Copyright
John White.

The ancient history of the Maori, his mythology and traditions .. (Volume 1) online

. (page 27 of 27)
Online LibraryJohn WhiteThe ancient history of the Maori, his mythology and traditions .. (Volume 1) → online text (page 27 of 27)
Font size
QR-code for this ebook


noa, ko te pii harakeke noa i tutaki (tupono) ai ratou i te
oroko imga atu ki uta, ko ana mea nga papa karakia ki
aua atua. A ko ana rimu pakoko he mea whawliati, he
wahi ano mo ia atua, mo ia atua, a ko te roa o aua wahi
rimu, kia rite te roa o te mea kotahi ki nga koromatua e
rua o te ringa ringa tangata.

A ki te mea ka tata atu te iwi ki aua papa karakia,
penei, ko te kai i kai ai ratou ka tetere i roto i o ratou
kopii a ka mate ratou, mo te he i tata atu ratou ki aua



KGA TU-AHU. 161

papa karakia, a i takahi i te tapu o aua tuahu. Ma iiga
Tohunga ariki aiiake e haere aua ■nalii. A e kore hoki c
tika kia haere tata atu te iwi ki aua jDapa karakia, kci hoki
ano te iwi ki te kainga^ a ka mahi kai te iwi, ma aua kai e
mate ai te iwi, no te raea, ka riro i aua kai te he o tc iwi, i
takahi ai i aua wahi tapu, a ka hoki mai tc tapu o aua
wahi tapu i aua kai, hei patu i te iwi.

I muri tonu iho o tc karakia, me uga mahi me nga
tikanga o te pure Mae-ra-uta, ka hinga (hika) ai tc ahi
tapu, i te wahi tapu, a ka ka te ahi, ka taweratia nga
rimu. Ka mau te Tohunga ariki i te pupu otaota patiti,
ka whaona te tahi wahi o taua ahi tapu ki roto ki taua
pupu patiti i te mea c mura ana taua ahi tapu, a ka ka,
ka mura taua taru taru patiti, ka wahia mai e taua To-
hunga ariki te tahi wahi o taua tarutaru e mura ana, ka
hoatu ai taua tarutaru c mura ana ki ia wahi, ki ia wahi o
nga rimu pakoko, i te wa ano e mataana aua rimu. A ka
takoto he taru taru e mura ana, i te taha o nga rimu katoa,
ka tahi ka hapaiuga aua rimu, aia rimu, aia rimu, ki
runga ki te taru taru e mura ana i te taha o ia rimu o ia
rimu. Hei patunga tapu enei ki nga atua, mo ratou i ora
nei i nga atua te mahi, i kore ai taua hunga e mate i te
waipuke, a i u ora ai ano hoki ratou ki Hawaiki.

Ko taua karakia taumaha nei i mahia ai, he mea ma
nga Ru-wahine, hei tapatapa ki ta te Po wahine, mo ta te-
Ao wahine, mo ta Tc-kore, mo ta Te-kore-te-whiwhia, ki
nga wahine katoa o nga Kore, mo nga wahine katoa, tae
rawa ki a Papa, a ka whakapakia ki aia. A ka haere te
Tohunga ariki ki te taru taru e tupu ana, ka kumea e ia
kia mahua ake te take o taua taru taru i te whenua, otira
e kore c hutia rawatia cia taua taru taru kia mahea rawa
mai i te whenua, a ka whaona eia nga rimu ki raro ki taua
take taru taru, a ia rimu a ia rimu, ki ia putakc taru taru,
ki ia putake taru taru. Ka mutu tera karakia, a ko tona
ingoa ko Moana-uri.

A ka timata ano he karakia, ko tc Takapau tenei kara-
kia.

Ka haere te Tohuuga-Ariki ki tc taha o tc wai, o te



162 WHAKAPAPA TUPUNA MAOJII.

awa ranci o tc moana ranci, a ka toua iho tana ringa
ringa ranci, ka toua ranei tc rakau c mau hacre atu ana i
tana ringa ki tc wai, a ka talmri mai, ka anga raai tana
aro-aro ki tc iwi c noho atu ana i mua i aia, ka piu piua
eia te wai o tana ringa ranci o tc rakau ranci ki tc iwi
katoa, a c toru ana piu piutanga i tc wai ki te iwi, a ka
haerc mai aia ki tc nohoanga o tc iwi c noho atu ra, ka
hinga (hika) aia i te ahi, he abi tapu taua ahi, mo te aruhc
tukunga i tc tere. A ka liinga (hika) ano hoki te iwi i te
ahi, ka ka tc ahi a te iwi, ka waia (nanao) atu ki te pito
aruhc, tunu ai ki taua ahi. Ka maoka (maoa) nga pito
aruhe e rua, ka mau te tahi tangata o te iwi i te pito
aruhe tuatahi i hoatu ai ki te ahi, a ka tu tahaki aia, e
wha hikoinga waewae i mua tonu o tc Tohunga, a ka
karakia te tohunga i te karakia, a ka mea atu te tohunga
kia hapainga taua aruhe ki runga, a ka karakia ano te
Tohunga i tetahi karakia, ka mutu tera karakia, ka mea
atu te Tohunga kia tukua tana ringa me te aruhe ki raro,
ka hapainga ai tetahi o ana ringa me tc tuarua o aua
aruhe ki runga, a ka karakia ano aia i te karakia.

Ka tahi te Tohunga ka Avhakatika, me te tu tonu mai
taua tangata, ka haere atu taua Tohunga ki taua tangata
ka mau ki te aruhe tuatahi ka hoatu eia ki tc tahi kuia
tapu, ka mau taua kuia i taua aruhe ka kuhua ma raro i
tana liuha, a ka kainga eia taua aruhe ; he mea ano ka
kainga eia ko te tahi wahi anake o taua aruhe, a ka hoatu
te tahi wahi o taua aruhc me te tahi take taru taru ki
te iwi katoa, kia kainga ai taua aruhe e ratou, a ko te
putake taru taru ka rukea (whiua) atu ki te wahi i kaa ai
nga ahi tapu, a ko te rua o aua aruhe ma tetahi poua
(ruruhi, ara kuia) e kai, a he pera ano nga mahi o tenei ki
te iwi me nga mahi i mahia ki te aruhe (roi) tuatahi, ka
noho ratou a ka pirau (ka weto) nga ahi tapu, a ka po te
ra tuatahi o ratou ki uta ka noho hari ratou, a ka whaka-
hinga(hika) he ahi, hci tahu kai ma ratou, ka kai ka hari,
ka moe.

I tc ata ka oho tc iwi, ka hingaia (hikaia) he ahi mo
Te-umu-hurihanga-takapau, ka hoatu he kai ki taua umu



KA PUTA KAHU-KURA. 163

tapu, ka maoka (maoa) ka kawea ki te aro aro o tc To-
hunga^ a ma nga tangata me nga waliine tapu e kai aua
kai. Ko te whakamutiinga tenei o te waipuke.

No te mutunga o taua iimn, ka tu a Kahu-kura, i te
rangi, a Rongo-nui-a-tau aiio hoki, raua tokorua.

Ka tahuri a Tin ki to karakia ki te whangai ia Kaliu
raua ko Kongo .

Na Te-kani-uhi ara na nga wahine atua tokorima tonu i
timata te kawha (ngawha) ki te riiaki i te wai nui ki tc
moana, i nui ai te waipuke. Kua malii noa atu Tc Kani-
uhi^ kaliore kia kitea nuitia e tc tangata, a no te waipuke
rawa nei ka kitea^ a no reira nga tai i man tonu ai.

I raro i te pito o te Rangi aua atua e mahi ana, a c akina
mai ana te wai i reira, he bokinga no te wai ki taua walii
ano, koia hoki te tai-timu.

No MUA TENi:i KORERO TAHU. (NgA-I-TAHU.)

Na Tipu-nui-a-uta i whakatipu te waia {" wai " pea}
nana (koia) hoki te tama o Para-whenua-mea, a koia tc
tangata i inoia ai nga na i puke ai te wai, ngaro rawa nga
pakihi me nga pukepuke, a tac rawa te wai ki te tihi o nga
maunga tiketike, ka mate nga tangata.

Ia Tu-nuku, tc Ra, he mokaikai pea.

Ia Tu-rangi, tc Marama.

Ia Kiwa, te moana. 1 te otinga o te rangi ia Tane i kiia
me tu he moana, hei moana iti, a na te waipuke a Para-
whenua-mea i nui ai te moana.

Ko Tohinga, ko Te Awa, Ko Tupu-nui-a-uta, ko Para-
whenua-mea, ka tupu te wai, Te Au-whiwhia, Tc Au-matara,
Te Au-kuha, Te Au-puha, Te xVu-mahora, ka Uro, ka hcko,
ka maro te an, ko te Au titi, ko tc Au kokomo, ko te An huri,
ko te Au taki, ko te Au waowao (whawhao) ko te Au huri,
ko te Au tangi, ko te Au kawha (ngawha), ko tc Au mate, ko
te matcnga tenei, ka maro tc au, titi tc au, tata te au, maro
te au, whakahotu tc au, ka puta ki Hawa-iki ka puta ki
waho, ko To, ko Tapatapa, ko nga Rimu, ko te Tukunga, ko
Hine-ahua, ko Hine-te-raka(ranga)-tai, ko Hine-apohia, ko



1G4 WHAKArAPA TUPUNA MAOIil.

Tc-karo-uiiku, ko te Karc-raki, ko Tc-whvini, ko Te wehi,
ko 'Vq wana, ko Te Pa ko tc Korc tuatahi, a tac noa ki te
tua iwa, ki te Kore tii a kaliuru (njjjahuru) , ko te Tarcwa
tuatahi, a tac noa ki tc tua iwa^ ki tc Tarcwa tua kaliuru
(nj^ahuru), ko tc Hiwi, ko tc Wliana, ko te Iliaki ko tc
Ilapai ko tc Tikctikc, ko tc Iiahiraiii^ kote Kapunga, ko te
AVatinga (vvhatinga), ko te Iloriuga, ko tc Wliakahuka, ko te
Watitata (Wliatitata) , ko tc Pou-ata, ko Tuturi, ko te
l']kenga, ko iTta^ ko Macrauta^ ko Tc-tira ; kei moana uri
t(! lieke mai ai tc Uira-Takaroa, ko tc Takapou kci Tu-ki-
I'uiiga, kci Tu-ki-waho, kci Tu-ki-takapau o Taka-roa-liacrc-
roa, Haku-tama-manawarcka, ka tata ra i tu "waho
Hawa-iki.

PUTA. (NgA-I-TAIIU.)

Na Puta te hurihanga i tc wlienua i Mataiho, i huri ai
tc wlienua, me uga rakau^ me nga otaota, i mate ai te
tokomaha o iiga tangata.

\lc liurihanga tuarua i a Wi raua ko A (Wa) i penci me
tera.

Na Hapopo i kuti te ra o te Avaka i mate ai te tokomaha.

Na Ui te ahi, a na Puta tc liurihanga o te whenua i
ngaro i tc mano o te kuri o te ao nci, me uga manu nei me
te Moa, me etahi atu manu.



Authority : George Didsbukt, Government Printer, Welliugton.— 188T



I'Bj



/



8



years.

Te Mahara.

From 1000 to unlimited
years.



Te HlHlEI.

From 1000 to unlimited
years.



Te PuruKE.

From 1000 to unlimited
years.



Te Kukune.

From 1000 to unlimited
years.



Whaia.

From 1000 to unlimited
years.



Te Eapunga.

From 1000 to unlimited

years.



Te Po.

From first to 1000 and
to unlimited years.



Te Koee.

On from the first to

the 1000 and
to unlimited years.



(Thought.)



(Breathing powe
godly po\



(Enlarging.)



(Conception of tl:



(Following on.)



(Asking, or Seeki



(Darkness.)



(Nothing.)



r





Am.


17


Had Oba.


16


Horu Tu.


15


Rawba.


14


Te Wimvui».
Pt»n,1000(o«.UuiJi.Jl


Te Atajiai.


13
11


Tb Aui^A.


Te Wasasoa.
From 1000 [ouiiliinilcd


10
9
6


Tb Masako.


Tb HiMENOABO, I
ycm. j


Te Mababa. 1


Te HiiiiRi.
Froii.lOOOi^^P.v








1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 27

Online LibraryJohn WhiteThe ancient history of the Maori, his mythology and traditions .. (Volume 1) → online text (page 27 of 27)