Copyright
John Wycliffe.

Iohannis Wycliffe De dominio divino libri tres : to which are added the first four books of the treatise De pauperie Salvatoris online

. (page 5 of 55)
Online LibraryJohn WycliffeIohannis Wycliffe De dominio divino libri tres : to which are added the first four books of the treatise De pauperie Salvatoris → online text (page 5 of 55)
Font size
QR-code for this ebook


IX}HI>SIIII',

I. It is nut

Nimply

a. a riKht, sin<

this may exist

without .actual

lordship ;



li. II coH/irniatur F! f. 213 a.
U C. 19. Ante sfd B scilktl



9. Prius est A" in marj?. additum : cm. R C.
AiiKUstiiii A" (in marninc): a/>t>stoli \^ (cxpiinctum)
nddii. ai. Illiui \Z: Jsliulti. 28. at \C: esse K

30. ////// aim. There is nn an.icoluihon here. Wycliffe cx|i.arnls his

first reason nt such length that he loses biyht of the second argument



CAP. II.] LIBER PRIMUS. 9

3B] cuiuscunque relacionis proprie et realis sit habere subicc-
tum ut substanciam correlatam, fundamentum ut accidens
absolutum, et terminum ad quern principaliter termina-
tur : ut similitudo Petri ad Paulum est subiective in Petro
5 et terminative in Paulo, fundamentaliter autem in qualitate
Petri et Pauli secundum quam dicuntur similes. Unde prop-
ter defectum talis fundamenti in Deo non dicitur relacio Dei
ad aliquid esse realis per se in genere, sed nee relacio unius
accidentis ad aliud, sed solum relacio racionis ; et propter

10 defectum extremorum non est relacio ydemptitatis per se in
genere relacionis, ut logicus satis novit. Et correspondenter
oportet inveniri in qualibet relacione propria per se in genere
ista tria, ut alibi discussum est. lus ergo cum sit funda-
mentum dominii, licet sapiat relacionem respectu cuius

15 dicitur ius, non tamen est formaliter ipsum dominium; sicut
vis generativa patris non est formaliter ipsa paternitas, sed ad
ipsam ut fundamentum pro aliquo tempore requisita.

Et per idem sequitur quod potestas non sit genus dominii : b. nor a power,
nam omne dominium dependet a possesso serviente vel servo

20 principium terminante, sed nulla potestas sic dependet, ergo

nullum dominium est potestas. Minor patet ex dictis alibi. The priest has

- , XT 1 !• !t 1 • • 1 • • the power of the

C Nam nullus catholicus ^ negabit qum potestas clavmm sit tra- keys,

albeit he has no

dita sacerdoti, licet non habeat sue subditos potestati ; et ita man on whom

to exercise the

intelligitur de qualibet alia potestate: ymo, cum dominium po^er.

25 sit illud quo natura racionalis formaliter dominatur, patet
quod nee ius nee potestas sit formaliter ipsum dominium.
Unde Deus potest dare homini ius et potestatem, qua pro-
ficietur successive sibi servientibus generandis, ubi successive
acquiret dominium non acquirendo proporcionaliter potes-

30 tatem : et idem videtur de iure. Relacio ergo posterius

3. terminum h: /t-rw/w/, ut videtur, B C. 8. sed KC: sicui B. 12. z'n-

Z'cm'ri AC: iiivenire H. 15. tatii en om. H. 17. 7</ om. B. 19. onneh:

cm. A C. se >-7/o (S,»o) conieci: codd. sua. •zo. principium KC: princi-

paliter B. 28. generandis A C : generandum B.

which should have followed with a corresponding ttitn aim or iiiin
eciam ciiiii.

4. Petriis and Paulus are Wycliffe's regular examples, like the
' Cains ' and ' Balbus ' of the grammarians.



lO DE DOM IN 10 DIVINO [cAP. II.

acquisita consequens ad possessum, ut causatum ad sui [3C
causani, non est ipsa potestas temporaliter antecedens. Ecce
probacio huius in particulari : nam Deus concessit Aaron et
filiis suis decimas et hostias pro pcccato pro suo ministerio,
ut patet Num. xviii., ubi notum est quod ex dacione habuerunt 5
titulum et potestatem ad vendicandum talia cum venerint,
sine nova potestate danda pro tempore oblacionis, quia aliter
prior potestas • superflueret. Et idem patet de dominis
dantibus in communi de multis acceptibilibus quecunque
donatariis voluerint eligere, ubi patet quod est ius et potestas lo
acquisita sine dominie illius respectu cuius est ius. Et si
foret dominium dominii relativi sine dominio absoluti, ad
quod terminaretur, foret processus in infinitum in differenciis
nimis superflue.
Lordship is Sccundo ex descHpcioue patet quod nullum dominium est 15

not eternal :

it is subsequent etcmum simpHciter, cum sit effcctus incipiens ad incepcionem

to, and depen- ' ^ ^

dent upon creaturc subservientis, ipsa creatura posterior natura. Et

creation. ^ ^

hoc notatur per doctrinam qua ponitur * quod in dominio d
denominatur subiectum suo prefici servienti : si enim dominio,
in quantum huiusmodi, subiectum preficitur, sequitur quod 20
dominium, in quantum huiusmodi, fit a preficiente. Unde
Deus in creando creaturas consequenter ipsum prcfccit eisdcm.
Go<im the first Et hiuc dicit Auo^ustinus, quinto de Trinitate, capitulo xxxvi.,

chapter of o ' n > i

Genesis becomes et Aushelmus, Mouologio xxvii., quod Deus incepit esse
second. dominus nee mutatus est per acquisicionem illius dominii ; 25

quia sufficit pro acquisicione relacionis mocio alterius ex-
tremorum : dominari ergo, sicut et servire, sibi correspondens,
dicit suum terniinum communem in tempore. Et in figuram
huius vcritatis Scriplura, Gen. i., non facit mencionem de
Domino sed semper sub nomine Dei : dicit enim quod Deus 30



r"



et host ins H f. Jii n. 6. vciuiUandum B : Vfndetuiutn AC. 12 do-

A. 15. Pat.

18. i« om. B. 23. Trinitate; codd. ciuitate.



tninii HC : dominum A. 15. battt in B post Sccundo legitur, in C deest.



18. Vide supra, p. 4 1. 8.

23. August, de Trin. v. 16 § 17, Opp. 8: 841 0-843 A.

24. Aiisclm. Monolog., pcrh.aps c.ip. xxv., Opp. 14 a, ed. G. Gerbcron,
Paris 1721, folio; where liowcver tlicrc is no mention of ' dominium.'



CAP. II.] LIBER PRIMUS.

3D] creavit Qi/ecit hoc et illud. Sed Gen. ii. 4, postquam /^//f<r/i'
sunt celt et terra, introducit IMoyses nomen Domini : Isle,
inquit, sunt generaciones celt et terre quando create sunt, in die
quo fecit Dominus celiim et terram. Deus enim prius fecit

5 omnia simul antequam servierunt, et non antequam servierunt
fuit Deus eorum dominus : ideo non antequam universitas
narratur perfecta vocatur Deus dominus. Et quod dominium
sit natura posterius creatura ad quam principaliter terminatur,
patet ex hoc quod ab ipso termino essencialiter dependet

10 dominium, ut a causa: ergo talis terminus est naturaliter
prior dominio. Ex quo patet quod prius est servientis creacio
quam est Dei, respectu illius, dominacio: nam ideo Deus
dominatur creature, quia est eius creator ; et creatura, quia a
Deo creatur, ideo servit Deo : ergo conclusio. Prius enim

ishabet creatura esse a Deo, et per consequens a Deo creatur,

antequam servit Deo. Nee est inconveniens sed racioni

4A consonum quod creatura * causat in Deo quotlibet dominia,

cum quodlibet tale dominium sit accidentaliter Deo inexistens

sine eius mutabilitate, ut dicit Anshelmus, ubi supra. Nichil

2otamen potest facere Deum efficaciter vel finaliter dominum,
preter se ipsum ; nee aliquid subiective vel materialiter causat
vel facit Deum dominari ad Dei indigenciam, ut patebit
posterius in processu.

Tercio videtur probabiliter posse dici quod Dei dominium >^i^' ^sp;oi

25 est inmediate et per se ex creacione, et nee ex eius guberna- ^^^pJ°^i°^_^^"p^°^^
cione nee conservacione. Pro quo declarando suppono quod, |Jp°"j or^nSinteH^
sicut conservacio creature est eius servacio in esse naturali ^odd.°



ibable
that God's lord-



lord
creatures



a nichilo, sic eius gubernacio est creature direccio sine Dei
mercede sive pro nichilo. Quo supposito, patet sic prima ^-God^u
30 particula : Omnis creatura, in quantum huiusmodi, habet esse as creatures
subserviens Creatori ; ergo super omnem creaturam, in quan-
tum huiusmodi, habet Creator dominium ; et per consequens
racione creacionis est dominus. Confirmatur ex hoc quod

4. Dominus A (in marg.) C Dominus Deus B. pr tics fecit 15 C : fecit frins A.
20. tamen A^ B : fatn A' C. 26. || quod sictit B f. 113 c.

19. V. supra, p. 10 1. 24.



12 DE DOMINIO DIVING [cAP. 11.

he governs and conservarc vcl p'ubcmare crealuras ex hoc ad Dcum pertinel [4A

keeps ihem

because he is I Quod cst doiTiinus earuiidem : erpro prius causaliter est Dei

lord of them, not ^ ' " ^ .

vUe versa. ^ dominium quam conservacio vol gubernacio creature. Et
jillud videtur elici ex cantico ludith xvi. capitulo, ubi sic : Tibi
IserviiXt omtn's crcatiira iua, quia in di.xisii et facta sunt. Ecce 5
/ in faccione Dei in verbo, que indubie est creatura, arguitur
' servicium creature, et indubie tanquam ex per se causa ; quia
/ ad rerum creacionem per se sequitur earum dominium, etsi
I nunquam eas preservaret vel eciam gubernaret. ,^Unde Sap.
\ xi. 27 scribilur : Parcis autem omnibus, qtiohiarn Iua sunt, 10
\DoNiine. * Ecce quod preservacio creature ex nichilo pro- B
cedit ex eius dominio : si enim intellectus creatus sit dominus
suorum actuum quos adintra producit, et si ilia non pre-
servet ne cadant in nichilum . . . Unde Deut. xxxii. 18 sig-
nanter loquitur sanctus INIoyses, Oblitus es Domini creatorisi^
tui. Ecce quod officio creacionis immediate coniungitur
nomen domini. Et Hester xiii. 10, Tu/ccisti ccJum ct terra ni
et universa que celi ambiiu continentur : et tunc sequitur su-
perius allegatum, Do?ninus universorum tu es. Ecce prcfertur
faccio Dei causans dominium. Unde videtur domino Ardma- 20
cano, qui istam matcriam egregie pertractavit, quod Deus
habet dominium propter creacionem, possessionem propter
^ - eonservacionem, et usum propter gubernacionem.
b. But, it is ob- Sed contra illud tripliciter obicitur. Primo per hoc :
i. ' God's acts of < Creacio, conservacio, et gubernacio creature a Deo nulla- 25

creation, mam- » ' o .;

Eo"*e"nm^nfare ' tcnus dlstingwuntur, cum nullum illorum potest a rcliquo
a^il^t^be'duT-"** * separari ; ergo, sicut ex gubernacione, sic indiflferenter ex
•"^*iTOhis * conscrvacione et crcacione possidct Deus usum. Secundo

;s?onfand u"c7*" * P^"" ^°^ quod in Deo non potest fingi distinccio dominii,

' possessionis, ct usus, resjicctu eiusdem creature. Tcrcio3o

5. creatura AC: crcnclo W. 13. ilia . . . cadant \Q: illaiii ■ ■ . caJat X\.

14. V. not. infra. xxxii. : R 31° AC.

4. Judith xvi. 17.

14. The apodosis of the sentence is wanting in all our nianusciij4s,
but no sipn to indicate the omission appears in thcni.
18. Ksth. xiii. 1 1 ; v. supra, p. 5 1. 24.
so. R. Kit/Ralph, do I'aup. .Salv. i. 5.



CAP. II.] LIBER PRIMUS. 13

4B] ' per hoc quod, posita distinccione, videtur quod creature in ' and even if

' ^ '^ .... 'h"^ distinction

' sustentacio sit prior et per se causa dominii : nam si Deus were good, his

^ "^ maintenance of

' eternaliter conservasset naturam creabilein ut luminosum '^e creature

must be the cause

'lumen (sicut credunt philosophi), adhuc fuisset vere eius°*''^'*'°''^'*^'P'
5 ' dominiis, subducta creacione ; igitur prius, inmediacius, et
' per se est conservacio creature causa dominii quam eius
' creacio; quia.si creacio causat dominium, tunc et conservacjo,.^^-

O ' et non econtra, * ut patet de multis dominiis creatis. ^J Com-
'munius ergo, quod potest esse sine minus communi, videtur |>ecausejt con-

io ' secundum logicos ipso prius, potissime cum oportet causam ''''"s caused.'
' rei esse continue cum eadem : sed creacio, cum sit subita,
' statim relinquit dominium in causando ; conservacio autem
' manet continue cum eodem ; ergo videtur quod conservacio
' sit causa potior.'

15 Pro quo dicii^ur quod racio non procedit, quia tunc non<^- -^'"'w:

i. The distinction

esset distinccio personarum nee accidencium vel passionum is not founded in

^ , _ , ^ , the essence of

inseparabilium a subiecto. In istis ergo tribus non est dis- Ood ;

tinccio penes subiectum nee essencialis, sed distinccio

i-acionis: ut creatio est productio creature de nichilo, conser- '^."t in the sncces-

'■ sive stages of his

2ovacio est creati servacio ne redeat in nichilum, et sic pre- operation with

" ' ^ respect to his

supponit dupliciter creacionem ; gubernacio autem est con- "matures :
servate direccio in perfeccionem secundam. Et ita, sicut in
materia de Trinitate secundum presupponit primum, et
tercium presupponit cardinaliter utrumque priorum, sic et hie
25 quodammodo : sed utrumque posterius potest esse suo tem- whose creation is
pore sine primo ; non sic in Deo. Et ista sentencia videtur their maimen-

•^ ^ ance and govern-

innui per illud Sap. viii. i : Sapicncia attingit a fine usque ad^^^^-
finemforiiter, et dtsponit omnia suaviter. Nam ex infinitate
sue potencie producit opus ex puro esse intelligibili, ut ex fine
30 remotissimo, ad esse existere creature : quod ex hoc conservat
in esse creato, quod est finis secundus infinitum distans a
priori : et tercio, actu gubernacionis, suaviter et miseri-
corditer conservatum gubernat ; quem actum regiminis
Psalmus cxliv. 9 sic expressit : Suavis Dotninus in univcrsis

1. A''' AC: cr B. 8 conmniniHs: conmnins \, _ 16 &. 18. if is/ i'rcn'i>:

distinctio X. 20 Wcirati sermcio M ( 21 jD. 34. /« om. B.



J 4 DE DOMINIO DIVIXO [cap. TI.

et miserockmes tins super * omnia opera eius. Ecce explanacio [4D
suavis gubernacionis universitatis, cum Deus miseranter boni-
ficat omnia opera sua,et perconsequens sine retribucione aliqua
vel mercede : quod notat apostolus, ad Rom. xi. 35, Quis prior
dedi'l et retribuetur et P et subdit pro causa, Quouiam ex ipso, 5
tamquam creatore, per ipsion, tamquam conservatorem, et in
ipso, tamquam gubernalore, sunt omnia. Non enim obest islam
scripturam notare cum misterio Trinitatis sensum cxpositum :
nam in qualibet creatura creacio ex nichilo attestatur infini-
tatem potencie que Patri appropriatur ; supportacio a nichilo in 10
forma exemplari attestatur actum vel Verbum Dei ; et tcrcio
in Deo tendendo finaliter benigna et suavis gubernacio attes-
tatur Spiritui sancto. Unde ad denotandum quod nullum
istorum trium potes;t esse cum hoc quod non sit reliqum,
preposteratur ordo, Deut. xxxii. 6, ubi dicitur, Nonne ipse est 15
pater tuus qui possedit te, et fecit te, et creavit te ? Nam primo
notatur conservacio. Qui enim scit bene conservare res
suas, ideo possidet illas; et qui promovet alium ad perfec-
cionem secundam dicitur ilium facere ; et notum est quod
creacio precedcns causaliter ista duo est instantanea in pater- 20
nitate creacionis notata, et finaliter expressa ad denotandum
quod creacio sit ultima in intento. Et patet istorum dis-
tinccio, sive loquamur de creancia, conservancia, et guber-
nancia in deo formaliter, sive de creacione, conservacione. et
ii. the same an- gubemacionc ouc incxistunt formaliter creature. Et sic 21;

swer .ipplies to ° *

li'oV-'^*^"^"'' ""^^^ '"^^'^'"^^^^'' assumptum secundi argumcnti, * scilicet, quod 5A

non est distinccio dominii, possessionis, et usus dominii, ut
iii. the third post dcclarabitur. Quoad tcrcium, ncgctur quod conservacio

oUjcclion is to

Lc denied; Dei respcctu eiusdem creature causat dominium primum

respectu eiusdem ; sed bene facit Deum habere dominium 30
creature producte a priori conservata, sicut conservacio par-
cium mortuorum facit Deum post resurreccionem habere
dominium, cum non potest esse quod aliquid pure creabile
sit etcrnum simplicitcr : ideo illo posito, sequitur uiraque
pars conlradiccionis; et patet quod utratjue consequcncia esl .^5
5. Vcr. 36.



CAl'. III.] LIBER PRIMUS.



continue with



quod non maneal continue cum eodem ; patet de privacione '^^ '^'"s caused,
quam Aristoteles, primo Phisicorum, ponit generandi princi-
pium : sufficit enim ad talem causanciam quod causans sit

5 ad esse alterius pro suo tempore requisitum. Prius ergo
requiritur creacio ad Dei dominium quam sustentacio vel
gubernacio, ut patet ex dictis. Nee oportet ex hoc quod
creacio causat ipsam manere continue cum causato, ut patet
pertinenter de vi generativa et actu parentis, que causant

lopaternitatem, et tamen manet paternitas illis subductis, utasAverroes
docet commentator quinto Methaphisice, commento ii.



CAPITULUM III.

Habitum est ad dicta videre divisiones dominii. Cum Of the Classes

OF Lordship.

autem dominium capit suum esse, et per consequens speciem i. Lordship m.ay
15 et differenciam, a subiecto, fundamento, et ab obiecto, patet
quod ex quolibet horum trium capi potest divisio dominii in
suas species et partes alias subiectivas. Unde cum tres sint «■ according to

^ ^ subject,

maneries racionalium naturarum, patet quod correspondenter
Best dare tres modos dominii: * ut aliquod est dominium di- into those ri) of

God, (ii)ofan-

20 vinum, aliud angelicum, et aliud est humanum. Solum autem geis and i.m) of
. . . . . . "^^" '

tali nature declaratum est dominium posse inexistere subiective.

Iterum secundum fundamenta dominii variantur sue species, ^. according to

its foundation,

specialiter in homine. Nam, sicut aliud est ius naturale,
aliud ius evangelicum, aliud ius humanum; correspondenter
25 aliud est dominium naturale, aliud evangelicum (ut est domi- into (i) natural,
nium caritatis sive vicarium, quando quis in nomine Christi (ii) evangelical,
accipit ab alio ministerium), et aliud est dominium coactivum, and (iii) political;
ut supra dictum, quod variatur secundum variacionem legum

4. \\ i;}toi£ caitsans B {. 21^ A. 23. aliud AC: aliquod'Q. 25. loco utrius-

que aliud B aliquod habet.

3. Arist. Phys. i. 7 p. 191, 0pp. 4. f. 19.

II. Averrois comm. in Arist. Metaph. v. (iv.) 2 : Causa autem, quae
est potentia, cum fuerit in actu, non remanebit insimul cum suo actu.
Domus enim et aedificator non corrumpuntur insimul : seel alterum
cornimpitur, et reliquum manet : Arist. 0pp. 8. f. 49 D.



1 6



DE DOMIXIO DIVING



and

<■. accordins; to
its object, as, in
the last clxss,
into those
(i) of a house,
(li) of a city, and
iiii)ofa state.



2. The lordship
of God,



which is tlie
nieaMire of all
others,

God being
supreme lord
of all lords,



excels them in
three respects.



n. as touching
the subject,
since (Jod needs
no SCI vice ;



ct iurium ipsum fiimlancium. \'ariatur eciiim e.\ lermino [513
obicctivo, ut e.\ principio subiectivo : ut dominii politici aliud est
dominium monasticum, aliud civile, et aliud est regale ; monas-
ticum respectu unius domus sive familie, civile respectu civitaiis
vel communitalis amplioris familia, et regale respectu regni 5
sive imperii. Unde Aristoteles, primo Politicorum, iii. ex islis
principiis distinguit dominia, et ex istis putat capi ulteriores
divisiones dominii.

Sed cum dominium divinum, tamquam met rum et prin-
cipium simplicissimum, omnium aliorum obtinet principatum, lo
de ipso naturalis ordo exigit principaliter pertractandum.
Ipsum autem, quamvis multiplicetur secundum muliitudinem
serviencium, nee habet distinccionem subiecti a suo funda-
mento (cum omne ius quo Deus quidquam possidct sit realiter
ipse Deus), nee rcquiritur communicacio ulterior propter eius 15
complecionem preter dominabile et ipsum dominium, * cum C
non possit esse dominabile nisi Deus eo ipso fuerit eius domi-
nus. Ex quo sequilur quod dominium Dei mensural, ut prius
et presuppositum, omnia alia assignanda : si enim creatura
habet dominium super quidquam, Deus prius habet dominium 20
super idem ; ideo ad quodlibet creature dominium sequitur
dominium divinum, et non ccontra. Quomodo, queso, posset
creatura alteii dominari, nisi ilia creatura serviens crearetur?
sed eo ipso quod crealur, Deus habet de ipsa dominium ;
ergo eo ipso quod creatura suj)cr aliam doniinatur, Deus 25
previe dominatur utriquc.

Et ex istis colligitur quod ex trihus spccialiter capi potest
excellencia divini dominii super quodcunque dominium crea-
ture ; scilicet, ex subiccto, ex fiindamento, et ex obiecto.
Ex subiccto, cum ipsum propter sui excclknciam non potest 3'^
ad sui indigenciam, secundum nccessitatem servitoris ct sui
gloriam, nancisci dominium : quelibct autem creatura doini-
nans preficitur vel indiget sei-vitorc. Et istam racionem



5. re/^ti ti'vc B : regis sui A C.
39 tertium rx U C : om. A.
at in cum corrcctum est. 31.



9. divinum om. B.
30. cum : B C cui, quod
sicundum B f. 314 u.



27. I-:i om I!,
cl in .\ exslitit,



6. Arist. Polit. i. 3 ; rather, pcrhaj-s, ch.



CAP. 111.] LIHER TRLMUS. I 7

5Cj j)rei"Ogative di\ini dominii tangit Aiigustinus, epistola quiiila
ad jMarcellinum, sub hiis verbis : Fallnniur aidem qui tx-
istimant hec Dcum inhere causa sue necessitatis vel voluptatis ;
et merito inwentur cur Dens ista mutaverii, quasi delectacione
5 mutabili aliud iubetis sibi offer ri illo prius tempore, aliud isto.
A^on autetn ita est: nichil Deus iubet quod sibi prosit, sed illi

D cui iubet. Idco vcrus est dominus qui servo non indiget, * et quo
servus indiget. Et eadem sentencia patet octavo super
Genesim ad litteram, xix. Ista autem Veritas crebrlus

loinseritur in Scriptura, ut Psalmo xv. 2, Dixi Domino, Dcus
mens es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Ecce i"acio ad
confitendum ilium dominum esse Deum, eo quod dominatur
sine sui indigencia servitori; homo autem noscitur indigere ad
relevamen sue miserie servitore, vel saltern ad sui ministerium,

J J quod supremus dominus exigit perficiendum, sicut et angelus.
Unde si homo accumulet habundancius servitores quam iste
cause requirunt, sine dubio peccat superflue dominando ; ut
patet de superbis sibi providentibus magnam familiam, suinp-
tuosos apparatus, et onerosas divicias, ut appareant gloriosi

20 ceca superbia, que vera facit taliler inaniter aspirantes ig-
nobiles; cum creatura sit eo dominans perfectius et Deo
similius, quo finem perfecciorem aut eque perfectum attingit
cum paucioribus mediis pro sui indigencia relevanda ; ut si
homo posset currere tarn virtuose viam presentis vite sine

2- possessione castrorum, familie, vel cuiuscumque proprietatis
civilis, ille perfectius et nobilius dominaretur civiliter domi-
nante. Ideo talem modum dominii Chrislus sibi elegit, ut
post declarabitur loco suo.

A fundamento eciam racionabiliter extollitur dominium /-. as touchinK its

. foundation,

jodivmum. Nam Deus non habet ius sibi accidentale, quod
e^-| demerendo * posset, stante dominabili, perdere perdendo beTsuoyT"°'
dominium, sicut contingit de qualibet creatura per iuris de ""mrto an't-nd!

7. f;T'(7BC, cum Augustino : sen-o siw K. 10. xv: codd. ig"". 14. iitinis-

tcriiiin XC : misteriiait h. 18. sumptiiosos AC: siiiii^Uios') ^.

I. August, epist. cxxxviii. 6, Opp- 2. 412 c i).

8, Eiusd.de Gen. ad liltciam lib. \iii. zb, § 4S. Opp. 3^1' 240 c-E.



l8 DK DOMIXIO DIVINO [cAP. III.

perdicionem dominium deperdente. Deus autem per se iustus [6A
puro actu creandi adquirit dominium. Cum ergo creacio sil
incommunicabilis creature, eo quod solum omnipotens creare
polerit, sequitur quod modus diviiii dominii tantum excellit
dominium creature quantum omnipotencia creatam potenciam. 5

obfect""''*''"^ ""* Tercio ex parte dominabilis cum suo servicio patet idem.

hTueriscom. ^'^"1 t'^"i vehcmens est dominium divinum quod creatura

i*ervke'to God. "On potcst ommittere servire Deo, serviendo alteri domino et
non sibi ; quia si homo servit dyabolo, cum omnis dyabolus
sit ser\-us Dei, eo ipso servit Deo. Ilaque homo servit Deo, lo
aut faciendo ut debet, sicut servus bonus et fidelis, aut ut
servus nequam et sibi ii)si inulilis, paciendo quod debet, Dei
gloriam manifestando, et suis utilibus servitoribus proficiendo.
Nee omittit Deus eciani tali servo nequam vicissitudinem
mutuam supererroganter rependere ; cum omnem ser\aimi5
factum ex nichilo, ubicunque fuerit, preservat essencialiter
et gubernat: et sic creando prevenit conferendo solarium,
sustentando comitatur iuvans ad mercedem vel premium, ct
gubernando consequitur augens beneficium. Sed secus
incommensurabiliter est de quolibet creato domino. Nam 20
dominus terrenus, ut plurimum plus indiget servitore quam
econtra, et pro men*sura absencie nichil influit. B

Istas veritates, etsi sint piatentissime demonstrabiles, prop-

Oiir be<:t works tcr carum patcnciam narrative refero. Sed si queris testi-

do < lod 110 . _,. .

profit ; monium Ventatis, ecce quam salubriter eum docet Salvator 25

per locum a maiori, Luc. xvii. 7-10. Nam si terrenus
dominus conduxisset servum ultra condignitatem scrvicii
racionabiliter iniungcndi, non prO])lcr complecionem minis-
terii haberet graciam servo illi ; multo plus ergo sic de Deo:
sic, inquit Salvator, Cum feceritis omnia que precepla sunt lo
vobis, di'cile, Scrvi inutiks sumus ; quod debuimus facere
fccimus. Ecce tiriaca emperica contra subrepentem supcr-
biam ex prerogativa dominii Dei sumpta. Nam quanlum-
cunque viator mcrucrit implendo omnia Dei mandata sc-

14. ||«.7«rt;//Br. 2MC. 17. solarium AC: sn/nriuiii R. zi. ///« H:

oin. .AC. 28. anic miiiiiterii ii iii'cti iu mm-^. addit. :;.■. amc /I'liMMx A

ii"/i habct.



CAP. III.] LIBER PRIMUS. 39

JB] cundum ultimum sibi possibile, non exinde aliquam utilitatem
infert Deo : et ad istum sensum est Deo inutilis, cum omnia



Online LibraryJohn WycliffeIohannis Wycliffe De dominio divino libri tres : to which are added the first four books of the treatise De pauperie Salvatoris → online text (page 5 of 55)