus, and Octa-
vius. De Orat. iii.
11. Lepidus Catulo] These were
consuls a. u. 675, the year in which
Sylla died. Lepidus revived the Ma-
rian party, and was opposed by Catu-
lus and Pompey. Manil. Introd. 13.
12. Non tarn ipsius] For he was a
turbulent citizen. lie died, however,
a natural death.
13. lllce. dissensiones] 1. Between
Sylla and Sulpicius. 2. Between
Octavius and Cinna. 3. Between
Sylla and the Marians. 4. Be-
tween Lepidus and Catulus. All of
those terminated in the slaughter of
the citizens ; not so the present.
14. Erant hujusmodi] These words,
probably interpolated, are expunged
by Matth. V. E.
15. Commutandam] For it was a
struggle between the optimates and
popular party for supreme command.
16. Barbaria sua gente] No barba-
rous nation, with its own people.
Arch, 8. a, 18.
c c 2
294. M. T. CICERONIS ORATIO HI.
salva urbe 17 salvi esse possent, in hostium numero duceren-
tur, itame gessi, Quirites, ut omnes salvi conservaremini : et,
(jiiiim hostes vestri tantum civium superfuturum putas-
sent, quantum infinitae caedi restitisset, tantum autern urbis,
quantum flamma obire non potuisset, et urbem et cives ls
integros incolumesque servavi.
XL Quibus pro tantis rebus, Quirites, nullum ego a vobis
praemium virtutis, nullum insigne honoris, nullum monu-
mentum laudis postulo, praeterquam hujus diei memoriam
sempiternam. In animis ego vestris omnes triumphos me-
os, 1 omnia ornamenta honoris, monumenta gloriae, laudis in-
signia condi et collocari volo. Nihil me mutum 2 potest de-
lectare, nihil taciturn, nihil denique hujusmodi, quod etiuiu
minus digni assequi possint. Memoria vestra, Quirites.
nostra? res alentur, sermonibus crescent, literarum monu-
mentis inveterascent et corroborabuntur ; 3 eandemque diem
intelligo, quam spero aeternam fore, et ad salutem urbis, et
ad memoriam consulatus mei propagatam :* unoque tem-
pore in hac republica duos cives^ exstitisse, quorum alter fi-
nes vestri imperii non terroe, sed coeli regionibus 6 termina-
ret, alter ejusdem imperii domicilium sedemque servaret.
17. Salva urbe] Should the design bably in view, which agrees with
fail, of burning the city. Weiske. 'propagatam' inf. Mil. 12. n. 13.
V. E. 4. Eandemque propagatam'] In
18. Et urbem et cives] Cic. fre- this sentence some undetected error
quently reverses the order in the se- remains. Orel, suggests eandemque
cond enumeration, as here. diem intelligo atque spero a-ternam
Sect. XI. 1. Triumphos meos] He fore, et ad salutem urbis, et memorium
anticipates the probability of a tri- consulatus mei propagatum iri, uno
umph from the provincial command tempore, <5fc. V. E. As it stands, it
which usually followed the consulship, is almost hopeless to attempt giving
This honour he never enjoyed, though it any consistent meaning. Perhaps,
the senate would have voted it to him however, 'eandem diem,' like ' qua
after the proconsulship of Cilicia, had sc. tempora,' Arch. 5, may be the
the public affairs permitted it. It accusative of time ; and taking ' in-
was then on the eve of the great civil telligo' in the sense of * judico,' as
war. Or. iv. 4, * alter intelligit, &c.' the
2. Nihil mutum] No mute memo- translation may run : 'And (among
rial ; as for instance, a statue ; nor these memorabilia,) I think it will be
silent, as for instance, a triumph, one, that on the same day, which I
Delph. trust, &c and at one and the
3. Alentur crescent corroborav.] same time, there have appeared two
A beautiful gradation. Or. i. 12. n. citizens, &c.'
7, the metaphor was supposed to be 5. Duos cives] Himself and Pom-
from rearing young animals. The pey. V. E.
reaiingof trees, however, is more pro- 6. Ca:H regionibus] The horizon
IN L. CATILINAM, Cap. 12. 295
XII. Sed, quoniam earum rerum, quas ego gessi, non est
eadem fortuna atque conditio, quae illorum, qui externa bella
gesserunt : quod mihi cum his vivendum est, quos vici ac
subegi ; illi hostes aut interfectos aut oppressos reliquerunt :
vestrum est, Quirites, si ceteris sua recte facta prosunt, mihi
mea ne quando obsint, providere. Mentes enim hominum
audacissimorum sceleratae ac nefariae ne vobis nocere possent,
ego providi : ne mihi noceant, vestrum est providere. Quam-
quam, 1 Quirites, mihi quidem ipsi nihil jam ab istis noceri
potest. Magnum enim est in bonis presidium, quod mihi in
perpetuum comparatum est: magna 2 in repubhca dignitas,
quae me semper tacita defendet : magna vis est conscientiae,
quam qui negligent, quum me violare volent, se ipsi indica-
bunt. Est etiam in nobis is animus, Quirites, ut non modo
nullius audaciae cedamus, sed etiam omnes improbos ultro
semper lacessamus. 3 Quod si omnis impetus domesticorum
hostium depulsus a vobis, se in me unum converterit : vobis
erit providendum, Quirites, qua conditione posthac eos esse
velitis, qui se pro salute vestra obtulerint invidiae periculis-
que omnibus. Mihi quidem ipsi quid est, quod jam ad vi-
tas fructum possit acquiri, praesertim quum neque in hono-
re vestro, 4 neque in gloria virtutis quidquam videam altius,
quo quidem mihi libeat adscendere ? Illud perficiam pro-
fecto, Quirites, ut ea, quae gessi in consulatu, privatus tuear
atque omem : ut, si qua est invidia 5 in conservanda republica
suscepta, laedat invidos, mihi valeat ad gloriam. Denique
ita me in republica tractabo, ut meminerim semper, quae
gesserim, curemque, ut ea virtute, 6 non casu, gesta esse vide-
itself. ' Itegiones' for ' limites' is template any higher dignity than the
common. Arch. 10. n. 9. Similarly consulship. The dictatorship was an
Virg. ' Famam qui terminet astris.' extraordinary magistracy, to which
Ilor. Carm. i. 1. Sublimi feriam si- no citizen could honestly aspire,
dera vertice. 5. Ut si qua invid.] Cic. antici-
Sect. XII. 1. Quamquam'] A pated the odium which afterwards
correction. * And yet, citizens, I almost overwhelmed him.
cannot now, &c.' Mil. 2. n. 18. 6. Ea virtute, 3fc] Fam. v. 2.
2. Magna, $c] Mil. 23. n. 6. 'IIujus temeritati si virtute atque
3. Cedamus lacessamus'] Borrowed animo non xestitissem ; quis esset,
from war. Cic. will, of course, qui me in consulatu non casu potius
maintain his ground against every as- existimaret, quam consilio fortera
sault ; but he will do more he will fuisse V Cic. then wished to avoid
carry the war into the enemy's ter- the predicament of those who ' do
ritory. good by chance, and blush to find it
4. Honore vestro] Cic. did not con- fame.'
296 M. T. C1CER0NIS ORATIO III.
antur. Vos, Quirites, quoniam jam nox 7 est, veneramini
ilium Jovem, custodem 8 hujus urbis ac vestrum, atque in ves-
tra tecta discedite : et ea, quamquam jam periculum est de-
pulsum, tamen aeque ac priore nocte fecistis, custodiis vigi-
liisque defendite. Id ne vobis diutius 9 faciendum sit, atque
ut in perpetua pace esse possitis, providebo, 10 Quirites.
7. .lam nox'] Plut. Cic. 19, testifies he will speedily bring the conspira-
that this oration was pronounced near tors to condign punishment.
night. 10. In perpetua. pace providebo]
8. Jovem custodem] Jupiter Stator. A magnificent promise : in its peifor-
Or.i. 5. mance he could not but fail. V. 7\
P. /</ ne diutius] Cic. hints that
M. TULLII CICERONIS
IS
LUCIUM CATILINAM,
QUARTA*
HABITA IN SENATU,
ORATIO.
1. Video, 1 Patres conscripti, in me omnium vestriim ora
atque oculos esse conversos. Video, vos non solum de vestro
ac reipublicae, verum etiam, si id depulsum sit, de meo peri-
culo esse sollicitos. Est mihi jucunda in malis, et grata in
dolore, vestra erga me voluntas : sed earn, per deos immor-
tales ! quaeso, deponite, atque obliti salutis mea?, de vobis ac
de liberis vestris cogitate. Mihi [quidem] si haec conditio
consulatus 2 data est, ut omnes acerbitates, omnes dolores cru-
ciatusque perferrem : feram non solum fortiter, sed etiam
libenter, dummodo meis laboribus 3 vobis populoque Romano
dignitas salusque pariatur. Ego sum ille consul, Patres con-
scripti, cui non forum,* in quo omnis aequitas continetur ; non
campus, consularibus auspiciis consecratus ; non curia, sum-
mum auxilium omnium gentium : non domus, commune perfu-
gium ; non lectus, ad quietem datus : non denique haec sedes
* Vid. Introd. 8. terms ' Data est' fataliter conces-
Sect. I. I. Video] This speech sa. Muret.
is of the deliberative kind, there being 3. Laboribus'] 'QSiat. Hence
tvro opinions to be contrasted. ' pariatur.' Virg. Georg. iv. 340.
2. Ha-c conditio cons.] If the con- Primos LucinaB expertae labores.'
sulship were granted me on these 4. Cui non forum, c] The at-
298
M. T. CICERONIS ORATIO IV.
honoris, sella curulis, 5 unquam vacua mortis periculo atque
insidiis fuit. Ego multa tacui, 6 multa pertuli, multa concessi,
multa meo quodam dolore, in vestro timore, 7 sanavi. Nunc, si
hunc exitum 8 consulatus mei dii immortales esse voluerunt,
ut vos, patres conscripti, populumque Romanum ex caede
miserrima, conjuges liberosque vestros, virginesque Vestales 9
ex acerbissima vexatione, templa atque delubra, 10 hanc pul-
cherrimam patriam 11 omnium nostrum ex fbedissima flamma,
totam Italian! ex bello et vastitate eriperem : quaecunque
mihi uni proponetur fortuna, subeatur. Etenim, si 12 P. Len-
tulus suum nomen, inductus a vatibus, ls fatale 14 ad perniciem
reipublicae fore putavit : cur ego non laeter, meum consulatum
ad salutem reipublicae prope fatalem exstitisse ?
II. Quare, Patres conscripti, consulite vobis, prospicite
patriae, conservate vos, conjuges, liberos fortunasque vestras,
populi Romani nomen salutemque defendite: mihi parcere,
ac de me cogitare desinite. Nam primum debeo sperare,
omnes deos, 1 qui huic urbi praesident, pro eo mihi, ac me-
reor, relaturos gratiam 2 esse ; deinde, si quod obtigerit, 3
tacks in the various places here enu-
merated are noticed, Or. i. 5. 6.
5. Sella curulis] These words,
perhaps originally a gloss from the
margin, are found in all MSS. They
are omitted by Era., Weiske, and
Scheller. V. E. The objection is,
that the ' curule chair' is not here in-
tended, but the chief seat in the se-
nate, where the consul sat.
6. Malta tacui] This prudent si-
lence might be dictated by the sus-
picion, that many besides those dis-
covered, were implicated in the con-
spiracy. V. E. E. g. Crassus, Cae-
sar, &c.
7. In vestro timore] Whilst your
alarm prevailed. On conjecture some
editors give sine vestro. V. E.
8. Exitum'] The issue. The
Delph. takes it literally ' exitus
ejus consulatus imminebat,' for it
was now the nones of the last month ;
but that seems unnecessary.
9. Vestales] Who kept the sacred
fire of Vesta. Th. karla, focus.
10. Templa delubra] Manil. 24.
n. 2. Arch 9. n. 23.
11. Patriam] Sc urbem ; to which
alone ' flamma' is applicable. Sail.
58. ' Conjuravere patriam incen-
dere.'
12. Etenim, si] Contraria hie, tan-
quam paria, comparantur. Muret.
13. Vatibus] By the Sibylline
books, and the interpretations of the
Haruspices. Catil. iii. 4. The fatal
name was Cornelius. V. E,
14. Fatale] Not 'fatal,' but
' fated.' Marcel. 10. ' fatalique bello.'
Hor. Ep. ii. 1. ' Notaque/arn/i por-
tenta labore subegit.' Or. iii. 4. n. 16.
Sect. II. 1. Omnes deos] Cic.
does not specify them, because the
Romans wished the name of their tu-
telary God, and the Latin name of
the city to be unknown. Macrob.
iii. 9.
2. Mihi relat. gratiam] Not strict-
ly. For 1st, it was Jupiter, not Cic.
who did the service. Hence Or. iii. 9.
' quibus ego si me restitisse dicam,
nimium mihi sumam ; ille Jupiter res-
titit.' 2nd, * Referre' implies a bene-
IN L. CATILINAM, Cap. 2.
299
aequo animo paratoque moriar. Neque enim turpis 4 mors
forti viro potest accidere, neque immatura 5 consulari, nee
misera 6 sapienti. Nee tamen ego sum ille 7 ferreus, qui fra-
tris carissimi 8 atque amantissimi praesentis moerore non mo-
vear, horumque omnium lacrimis, a quibus me circumsessum
videtis. y Neque meam mentem non domum ssepe revocat
exanimata uxor, abjecta metu filia, et parvulus filius, quern
mihi videtur amplecti respublica tamquam obsidem 10 consu-
latus mei: neque ille, qui exspectans hujus exitum diei,
adstat in conspectu meo gener. 11 Moveor his rebus omni-
bus, sed in earn partem, 12 ut salvi sint vobiscum omnes,
etiam si vis aliqua me oppresserit, potius, quam et illi, et nos
una reipublicae peste pereamus. Quare, Patres conscripti,
incumbite ad reipublicae salutem : circumspicite omnes pro-
cellas, quae impendent, nisi providetis. Non Ti. Gracchus, 13
qui iterum tribunus plebis fieri voluit : non C. Gracchus,
qui agrarios 14 concitare conatus est : non L. Saturninus, qui
fit received, but the gods are not re-
cipients of favours.
3. Obtigerit] Should I be doomed
to fall ; accident is the verb usually
found in similar phrases ; Ern. there-
fore condemns the use of the verb in
the text, and doubts its authenticity.
V. E. Manil.20. n. 1.
4. Turpis] Al. gravis. Quintil, vi.
3. ; which Sch. introduces into his
text ; adding, ' turpem mortem forti
viro accidere non posse, non attinebat
mouere.' V. E. Why not ? Turpis*
is when a man dies in a cowardly,
disgraceful manner.
5. Immatura] For this would im-
ply that the career of glory had not
been completed ; which did not hold.
Phil. ii. 46. ' Etenim si abhiuc annos
prope viginti, &c.'
6. Misera] For the wise man is
perpetually happy. Muret. He means
the Stoic philosopher.
7. Ille] i. e. Talis, ejusmodi. Ern.
8. Fratris cariss.] Q. Cicero, who,
according to Plut. Cic. 20, instigated
his brother to put the conspirators to
death.
9. A quibus videtis] ' Videtts'
refers to all the senators ; and a
quibus,' to the equites and others who
surrounded the chair of Cic. and even
the senate-house, byway of affording
protection. Phil. ii. 7. ' Quis eques
Rom. &c.' Sail. 49. Circumses-
sum' is ' circumdatum.' Ern.
10. Tanquam obsidem] For the
childless were considered to have no
stake in the country, nor connexion
with it. Cicero's son was now in his
second year. Att. i. 1.
11. Gener] C. Calpurnius Piso.
Tullia's other husbands were Crassi-
pes and Dollabella. Manut. conceives,
* in conspectu,' to mean outside the
senate-house, as Piso was only quaes-
tor in the consulship of Gabinius
and L. Piso a. u. 695, five years after
this time.
12. In earn partem] ' In such a di-
rection.' i. e. My solicitudes are so di-
rected as to secure the general safety