Copyright
A. (Alfred) Gudeman.

Latin literature of the empire; (Volume 2) online

. (page 25 of 31)
Online LibraryA. (Alfred) GudemanLatin literature of the empire; (Volume 2) → online text (page 25 of 31)
Font size
QR-code for this ebook


Quantum vis stipulare et protinus accipe, quid do, ics

Vt toties ilium pater audiat ?' haec alii sex
Vel plures uno conclamant ore sopliistae
Et veras agitant litis raptore relicto;
Fusa venena silent, malus ingratusque maritus,
Et quae iam veteres sanant morturia caecos. 170

Ergo sibi dabit ipse rudem. si nostra movebunt
Consilia, et vitae diversnm iter ingredietur.
Ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra,
Summula ne pereat, qua vilis tessera venit
Frumenti. Quippe haec merccs lautissima. Tcmpta, i"



390 IVVENALIS

Chrysogonus qminti doceat vel Polio quanti

Lautorum pueros, artem scindens Theodori.

Balnea sescentis et pluris porticus in qua

Gestetur dominus, quoties phiit — anne serenum

Expectet spargatque Into iumenta recenti? isn

Hie potius, namque hie mundae nitet ungula mulao.

Parte alia longis Numidarum fulta columnis

Surgat et algentem rapiat cenatio solem.

Qnanticunique domus, veniet qui fereula doete

Componat, veniet qui pulmentaria eondit. i85

Hos inter sumptus sestertia Quintiliano,

Vt multum, duo suffieient; res nulla minoris

Constabit patri quam filius. 'Vnde igitur tot

Quintilianus habet saltus?' Exempla novorum

Fatorum transi : felix et pulcher et aeer, loo

Felix et sapiens et nobilis et generosus,

Adpositam nigrae lunam subtexit alutae;

Felix orator quoque maximus et iaculator,

Et si perfrixit, can tat bene. Distat enim quae

Sidera te excipiant niodo primos incipientem 195

Edere vagitus et adhuc a matre rubentem.

Si Fortuna volet, fies de rhetore consul;

Si volet haee eadem, fies de consule rhetor.

Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam

Sidus et occulti miranda potentia fati ? 200

Servis regna dabunt, captivis fata triumphum.

Felix ille tamen corvo quoque rarior albo.

Paenituit multos vanae sterilisque cathedrae,

Sicut Lysimachi probat exitus atque Secundi

Carrinatis; et hunc inopem vidistis, Athenae, 205

Nil praeter gelidas ansae conferre eicutas.

Di, maiorum umbris tenuem et sine pondere terram,

Spivantisque crocos et in urna perpetuum ver

Qui praeceptorem sancti voluere parentis

Esse loco. Metuens virgae iam grand is Achilles 210

Cantabat patriis in montibus et cui non tunc

Eliceret risum citharoedi cauda magistri,

Sed Kufum atque alios caedit sua quemque inventus,



RATIRAE 391

Kufum, qnem toties Ciceroiiem Allobroga dixit.

Quis gremio Celadi doctique Pulaemonis adfert 215

Quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc
Quodcumque est, minus est autem quam rlietoris aera,
Discipuli custos praemordet acoenonoetus,
Et qui dispensat, frangat sibi. Cede, Palaemon,
Et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam 220

Institor hibernae tegetis nivcique cadurci,
Dummodo non pereat mediae quod noctis ab bora
Sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet
Qui docet obliquo lanam deducere ferro;
Dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas, 225

Quot stabant pueri, cum totus decolor esset
Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni.
Kara tamen merces quae cognitione tribuni
Non egeat. Sed vos saevas imponite leges,
Vt praeceptori verborum rcgula constet, 230

Vt legat bistorias, auctores noverit omnis
Tamquam unguis digitosque suos, ut forte rogatus
Dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat
Nutricem Anchisae, noinen patriamque novercae
Ancbomoli; dicat, quot Acestes vixerit annis, 235

Quot Siculi Phrygibus vini donaverit urnas.
Exigite, nt mores teneros ceu pollice ducat,
Vt si quis cera vultum facit; exigite, ut sit
Et pater ipsius coetus, ne turpia ludant,
Ne faciant vicibus. Non est levc tot puerorum 240

Observare manus oculosque in fine trementis.
* Haec,' inquit, ' cura, sed cum se verterit annus,
Accipe, victori populus quod postulat, aurum.'



Satire X.: The vanity of liuinan icishes.

Omnibus in terris quae sunt a Gadibus usque
Auroram et Gangoii, pauci dinoscere possunt
Vera bona atque illis multum diversa, reniota
Erroris nebula. Quid enim ratione timomus



393 IVVENALIS

Aut eupimus? quid tam dextro pede concipis, ut te 5

Conatus non paeniteat votiqne peracti?

Evertere domos totas optantibus ipsis

Di faciles; nocitura toga, nocitiira petuntur

Militia; torrens dicendi copia multis

Et sua mortifera est facuiidia, viribus ille 10

Confisus periit admirandisque lacertis,

Sed plures nimia congesta pecunia cura

Strangulat et cuncta exuperans patrimonia census,

Quaiito delphinis ballaena Britannica maior.

Temporibus diris igitur iussuque Neronis 15

Longinum et magnos Senecae praedivitis hortos

Clausit et egregias Lateranorum obsidet aedis

Tota cohors: rarus veuit in cenacula miles.

Pauca licet portes argenti vascula puri

Nocte iter ingressus gladium contumque timebis 20

Et niota ad lunam trepidabis arundinis umbra:

Cantabit vacuus coram latroue viator.

Prima fere vota et cunctis notissima templis

Divitiae, crescant ut opes, ut maxima toto

Nostra sit area foro. Sed nulla aconita bibuntur 25

Fictilibus; tunc ilia time, cum pocula sumes

Gemmata et lato Setinum ardebit in auro.

lamne igitur laudas quod de sapientibus alter

Eidebat, quotiens de limine moverat unum

Protuleratque pedem, flebat contrarius auctor ? so

Sed facilis cuivis rigidi censura cachinni

Mirandum est unde ille oculis suffecerit umor.

Perpetuo risu pulmonem agitare solebat

Democritus, quamquam non essent urbibus illis

Praetextae, trabeae, fasces, lectica, tribunal. 35

Quid si vidisset praetorem curribus altis

Extantem et medii sublimem pulvcre circi

In tunica lovis et pictae Sarrana ferentem

Ex umeris aulaea togae magnaeque coronae

Tantum orbem, quanto cervix non sufiicit ulla? *<>

Quippe tenet sudans banc publicus et, sibi consul

Ne placeat, curru servus portatur eodem.



SATIRAE 303

Da nunc et volucrem, sceptro quae surgit eburno,

mine cornieines, hinc praeeedentia longi

Agmiuis officia et niveos ad frena Quiritis, iS

Defossa in locnlios quos sportula fecit amicos.

Turn quoque materiam risus invenit ad omnis

Occursus hominum, cuius prudentia monstrat

Summos posse viros ct magna exemjila daturos

Vervecum in patria crassoque sub aere nasoi. 50

Eidebat curas nee non et gaudia vulgi,

Interdum et lacrimas, cum Fortunae ipse minaci

Mandaret laqueum mediumque ostenderet unguem.

Ergo supervacua aut vel perniciosa putentur,
Propter quae fas est genua incerare deorum. 65

Quosdam praecipitat subiecta potentia magnae
Invidiae, mergit longa atque insignis honor urn
Pagina. Descendunt statuae restemque secuntur,
Ipsas deiude rotas bigarum impacta securis
Caedit et inmeritis franguntur crura caballis, 60

lam strident ignes, iam follibus atque caminis
Ardet adoratum populo caput et crepat ingeus
Seianus, deinde ex facie toto orbe secunda
Fiunt urceoli, pelves, sartago, matellae.
Pone domi laurus, due in Capitolia magnum 66

Cretatumque bovem: Seianus ducitur unco
Spectandus, gaudent omnes. ' Quae labra, quis illi
Vultus erat. Numquam, si quid mihi credis, araavi
Hunc hominem. 8ed quo cccidit sub crimine? quisnam
Delator quibus indiciis, quo teste probavit ?' 70

Nil horum: verbosa et grandis epistula veuit
A Capreis. 'Bene habet; nil plus interrogo. Sed quid
Turba Eemi?' Sequitur fortunam ut semper et edit
Damnatos. Idem populus, si Xortia Tusco
Favisset, si opprcssa foret secura senectus 76

Principis, hac ipsa Seianum diceret hora
Augustum. Iam pridem, ex quo suffragia nulli
Vendimus, effudit curas; nam qui dabat olim
Imperium, fascis, legioncs, omnia, nunc se
Coutinet atque duas tantuni res auxins optat, eo



394 IVVENALIS

Pauem et circenses. ' Perituros audio multos/

Nil (lubium, magna est fornacula. ' Pallidnlus mi

Bratidius mens ad Martis fiiit obvius aram;

Quam timeo, victus ne poenas exigat Aiax

Vt male defensus. Curramus praecipites et, sd

Dum iacet in ripa, calcemiis Caesaris liostem.

Sed videant servi, ne quis neget et pavidnm in ins

Cervice obstricta dominum trahat.' Hi sermones

Tunc de Seiano, secreta haec murmura vulgi.

Visne salutari sicut Seianus, habere 90

Tantundem atque illi summas donare ouvulis,

Ilium exercitibus praeponere, tutor haberi

Principis angusta Caprearum in rnpe sedentis

Cum grege Chaldaeo? vis certe pila, cohortes,

Egregios equites et eastra domestica, quidni 95

Haec cupias? et qui nolunt occidere quemquam.

Posse volunt. Sed quae praeclara et prospera tanti,

Vt rebus laetis par sit mensura malorum?

II u ins qui trahitur praetextam sumere mavis.

An Fidenarum Gabiorumque esse potestas 100

Et de mensura ins dicere, vasa minora

Frangere ])annosus vacuis aedilis Vlubris ?

Ergo quid optandum foret, ignorasse fateris

Seianum; nam qui nimios optabat honores

Et nimias poscebat opes, numerosa parabat

Excelsae turris tabu lata, undo altior esset

Casus et impulsae praeceps inmane ruinae.

Quid Crassos, quid Pompeios evertit et ilium,

Ad sua qui domitos deduxit fiagra Quiritis?

Summus nempe locus nulla non arte j^etitus, no

Magnaque numinibus vota exaudita malignis.

Ad generum Cereris sine caede ac vulnere pauci

Descendunt reges et sicca morte tyranni.

Eloquium ac famam Demosthenis aut Ciceronis
Incipit optare et totis Quinquatribus optat ns

Quisquis adhuc uno parcam colit asse Minervam,
Quem sequitur custos angustae vernula capsae.
Eloquio sed uterque perit orator, utrumque



SATIRAE 305

Largus et exnndans leto cledit ingenii fons.
Ingenio manus est et corvix caesa, nee imiqiuim 120

Sanguine causidici maduerunt rostra pusilli.
' f ortunatam natam me consule Romam :'
Antoni gladios potuit contemnere, si sic
Omnia dixisset. Ridenda poemata malo,
Quam te conspicuae, divina Philippica, famae, 125

Volveris a prima quae proxima. Saevus et ilium
Exitus eripuit quem mirabantur Athenae
Torrentem et pleni moderantem frena tlieatri.
Dis ille adversis genitus fatoque sinistro,
Quem pater ardentis massae fuligine lippus 130

A carbone et forcipibus gladiosque paranti
Incude et luteo Vulcano ad rlietora misit.
Bellorum exuviae, truncis adfixa tropaeis
Lorica et fracta de casside buccula pendens
Et curtum temone iugum victaeque triremis 135

Aplustre et summo tristis captivus in arcu
Humanis maiora bonis creduntur. Ad hoc se
Romanus Graiusque et barbarns induperator
Erexit: causas discriminis atque laboris
Inde habuit ; tanto maior famae sitis est quam ho

Virtutis. Quis enim virtutem amplectitur ipsum,
Praemia si tollas? patriam tamen obruit olim
Gloria paucorum et hindis tituliqne cupido
Haesuri saxis cinerum custodibus ad quae
Discutienda valent sterilis mala robora fici, !«

Quandoquidem data sunt ipsis quoque fata scpulcris.
Exjjende Ilannibalem : quot libras in duce sununo
Invenies? hie est quem non capit Africa Mauro
Percussa Oceano Xiloque adniota tepenti,
Rursus ad Aethiopum populos altosque elephantos? iso
Additur imperils Ilispania, Pyrenaenm
Transilit. Opposuit natura Alpemque nivemque:
Diducit scopulos et montom rumpit aceto.
lam tenet Italiani, tamen ultra pergere tendit.
'Actum/ inquit, 'nihil est, nisi Poeno milite portas iss
Frangimus et media vcxillum pono ISubura.'



396 IVVENALIS

qualis facies et quali digna tabella,

Cnni Gaetula ducem portaret bellua luscum.

Exitus ergo qiiis est? o gloria! vincitur idem

Nempe et in exilium praeceps fugit atque ibi maguus igo

Mirand usque cliens sedet ad praetoria regis.

Donee Bithyno libeat vigilare tyranno.

Finem animae quae res hunianas miscuit olim,

Non gladii, non saxa dabunt nee tela, sed ille

Cannarum vindex et tanti sanguinis ultor igs

Anulus. I demens et saevas curre per Alpis,

Vt pucris placeas et declaniatio fias.

Vnus Pellaeo iuveni non sufficit orbis;

Aestuat infelix angusto limite mundi,

Vt Gyari clausus scopulis parvaqne Seripho; i7o

Cum tamen a figulis munitam intraverit urbeni,

Sarcophago contentus erit. Mors sola fatetur,

Quantula sint liominum corpuscula. Oreditur olim

Velificatus Athos et quidquid Graecia mendax

Audet in historia, constratum classibus isdem 175

Subpositumque rotis solidum mare, credimus altos

Defecisse amnis ej^otaque flumina Medo

Prandente et madidis can tat quae Sostratus alis;

Ille tamen qualis rediit Salamine relicta,

In Corum atque Eurum solitus saevire flagellis iso

Barbarus Aeolio numquam hoc in carcere passes,

Ipsum compedibus qui vinxerat Ennosigaeum —

Mitius id sane, quod non et stigmate dignum

Credidit; huic quisquam vellet servire deorum?

Sed qualis rediit? nempe una nave, cruentis iss

Fluctibus ac tarda per densa cadavera prora.

Has totiens optata exegit gloria poenas.

' Da spatium vitae, multos da, luppiter, annos,'
Hoc recto vultu, solum hoc et pallidus optas.
Sed quam continuis et quantis longa senectus i9o

Plena malis. Deformem et taetrum ante omnia vultum
Dissimilemque sui, deformem pro cute pcllem
Pendentesque genas et talis adspice rugas
Qualis, umbriferos ubi pandit Thabraca saltus,



8ATIKAE :m

In vetula scalpit iam mater siinia biicca. 195

Plurima sunt iuveniim discrimiiia, pulclirior ille

Hoc atqiic ille alio, multum hie robustior illo:

Vna seuum facies. Cum voce trcmentia membra

Et iam leve caput madidique infautia nasi,

Frangendus misero gingiva panis inermi; 200

Vsque adeo gravis uxori natisque sibique,

Vt captatori moveat fastidia Cosso.

Nou eadeni vini atque cibi torpente palate

Gaudia. Nam coitus iam longa oblivio, vel si

Coneris, iacet exiguus cum ramice nervus ^05

Et, quamvis tota palpetur nocte, iacebit.

Anne aliquid sperare potest liaec inguinis aegri

Canities? quid quod merito suspecta libido est

Quae Venerem adfectat sine viribus? Adspice partis

Nunc damnum alterius. Nam quae cantante voluptas, 210

Sit licet eximius, citharoedo sive 8eleuco

Et quibus aurata mos est fulgere lacerna?

Quid refert, magni sedeat qua parte theatri

Qui vix cornicines exaudiet atque tubaruui

Concentus? clamore opus est, ut sentiat auris 215

Quern dicat venisse puer, quot nuntiet lioras.

Praeterea minimus gelido iam corpore sanguis

Febre calet sola, circumsilit agmine facto

Morborum omne genus. Quorum si nomina quaeras,

Promptius expediam, quot amavcrit Oppia moechos, 220

Quot Tliemison aegros autumno occiderit uno,

Quot Basilus socios, quot circumscripserit Ilirrus

Pupillos, quot longa viros exsorbeat uno

Maura die, quot discipulos inclinet llamillus;

l-*ercurram citius, quot villas possideat nunc, 225

Quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat.

Ille umero, hie lumbis, hie coxa debilis; ambos

Perdidit ille oculos et luscis invidet; liuius

Pallida labra cibum accipiunt digitis alienis,

Ipse ad conspectum cenae diducere rictum 230

Suetus hiat tantum ecu pullus hirundinis ad quem

Ore volat pleno mater ieiuna. Scd omni



398 IVVENALIS

Membrorum diimno maior dementia quae nee

Nomina servornm nee vnltum adgnoscit amici

Cum quo praeterita conavit nocte, nee illos, 235

Quos genuit, quos eduxit. Nam codice saevo

lleredes vetat esse suos, bona tota feruntur

Ad Phialen; tantum artificis valet halitus oris,

Qnod steterat multis in carcere fornicis annis.

Vt vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt 240

Funera uatorum, rogus adspiciendus amatae

Coniugis et fratris pleuaeque sororibus urnae.

Ilaec data poena diu viventibus, ut renovata

Semper clade domus multis in luctibus inque

Perpetuo maerore et nigra veste senescant. 245

Ilex Pylius, magno si quidquam credis Homero,

Exemplum vitac fuit a cornice secundae.

FaVix nimirum qui tot per secula mortem

Distulit atque suos lam dextra computat annos,

Quique novum totiens mustum bibit. Oro, parnmper 250

Adtendas, quantum de legibus ipse queratur

Fatorum et nimio de stamine, cum videt acris

Antilochi barbam ardentem, cum quaerit ab omul

Quisquis adest socius, cur haec in tempera duret,

Quod facinus dignum tam longo admiserit aevo. 255

Haec eadem Peleus, raptum cum luget Achillen,

Atque alius cui fas Itbacum lugere natantem.

Incolumi Troia Priamus venisset ad umbras

Assaraci magnis sollemnibus, Hectore funus

Portante ac reliquis fratrum cervicibus inter 200

Iliadum lacrimas, ut primes edere planctus

Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla,

Si foret extinctus diverse tempore, quo non

Coeperat au daces Paris aedificare carinas.

Longa dies igitur quid contulit? omnia vidit 205

Eversa et flammis Asiam ferroque cadentem.

Tunc miles tremulus posita tulit. arma tiara

Et ruit ante aram summi lovis, ut vetuliis bos.

Qui domini cultris tenue et miserabile collum

Praobet ab in^rato iam fastiditus aratro. 270



SATIKAE 399

Exitns ille ntcnmque hominis, sed tprva caiiino

Latravit rictu quae post hunc vixerat uxor.

Festino ad nostros et regem transeo Poiiti

Et Croesum quem vox iusti facuiida Solouis

Respicere ad longae iussit spatia ultima vitae. 275

Exilium et career Miuturnarumque paludes

Et mendicatus victa Cartliagine panis

Hinc causas habuere. Quid illo cive tulisset

Natura in terris, quid Roma beatius umquam,

Si circumducto captivorum agmine et omni aso

Bellorum pompa anirnam oxhalasset opimam,

Cum de Teutonico vellet dcscendere curru?

Provida Pompeio dederat Campania febris

Optandas, sed multae urbes et publica vota

Vicerunt, igitur Fortuna ipsius et urbis 285

Servatum victo caput abstulit. Hoc cruciatu

Lentulus, hac poena caruit ceciditque Cethegns

Integer, et iacuit Catilina cadavere toto.

Formam optat modico pueris, maioro puellis
Murmure, cum Veneris fanum videt, anxia mater 290
Vsque ad delicias votorum. ' Cur tamen,' inquit,
'Conripias? pulchra gaudet Latona Diana.'
Sed vetat optari faciem Lucretia, qualem
Ipsa habuit, cuperet Rutilae Verginia gibbum
Accipere atque suam Rutilae dare. Filius autem 295
Corporis egregii miseros trepidosque parentes
Semper habet; rara est adeo concordia formae
Atque pudicitiae. Sanctos licet liorrida mores
Tradiderit domus ac veteres imitata Sabinos,
Praeterea castum ingeuium vultumque modesto 300

Sanguine ferventem tribuat natura benigna
Larga manu — quid enim puero couferre potest plus
Custode et cura natura potentior omni? —
Non licet esse viro. Nam prodiga conruptoris
Improbitas ipsos audet tcmptare parentes; 3or.

Tanta in muneribus liducia. Null us epliebum
Deformem saeva castravit in arce tyrannus,
Nee praetextatum rapuit Nero loripedcm nee



400 IVVENALIS

Strumosum atqne utero pariter gibboqne tumentem.
I iinnc et iuvenis specie laetare tni quern ;

Maiora expectant discrimiua: fiet adulter
Publicus et poeuas metuet quascumque mariti
Irati debet, nee erit felicior astro

Martis, ut in laqueos numquam incidat. Exigit autem
Interdnm ille dolor plus quam lex ulla dolori ;

Concessit; necat hie ferro, secat ille cruentis
Verberibus, quosdam moechos et mugilis intrat.
Sed tuns Endymion dilectae fiet adulter
Matronae. Mox cum dederit Servilia nummos,
Fiet et illius quam non amat, exuet omnem ;

Corporis ornatum ; quid enim ulla negaverit udis
Inguinibus, sive est haec Oppia sive Catulla;
Deterior totos habet illic femina mores.
'Sed casto quid forma nocet?' Quid profuit immo
Hippolyto grave propositum, quid Belleroplionti?
Eriibuit nempe haec ceu fastidita repulsa.
Nee Stheneboea minus quam Cressa excanduit, et se
Concussere ambae. Mulier saevissinia tunc est.
Cum stimulos odio pudor admovet. Elige, quidnam
Suadendum esse putes cui nubere Caesaris uxor
Destinat. Optimus hie et formosissimus idem
Gentis patriciae rapitur miser extinguendus
Messalinae oculis; dudum sedet ilia parato
Elammeolo Tyriusque palam genialis in hortis
Sternitur et ritu decies centena dabuutur 335

Antiquo, veniet cum signatoribus auspex.
Haec tu secreta et paucis conmissa putabas:
Non nisi legitime vult nubere. Quid placeat, die,
Ni parere velis, pereundum erit ante lucernas;
Si scelus admittas, dabitur mora parvula, dum res 340

Nota urbi et populo contingat principis aurem.
Dedecus ille domus sciet iiltiuius; interea tu
Obsequere imperio, si tanti vita dierum
Paucorum : quidquid levins meliusque putaris,
Praebenda est gladio pulchra haec et Candida cervix. :u5
Nil ergo optabunt homines? si consilium vis.



SATIRAE 4U1

Permittes ipsis expendere nnmiiiiljus, quid
Conveiiiat nobis rebusqne sit utile nostris.
islam pro iucuudis aptissiuia quaeque dabunt di,
Carior est illis homo quam sibi. Nos aiiimorum 350
Impulsu et caeca maguaque cupidine ducti
Coniugium petimus partumque uxoris, at illis
Notum qui pueri qualisque futura sit uxor.
Yt tanicu et poscas aliquid voveasque saceliis
Exta et candiduli divina tomacula porci, 353

Orandum est ut sit mens sana in corpore sano.
Fortem posce animum, mortis terrore carentem
Qui spatium vitae extremum inter munera ponat
Naturae, qui ferre queat qnoscumqne labores,
Nesciat irasci, cupiat nihil et potiores 300

Herculis aerumnas credat saevosque labores
Et Venere et cenis et pluma fSardauapalli.
Monstro quod ipse tibi possis dare, semita certe
Tranquillae per virtutem patet unica. vitae.
Nullum numen babes si sit prudentia, nos te, 3C5

Nos facimus, Fortuna, deam caoloque loeamus.



Satire XIV., 1-100: Educational injhioicc of parents
upoji their children.

Plurima sunt, Fuscine, et fama digna sinistra
Et nitidis maculam haesuram figontia rebus.
Quae monstrant ipsi pueris traduntquc parentes.
Si damnosa senem iuvat alea, ludit et hercs
Bullatus parvoque eadem movet arma fritillo. 1

Nee melius de se cuiquam sperare i)ropin(iuo
Concedet iuvenis, qui radere tubera tcn-ae,
Boletum condire et eodem iure natantis
Mergere ficedulas didicit, nebulone parente
Et cana monstrante gula; cum septimus annus
Transierit puerum, nondum omni dente renato,
Barbatos licet admoveas mille inde magistros,
nine totidem, cupiet lauto conan^ paratu

26



402 IVVENALLS

Semper et a magna non degeiierare culina.
Mitem animum et mores modicis erroribus aeqnos
Praecipit atque animas servorum et corpora nostra
Materia constare putat paribusque elementis,
An saevire docet Riitilns qui gaudet acerbo
Plagarum strepitu et nullain 8irena flagellis
Comparat, Autiphates trepidi laris ac Polyphemus,
Tunc felix, quotiens aliquis tortore vocato
Vritur ardenti duo propter lintea ferro —
Quid suadet iuveni laetns stridore catenae,
Quem mire adficiunt inscripta ergastula, career?
Eusticus expectas, ut non sit adultera Largae
Filia quae numquam maternos dicere moechos
Tarn cito nee tanto poterit contexere cursu,
Vt non ter decies respiret? conscia niatri
Virgo fuit, ceras nunc hac dictante pusillas
Implet et ad moechum dat cisdem ferre cinaedis.
8ic natura iubet: velocius et citius nos
Oonrumpunt vitioriim exempla domestica, magnis
Cum subeunt animos auctoribus. Vnus et alter
Forsitan liaec spernant iuvenes quibus arte benigna
Et meliore Into finxit jiraecordia Titan,
Sed reliquos fugienda patrum vestigia ducunt
Et monstrata diu veteris trahit orbita culpae.
Abstineas igitur damnandis. Huius enim vel
Vna potens ratio est, ne crimina nostra sequantur
Ex nobis geniti, quoniam dociles imitandis
Turpibus ac pravis omnes sumus, et Catilinam
Q.uocumque in populo videas, quocumque sub axe,
8ed nee Brutus erit, Bruti nee avunculus umquam.
Nil dictu foedum visuque haec limina tangat.
Intra quae pater est; procul, ah procul inde puellae
Lenonum et cantus pernoctantis parasiti.
Maxima debetur puero reverentia, si quid
Turpe paras, nee tu pueri contempseris annos,
Sed peccaturo obstet tibi filius infans.
Nam si quid dignum censoris fecerit ira
Quandoqno ct similem tibi se non oorpore tantum



SATIRAE 403

Nee vultu dederit, morum quoque filius et qui

Omnia deterius tua per vestigia peccet,

Conripies nimirum et castigabis acerbo

Clamore ac post liaec tabulas mutare parabis? 55

Viide tibi fronteni libertatemque parentis.

Cum facias peiora senex vacuumque cerebro

lam pridem caput hoc ventosa cucurbita quaerat?

Ilospite venture, cessabit nemo tuorum,
' Verre pavimentum, nitidas ostende columnas, eo

Arida cum tota desceudat aranea tela;
Hie leve argeutum, vasa aspera tergeat alter.'
Vox domini furit iustaiitis virgamque tenentis.
Ergo miser trepidas, ne stercore foeda canino
Atria displiceant oeulis venientis amici, cs

Ne perfusa Into sit porticns, et tamen uno
Semodio scobis liaec emendat servulus unus:
lllud non agitas, ut sanctam filius omni
Adspieiat sine labe domum vitioque earentcm ?
Gratum est quod patriae civem po])uIoque dedisti, "o

Si facis ut patriae sit idoneus, utilis agris,
Vtilis et bellorum et pacis rebus agendis.
Plurimum enim intereritquibus artibus etquibus hunc tn
Moribus instituas. Serpente ciconia pullos
Nutrit et inventa per devia rura lacerta: 75

Illi eadem sumptis quaerunt animalia piunis.
Vultur iumento et canibus erucibusque relictis
Ad fetus properat partemque cadaveris adfert:
Hie est ergo cibus magni quoque vulturis et se
Pascentis, projiria cum iam facit arbore nidos. - so



Online LibraryA. (Alfred) GudemanLatin literature of the empire; (Volume 2) → online text (page 25 of 31)