Copyright
Great Britain. Foreign Office.

Confidential correspondence of the British government respecting the insurrection in Poland: 1863 online

. (page 1 of 58)
Online LibraryGreat Britain. Foreign OfficeConfidential correspondence of the British government respecting the insurrection in Poland: 1863 → online text (page 1 of 58)
Font size
QR-code for this ebook


KORESPONDENCYA POUFNA
RZ4DU ANGIELSKIEGO



DOTYCZACA



POWSTANIA POLSKIEGO 1863 R



WYDAL



TYTUS FILIPOWICZ



PARIS
LIBRAIRIE H. LE SOUDIER

BOULEVARD ST. GERMAIN, 174—176.

1914



CONFIDENTIAL CORRESPONDENCE
OF THE BRITISH GOVERNMENT



RESPECTING THE



INSURRECTION IN POLAND: 1863



EDITED BY



TYTUS FILIPOWICZ



PARIS
LIBRAIRIE H. LE SOUDIER

BOULEVARD ST. GERMAIN, 174-176.

1914







Ca^-^



14^1



DRUKARNIA UNIWERSYTETU JAGIELLONSKIEGO POD ZARZ4DEM J. FILIPOWSKIEGO.



EDITOR'S PREFACE.



This volume is a reprint of confidential documents of the British Foreign Office
concerning the diplomatic action relating to the Polish insurrection of 1863. The original
copy of the collection reprinted here has the same title and date as the Parliamentary
Paper (C. 3150) published by the British Government in the year 1863, and covers the
same subject. But the volume which we reproduce differs from the Parliamentary Paper
in its contents, and, in the particulars of the title page, by the remarks: ^Printed for
the use of the Foreign Office" and: „Confi dential". Whereas the Confidential
Book presents an unbroken chain of the diplomatic correspondence referring to the events
connected with the Polish insurrection for the first quarter of 1863, the Parliamentary
Paper, dealing with the same period, contains out of a total of 443 documents only 170,
and many of these in fragments.

The original copy of the Confidential Book is now to be found in the library of
the Academy of Science in Cracow. As far as I was able to ascertain, there is no du-
plicate of it in any of the great public libraries in London, or in special collections like
the Russell Collection in the British Library of Political Science. The documents of the
Foreign Office, placed in the Public Record Office, are accessible to the public up to
the year 1831, and for those having special permits up to 1861, so that the period of
time to which the documents relate remains still sealed by official secrecy. When, in
a course of a few years, special permits are extended to the year 1863, students of that
period will still be by no means sure of giving to the public all that they think impor-
tant, as they are expected to submit their notes and extracts to the Foreign Office before
being allowed to print them. So far as it appears from the catalogue of the documents
in the Public Record Office, the Confidential book is not there, although some letters of
Lord Napier, British Ambassador at St. Petersburgh, mentioned in the catalogue but inac-
cessible to the public, may be those printed in the Confidential Book; but this, of course,
I have not been able to verify. The original is, in all probability, a unique volume except
for those which are preserved in the archives of the Foreign Office.

The reprint is an exact copy of the original; almost too exact, as some obviously
misspelt names are left uncorrected. The only new items introduced are some marks and



822596



VI



footnotes: one asterisk on the left-hand side of the consecutive numbers of documents
means that the given document is also published in the Parliamentary Paper C. 3150,
1863; two asterisks, — that only a part of the document is published there; in the latter
case a passage omitted in the Parliamentary Paper is included in parenthesis [ ], and
a footnote is given. Outside the text are added: the general title page, the preface, the
index of names, and the table of contents in the Polish language, much more detailed
than in the original English.

The Confidential Book was published in the usual quarto form of a Parliamentary
Paper; but while Parliamentary Papers (or so-called Blue Books) are printed on a white
paper, the Confidential Book is printed on the blue paper throughout. The type is exactly
the same as that used in the Parliamentary Paper C. 3150, 1863; and when comparing
the two together it is easy to see that the separate documents appearing in both are
printed from identical sets of type. Evidently, therefore, the two books were issued si-
multaneously or nearly so, the incomplete Parliamentary Paper being an abridged edition
of the Confidential Book, Everything contained in the Parliamentary Paper is printed in
the Confidential book with the exception of few unimportant letters and translations of
French documents into English.

Bound together in one volume with the original copy of the Confidential Book are
two other official publications, also marked: ^Printed for the use of the Foreign Office":
^Confidential". These two papers contain: ^Correspondence relating to the
negotiations oi the years 1814 and 1815 respecting Poland" and ^Cor-
respondence respecting the affairs of Poland 1831 — 32"; so that the volume
indicates the chief landmarks in the attitude of the British Government towards the
Polish question in the XlX-th century. These two other publications are not reproduced
here, as some of the documents given in them were printed in Parliamentary Papers,
others are to be found in various standard works on diplomatic history, and those few
yet unpublished are already accessible in the archives.

The original volume of the Confidential Book bears on its front page the name
„Earl Russell" written in pencil. One might risk the inference that it is the copy which
was used by Earl Russell (Lord John Russell), from 1859 till 1865 Foreign Secretary
in the Cabinet of Lord Palmerston.

All hitherto published accounts of the diplomatic events connected with the Polish
rising are drawn from sources which for historical purposes were incomplete. Con-
sequently, although some of the descriptions represent accurately the external side of events,
they do not give insight into the internal political considerations which influenced diplo-
matic machinery. The Confidential Book reveals many springs and motives which up to
this day remained hidden, inexplicable, or doubtful. It forms a veritable mine of infor-
mation concerning the attitude not only of Great Britain, but also of France, Austria,
and Prussia towards the Polish question in 1863, and the attitude of these Powers to-
wards each other.

The Confidential Book shows clearer than any documents published hitherto what
were the real chances of an armed intervention of the Powers in the Russo-Polish con-
flict of 1863. It shows also the potential tendencies of certain Continental states, which.



m

had they chosen actively to interfere, would not have neglected to promote the re-arran-
gement of some frontiers of Europe, much less in the interests of Poland than in their
own. Some documents dissipate the legend of the French Government's disinterestedness
in its desire to bring about concerted action in favour of the Poles. Others again show
the wonderful efficiency of British diplomatists in availing themselves of the Polish re-
volt to effect the rupture of the nascent friendship between France and Russia, without
however permitting the Emperor Napoleon to take any step likely to prejudice the inte-
rests of Russia or Prussia.

Cracow, November 1912.

T. F,



PRZEDMOWA WYDAWCY,



Tom niniejszy zawiera przedruk dokumentow poufnych Angielskiego Ministeryum
Spraw Zagranicznych, tyczqcych sig akcyi dyplomatycznej zwi^zanej z powstaniem pol-
skim 1863 r. Oryginal dokument6w tutaj przedrukowariych nosi ten sam tytuJ i dat§
jak t. zw. K8i§ga bl^kitna (C. 3150) wydana przez rz^d Angielski w r. 1863 i tyez^ca
tychze wypadkow, lecz r6zni si§ od Ksi^gi bl^kitnej swq. zawarto^ci^ przedewszystkim,
a w szczeg6tach — dodatkowymi na okladce stowami: „Drukowane dla uzytku Mini-
steryum Spraw Zagranicznych" i „Poufne". Ksi^ga poufna zawiera la6cuch nieprzerwany
korespondencyi dyplomatycznej tycz^cej si^ wypadk6w zwi^zanych z powstaniem polskim
podczas pierwszych trzech miesi^cy 1863 r., gdy tymczasem „Ksi9ga bl^kitna", przedlo-
zona swego czasu Parlamentowi i dost§pna publiczno^ci, pokrywaj^c ten sam okres czasu,
z og61nej liczby 443 dokument6w daje tylko 170, a z tych wiele tylko w urywkach.

Oryginal Ksi^gi poufnej zostal obecnie ztozony do Biblioteki Akademii Umiej^tno^ci
w Krakowie. ile bylem w moznosci sprawdzid, drugiego egzemplarza Ksi^gi poufnej
niema w zadnej z wielkich bibliotek publicznych w Londynie ani w zbiorach specyalnych
jak np, kolekcya Russel'a przy Brytanskiej Bibliotece Nauk Politycznych. Dokumenty
Ministeryum Spraw Zagranicznycli zlozone w angielskim Urz^dzie Dokumentow Publicz-
nych, do8t§pne 8^ ogolnie tylko do roku 1831, a dla majq,cych specyalne upowaznienia —
do roku 1861, tak ze na dokumentach tyczq,cych powstania do dzi^ dnia spoczywa pie- ^
cz§6 tajemnicy oficyalnej. Grdy, po uplywie jakiegos czasu, pozwolenia specyalne zostan^
rozszerzone na dokumenty pozniejsze, badacze tego okresu nie b^d^ mieli zadnej pewno^ci
opublikowania wszystkiego, co uwazaj^ za wazne, gdyz notki i wyciq,gi, porobione przez
korzystaj^cych z pozwolen specyalnych, podlegajq, cenzurze Ministeryum Spraw Zagra-
nicznych. Z katalogu Urz§du Dokumentow Publicznych widoczne jest, ze niema tam
Ksi^gi poufnej, cho6 niektore listy lorda Napiera, ambasadora W. Brytanii w Peters-
burgu, wzmiankowane w katalogu lecz publicznosci niedost^pne, mogq. byd tymi, jakie
spotykamy w Ksi^dze poufnej; tego jednak, oczywiscie, sprawdzid nie mogJem. Ory-
ginal Ksi§gi poufnej jest, wedlug wszelkiego prawdopodobienstwa, unikatem, o ile nie
liczy6 egzemplarzy zachowanych w archiwum Angielskiego Ministeryum Spraw Za-
granicznych.

Corespondence resp. the Insurrection in Poland. Q



Przedruk niniejszy jest kopi^ dokladn^ oryginalu, niemal zbyt dokladn^, pozosta-
wione s^ bowiem bez zmian niekt6re nazwy i nazwiska w oryginale przekr^cone, Jedy-
nym elementem nowym dodanym w przedruku s^ pewne znaki i notki: krzyzyk po lewej
stronie liczby porz^dkowej dokumeiitu oznacza, iz dany dokument byl wj'^drukowany
w Ksi^dze bt^kitnej C. 3150, 1863; dwa krzyzyki — ze dany dokument byi tarn umie-
szczony cz§sciowo; w tym ostatnim wypadku ust^p pomini^ty w Ksi^dze bl^kitnej jest
wzi§ty w klamry [ ], i dodan% jest notka u dolu. Poza tekstem s^ dodaiie: og61na karta
tytulowa, przedmowa, wykaz tre^ci dokument6w ulozony po polsku w znacznie szerszych
rozmiarach niz w oryginale angielskim, wreszcie indeks osobowy.

Ksi^ga poufna byla wydana w zwyklym formacie quarto uzywanym dla Ksi^g bt§-
kitnych, lecz tak zwane „Ksi§gi bl^kitne" drukowane s^ na papierze bialym, zas Ksi^ga
poufna — na papierze bt§kitnym. Czcionki uzyte s^ te same jak w Ksi^dze bl§kitnej
C. 3150, 1863; por6wnywuj^c obydwa wydawnictwa Jatwo jest dostrzedz, ie dokumenty
oddzielne, znajduj^ce si^ i tu i tarn, drukowane s^ z tych samych „8klad6w" zecerskich.
Najwidoczniej zatem obydwie ksi^gi zostaly wydane jednocze^nie lub prawie jednoczesnie,
przyczem Ksi^ga bt^kitna byla wydaniem skr6conym Ksi§gi poufnej. W Ksi^dze poufnej
znajdujemy wszystko co zawiera Ksi^ga bl^kitna z wyj^tkiem kilku malowaznych listdw
i tlomaczen dokument6w francuskich na j^zyk angielski.

Oryginal Ksi^gi poufnej oprawny jest w jeden torn razem z dwoma innymi wy-
dawnictwami oficyalnymi, oznaczonyrai r6wniez: „Drukowane dla uzytku Ministeryum
Spraw Zagranicznych" i „Poufne". Ss\, to: ^Korespondencya tycz^ca si§ nego-
eyacyi w latach 1814 i 1815 co do Polski**, oraz: ^Koresponden cya co do
spraw Polski 1831 — 32"; tak, ie torn, jako catosd, zawiera gl6wne wytyczne polityki
rz^du Brytanskiego w sprawie polskiej w ci^gu XIX go stulecia. Dwa wydawnictwa
powyzsze nie s^ umieszczone w przedruku niniejszym, gdyz niekt6re dokumenty w nich
przytoczone pojawity si§ w Ksi^gach b}§kitnych, inne znale:^6 mozna w dzietach spe-
cyalnych tyczqcych historyi dyplomatycznej, a kilka dotychczas niewydanych s^ juz
obecnie dost§pne w archiwach.

Na karcie tytutowej oryginalu Ksi^gi poufnej widad napisane ol6wkiem nazwisko
„Earl Russel". Mozemy tedy z pewnym prawdopodobieiistwem przypu8zcza6, ze jest to
egzemplarz uzywany ongi przez ksi§cia Russel (lorda John Russel), kt6ry pomi^dzy ro-
kiem 1859 a 1865 by} ministrem spraw zagranicznych w gabinecie Palmerstoua.

Wszystkie dotychczasowe opisy zabiegow dyplomatycznych, zwi^zanych z powsta-
niem polskim, oparte s^ na zr6d}ach pozostawiaj^cych duzo do zyczenia ze stanowiska
^cislosci historycznej. Niektore dzieia, przedstawiaj^ce doktadnie strong zewn§trzn^ wy-
padkow, z powodu braku danych musialy pozostawid w cieniu wewn^trzne racye poli-
ty czne, kt6re kierowaly dyplomacy%. Ksi§ga poufna odsiania wiele spr^zyn i motyw6w,
po dzis dziei'i ukrytych, niewyjasnionych, lub w^tpliwych. Stanowi ona istn% kopalni§
danych, tycz^cych stosunku do sprawy polskiej w 1863 roku nietylko Anglii, lecz takze
Francyi i Prus, a r6wniez wzajemnych stosunkow tych panstw pomi^dzy sob^.

Ksi§ga poufna wykazuje wyrazniej niz wszelkie dokumenty znane dotychczas, jakie
byty szanse istotne zbrojnej interwencyi mocarstw w roku 1863. Przedstawia rowniez
6wczesne d^zenia ukryte pewnych panstw koiitynentu, ktore, w razie zdecydowania si§



SI

na interwency§ czynnq,, nieomieszkalyby zmienid niekt6rych granic Europy nietyle w in-
teresach Polski, ile w swych wlasnych. Inne dokumenty rozpraszaj^ legend^ o bezinte-
resowno^ci rz^du francuskiego w jego d^zeniu do przeprowadzenia W8p61nej akcyi mo-
carstw na korzy^d Polak6w. Inne zn6w wykazuj^, sprawno^d zadziwiajqiCq, wykorzystania
przez dyplomatow angielskich polskiego powstania w celu zerwania ^wiezo wzrastaj^cej
przyjaini pomi§dzy Francy^ i Rosy^, jednakze tak, by jednocze^nie nie dopu^cid cesarza
Napoleona do przedsi§wzi§cia jakiegokolwiek kroku mog^cego szkodzid interesom Rosyi
lub Prus.

Krak6w, listopad 1912.

T. F,



TRESC.

Str.
f 1. Konsul generalny White, 31 grudnia 1862. Rozwi^zanie przez rz^d rady powia-

towej w Przasnyszu 1

f 2. Konsul White, 11 stycznia 1863. Aresztowanie w Warszawie Kowalewskiego, Epsteina

i Szwarca 1

f 3. Konsul White, 14 stycznia. Wydawnictwa rewolucyjne. Zamach na Abichta. Przygoto-

wania do konskrypcyi 2

f 4. PuJk. Stanton, 19 stycznia. Przeprowadzenie konskrypcyi w Warszawie jako tryumf

rzadu. Sparalizowanie sil rewolucyjnych. StaboSd partyi powstanczej. Prawdopodobny rychly

koniec ruchu 4

5. Pulk. Stanton, 21 stycznia. Komitet rewolucyjny og}asza Wielopolskiego i jego syna za
wyj^tych z pod prawa B

6. Sir A. Buchanan, (Telegr.) 27 stycznia. Powstanie ogamia caly kraj i rozszerza si§ ku
Litwie 5

7. PuJk. Stanton, (Telegr.) 27 stycznia. Utarczki z powstancami. Zaprowadzenie stanu wo-
jennego B

ff 8. Sir A. Buchanan, 27 stycznia. List puJk. Stanton'a: o atakach na wojsko rosyjskie
w nocy 22-go. Brak energicznej akcyi militarnej ze strony rzg,du. Stabofi(i sil powstania i obo-
jftnoSc wloScian 6

•{• 9. Lord Napier, 26 stycznia. Bezprawny charakter konskrypcyi stoi w sprzeczno^ci z do-
ty chczasow^ polity kg, lagodzenia. Konskrypcya jako powazny bl§d polity czny. Powstanie
niema zadnych szans wygranej 7

flO. Lord Napier, 26 stycznia. Przemowa cesarza Alexandra podczas przeglgdu Izmajlowskiego

pulku gwardyi w Petersburgu 9

fll. Pulk. Stanton, 25 stycznia. Wypadki w nocy 22-go spowodowane brakiem zarz^dzen mili-

tamych ze strony rz§,du 10

f 12. Pulk. Stanton, 28 stycznia. Proklamacye Centralnego Komitetu z 16 i 22-go stycznia . . 11

•j*13. Pulk. Stanton, 29 stycznia. Potyczki niepomySlne dla powstancow- Wzrost band. Udzial
w ruchu roznych warstw ludnoSci. Trudna sytuacya Wielopolskiego. Socyalistyczny charakter
ruchu. Plany rosyjskiej reakcyjnej partyi rzg,dowej 14

fl4. Pulk. Stanton, 29 stycznia. Ukaz carski, oddajacy powstancow schwytanych z broni^
w rgku pod jurysdykcy§ sgdow wojennych. Stan wojenny rozszerzony na cale Krolestwo. —

Dodatek: wyjatki z oficyalnych rosyjskich sprawozdan o wybuchu powstania 16

•j-fl5. Lord Bloom field, 29 stycznia. Niepokoj rz§.du austryackiego z powodu powstania. Opinia
hr. Rechberga, ze Polaey w Austryi nie sg. w zadnej l^cznoSci z powstaniem; o dobrym uzbro-
jeniu i organizacyi powstancow 18

•J- 16. Lord Bloomfield, (poufnie) 29 stycznia. Hr. Rechberg otrzymal depesz§ od hr. Thuna,
ze ks. Gorczakow skarzy sig, iz z Krakowa dostarczana jest bron powstaicom nie bez wiedzy
rz^du austryackiego 19



xnr

Str.

•{•17. Mr. Murray, 30 stycznia. WSrod Polakow zamieszkalych w Dreinie istnieje opinia, ze
powstanie jest przedwczesne. Wypadki w cig,gu najblizszych 2 tygodni zdecyduj^, czy powsta-
nie zostanie zaliczone do wybuch6w czgSciowych, czy przybierze rozmiary powstania narodo-

wego 19

•|-j-18. Lord Bioom field, 5 lutego. Hr. Rechberg mowi o wzroScie ruchu i sympatyach, jakie
budzi w Galicyi; zarzg,dzenia rzg,du austryackiego, obawa ewentualnych nieprzyjemnofici dla
rz^du, gdyby Rosya zaz^data stosowania traktatu o extradycyi do zbiegow politycznych za-
r6wno jak i wojskowych. — Dodatek : — proklamacya dyrektora policyi we Lwowie .... 20

f 19, Mr. Lowther, 6 lutego. General Alvensleben wyslany do Petersburga w ceiu, prawdopo-
dobnie, zawarcia ukladu z Rosy^ zapobiegaj^cego przekraczaniu granicy rosyjskiej przez

powsta6c6w 21

20. Sir A. Buchanan, (Telegr.) 12 lutego. Wzrost ruchu w Polsce. Dwa korpusy strzeg^
granicy pruskiej. Bismark twierdzi, ze Prusy nigdy nie pozwol^ na utworzenie niepodlegtego
Krolestwa Polskiego 21

•{-21. Mr. West, 10 lutego. Pr6ba wniesienia interpelacyi w Izbie wtoskiej co do stanu spraw

w Polsce 21

22. Earl Cowley, (poufnie) 13 lutego, Ks. Metternich zostat poinformowany przez swoj
rz^d, ze cesarz Austryi, starannie wypelniaj^c traktaty tycz^ce Polski i umowy z Rosy^, od-
wlecze mozliwie najdalej wszelkie kroki, mog^ce wywrzec nieprzyjemne wrazenie na Polakach 22

f23. Lord Napier, 29 stycznia, Sprawozdanie oficyalne „ Journal do St. P^tersbourg" z prze-

m6wienia carskiego na rewii 22

•}-{'24;, Lord Napier, 4 lutego. Oddzialy kawaleryi wysytane do Polski 24

tt26. Lord Napier, 7 lutego. Uzasadnienie oficyalne konskrypryi nie wytrzymuje krytyki. Rz^d
popelnil nietylko wielk^ omy}k§, lecz stracil sposobnoSc uzyskania korzySci dla siebie. Krwawe
represye, chwilowo skuteczne, w rezultacie ostatecznyin przyczyni^ sip do wzrostu nieprzyjazni
dla Rosyi. Najbardziej wpJywowe osoby z po6r6d sfer rz^dowych prywatnie potppiaj^ kon-
skrypcyg, skladaj^c cat^ win§ na Wielopolskiego. Uwagi o polityce Wielopolskiego. — Doda-
tek: — wyj^tki z „ Journal de St- P^tersbourg" 99

26. Lord Napier, 7 lutego. Informacye gazet rosyjskich daj^ niedoMadne wiadomoSci o pow-
staniu. Lepsze s^ informacye niemieckie 30

f27. Lord Napier, 8 lutego. Oficyalne dane o ruchach powstaAcow. Ks. Gorczakow potwierdza
pogloskp usilowaniu otrucia Wielopolskiego wraz z rodzin^ i domownikami. — Dodatek: —
wyjg.tek z „Journal de St. P^tersbourg" 31

•}-28. Pulk. Stanton, 4 lutego. Wzrost ruchu. Koncentrowanie si§ trzech duzych oddziaiow
powstaAczych. Sci^ganie do miast sit rosyjskich, licz^cych w Polsce z gor^ 100,000. Ruch przy-
biera coraz wyrainiejsze cechy powstania narodowego • 33

•{•29. Pulk. Stanton, 6 lutego. Dane oficyalne o potyczce pod Wpgrowem. DzialalnoSc powstan-
cow na poJudniu Krolestwa. Nieruchliwo6<5 wojsk rz^dowych. Trudna sytuacya wtaScicieli
ziemskich. — Dodatek: — proklamacye wladz powstauczych • 35

•fSO. Pulk. Stanton, 9 lutego- Powstanie, dzi^ki dzialalnoSci rewolucyjnej partyi w Europie,
wybuchloby i bez konskrypcyi. Przewodcy ruchu sa glpboko przeniknipci duchem socyalizmu.
Prawdopodobnie by} zamiar rozszerzenia powstania na Galicy§ i Poznsoiskie. Wlo^cianie trzy-
maJ5 si§ zdala od ruchu 38

•}- 31, Pulk. Stanton, 11 lutego. Potyczki pod Wachockiem i Siemiatyczami. Przypuszczenia, ze
pomi§dzy Rosy^ a Prusami ma zostad zawarta konwencya militarna. Usilowanie otrucia Wielo-
polskiego. Aresztowanie Frankowskiego 39

ff 32. Lord Bloomfield, 12 lutego. Hr. Rechberg o probach powstaAcow otrzymania pomocy
z Galicyi; w celu przeciwdzialania zbyt goracemu nastrojowi rzad zdecydowal si§, idac za rad^

ks. Sapiehy, zawiesid Sejm galicyjski. — Dodatek: — wyjatek z „Donau Zeitung" 41

•i~f"33. Lord Bloomfield, 12 lutego, Hr. Rechberg zaprzecza poglosce jakoby rz^dowi austryac-
kiemu robiono propozycyg wej^cia w umowg z Rosy^ i Austrya w celu wzajemnej ochrony
interesow w Polsce 43



Str.

fSi. Lord Bloom field, 12 lutego. Artykul „08t Deutsche Post" o polityce austryackiej i pru-

skiej w stosunku do Polski 44

f 35. Sir A. Buchanan, 14 lutego. General Alvensleben zawart z Rosy^ konwency§ okreSlaj^cij
w jakich wypadkach obydwa rz^dy maj^ sobie wzajem utatwiad tluraienie ruch6w powstai^-

czych w Polsce 46

36. Sir A. Buchanan (poufnie) 14 lutego. Rozmowa z Bismarkiem: rz^d pruski nie-
tylko got6w jest ofiarowac Rosyi pomoc wojskowa, lecz, w razie gdyby Rosy a wycofala swe
wojska z Krolestwa, — gotow jest prowadzic wojn§ na wlasny rachunek. Jednakze eweutual-
noSd porzucenia Krolestwa przez Rosy^ jest nieprawdopodobng, 46

•{•37. Sir A. Buchanan, 14 lutego. Rz^dowa proklamacya w Poznai'iskiem wzywa do spokoju
i ofiwiadcza, ze wszelka pomoc powstaAcom uwazana bgdzie za zdradg stanu. — Dodatek : —
tekst proklamacyi i interpelacyi polskiej w izbie deputowanych 47

f 38. Sir A. Buchanan, 14 lutego. Niezadowolenie opinii publicznej w Prusach z zawartej

konwencyi militarnej , ... 49

f 39. Lord Bloomfield, 14 lutego. Artykul w piSmie „Botschafter" wskazujg,cy na stosunek

i roznice w polityce Austryi i Prus wobec wypadkow w Polsce 50

f40. Lord Bloomfield, 15 lutego. Pol-oficyalny artykul w „Donau Zeitung" powstaniu . . 52
41. Do Sir'a A. Buchanan, 18 lutego. Zapytanie, czy Prusy, wchodzac w umow§ z Rosya,
nie licz^ przypadkiem na pomoc wojska rosyjskiego w celu zgniecenia liberalnej wi§kszo8ci
w Prusach 52

f 42. Sir A. Buchanan, 16 lutego. Pruski putkownik Treschow wyjechal do Warszawy w celu

pilnowania przeprowadzenia zawartej konwencyi 53

f 43. Do Sir'a A. Buchanan, 18 lutego. Zadanie dostarczenia kopii konwencyi militarnej . . 58

44. Earl Cowley (poufnie), 17 lutego. Rozmowa z Drouyn de Lhuys stosunku cesarza Napo-
leona do sprawy polskiej 53

45. Pulk. Stanton (telegr.), 19 lufego. Informacya o cofnigciu sig Langiewicza do Galicyi . 54

46. Pulk. Stanton (telegr.). 20 lutego. Odwolanie informacyi o cofni§ciu si§ Langiewicza . . 54

47. Do Lorda Bloomfield (telegr.), 20 lutego. Zapytanie czy Langiewicz jest w Galicyi . . 64

48. Lord Bloomfield (telegr.), 20 lutego. Langiewicza niema w Galicyi 54

f49. Pulk. Stanton, i7 lutego. Rozkaz W. Ks. Konstantego do wojsk zabraniaj^cy gwaltow.

Rozporzadzenia barona Korffa 55

f 50. Earl Cowley, 20 lutego. komunikacie Drouyn de Lhuys do barona Gros: stanowisko
Drouyn de Lhuys wobec komunikatow Rosyi, Prus i Austryi. Drouyn de Lhuys oSwiadczyl
Rosyi iz ma nadziejg, ze potrafi srodkami ugodowymi uspokoid wzburzenie Polak6w; Prusom,

ze podpisanie przez nich konwencyi uwaza za powazny bl^d polity czny 56

51. Earl Cowley (poufnie), 20 lutego. Bardziej szczegolowe sprawozdanie uwagach Drouyn
de Lhuys uczynionych przy czytaniu komunikatu. Cesarz chgtnie skomunikowalby si? z rzjjdem
angielskim w sprawie uczynienia wspolnych przedlozen Rosyi i Prusom ; byloby wskazane sklo-
nienie Austryi do pojscia razem z Angli^ i Francya; nalezaloby zadac nalezytego przestrzega-
nia traktatu 1815 r., w stosunku do Polski. Cesarz nie pragnie wojny, lecz pokojowego po-

wrotu do urzadzen okreSlonych w r. 1815 57

f 52. Do Earl'a Cowley, 21 lutego. Tre^c oSwiadczen barona Gros: rz^d francuski uwaza iz Prusy
swym postgpowaniem odnowily kwestyg polska; rz^d rosyjski winien ulagodzic Polakow. Rz^d
angielski zgadza si§ z tymi pogl^dami 58

53. Lord Bloomfield (telegr.), 21 lutego. Hr. Rechberg, sondowany przez posla pruskiego,
odmowil przystapienia do konwencyi 59

54. Do Lorda Napier, 21 lutego. Russel zgadza sig z Napierem na jego oceng rosyjskiego
postepowania w Polsce 59

55. Do Lorda Bloomfield (telegr), 22 lutego. odrzuceniu propozycyi przystapienia do
konwencyi przez Austryg 60

56. Earl Cowley (poufnie) 22 lutego. Rozmowa z hr. Goltz, ambasadorem Prus. Cowley ostrzega,
iz wystygle sympatye Francuzow dla Polski ozyly dzigki nieostroznemu postgpowaniu Prus;



XVI

Str.
Prusy winny postgpowad z najwi^ksz^ ogl^dnoSci^ je61i chc§ unikna(* rozdraznienia Francyi,
mogacego doprowadzid do powaznych konsekwencyi. Hr. Goltz zakomunikowa) poufnie cesa-
rzowi tekst konwencyi. Prusy nigdy nie pozwol^ na utworzenie niepodleglego Krolestwa Pol-
skiego. Niepokoj hr. Goltza wobec wypadkow we Francyi. Earl Cowley radzi by postarano si?
umorzenie konwencyi pocichu 60

57. Earl Cowley, 22 lutego. Pogloski o skoncentrowaniu francuskiego korpusu nad Renem
nieuzasadnione H2

58. Earl Cowley (telegr.), 23 lutego. Rz^d francuski wysyla do Londynu projekt noty maj^cej



Online LibraryGreat Britain. Foreign OfficeConfidential correspondence of the British government respecting the insurrection in Poland: 1863 → online text (page 1 of 58)