John Wycliffe.

Joannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) online

. (page 10 of 34)
Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 10 of 34)
Font size
QR-code for this ebook


est autcm, ut substancia relative dicatur". Unde super
illud Psalmi G8' „Non est substancia" dicit Augustinus,
quod esse patrem non est esse quid, sed ad aliquid,
quia CO, quod Deus est, substancia est, sed non eo,
quod pater est, substancia est. Et conformiter loquitur i?
Anselmus in Dc Processu Spiritus Sancti capitulo primo.
Non enim idem est esse Deum, quod esse patrem aut
lilium. Quotlibct autcm sunt talia dicta doctorum sanc-



penetrcit miaidA et iiiniitiuia sine siii polliitione. Si enim lux
ista visibilis omnia loca illiistrat, et stenjiiilina etiam penetrat
sine fetore et sine sni pvHiitione ; qiia)it<) iniif;is Dens, (jui est
invisibilis et inconimutabilis lit.v, omnia penetrat, yei:;it, sustinet,
circumJat, illustrat, sine tilla mutatione vel pollutione ....
Cf. Aug. Dc Civitate Dei XI lo {non 12) i {Mif;ne XLl 6'L'5).
.... aut vero sola est ista noininis Trinitas sine subsistenfia
personarum, sicut Sabelliani haeretici putaverunt; sed ideo
simplex dicitur, quoniam quod habet, hoc est, excepto quod
relative quaeque persona ad alteram dicitur. i. Cf. Aug.

De 'i'rinitalc VII 2 (,y/V;;t' A7./ 1)36). '?. Cf. Ibid. Vil 2 fin.

6. Cf. ibid. \li 4 (col. !>42). 10. Cf. ibid. VII 4 fin. {col. !)'j-J)

Absurdum dicatur: omnis enim res ad se ipsam subsist it ;

quanta magis Dcus? 12. Cf. Aug. Enarr. in Ps. I. Will,

scrm. 1 5 {Mii:;ne XXXVI 843). Cum autem pater est, non illud
est, quod est. Pater enim non ad se, sed ad Jilium dicitur: ad
se autem Deus dicitur. Itaque eo, quod Deus est, hoc ipso sub-
stantia est. i(i. (f. Ansclmi Cantuaricnsis Dc Proces.sione
Spiritus Sancti contra Graecos Lib. c. I {^fii^ne CLVIII 2S7).
.... Ifaec itaque sola causa pluralitatis in Deo, ut pater, filius
et spiritus sanctus diet non possint de invicem, sed alii sint ab
invicem, quia praedictis duobus modis est Deus de Deo. Quod
tolum did potest relatio: nam, quoniam filius e.\-i.';tit de Deo
)iasccndo et Spiritus sanctus procedendo, ipsa diversit.ite nati-
vitatis et processionis referuntur ad invicem, ut diversi et alii
ab invicem. Et quando substantia habet esse de substantia, duae
fiunt ibi relationes insociabiles, si secundum illas nomina po-
nantur substantiae: cum enim homo est, gignendo de homine
dicitur homo, de quo est homo, pater, et homo, qui est de
homine, filius.



CAP. VII. ijt: ENTE rREniCAMEN'lAl.l. 7 3

torum, quo idem scntenciant. Undc Ansclmus dc In-
carnacionc verbi capitulo primo: „ Cuius mens obscura
est ad videndum inter equum et colorem eius, quo-
modo discernct inter unum Deum et plures relaciones
5 eius?" Et, ut breviter dicam, non memini me legisse
aliquem doctorem in ista materia, quin distint^wat
inter relacionem et essenciam in divinis, quamvis dicant
concorditer, quod relacio ista non sit realis per se in
genere, sed relacio racionis. Unde sanctus Thomas prima

10 parte Summe conclusione 40'*, postquam arguerit rela-
ciones distingwi a persona, eo quod multe sunt rela-
ciones in eadem persona, sic respondet: „Diccndum,
quod persona et proprielas idem sunt in re, ditlerunt
tamen secundum racionem"; Lynconiensis in libro suo

i5de Libero Arbitrio dicit: Non est inconsequens, ymo
necessarium multas esse relaciones clcrnas in Deo et
ipsas non esse idem cum Deo; et hoc wit Auguslinus
expresse et exemplillcat dc multis veritatibus, quasvocant
relaciones; relacio, inquit, non habet essenciam aliam

20 ab essencia suarum extremitatum, sicut patet cognos-
centi naturam relacionum. Ideo, ut vere distingwit, potest
relacio uno modo dici ilia essencia, supra qua fundatur,
vol alio modo ipsa ordinacio unius ad aliquid, ct tunc



g. Cod. : ai;4ucil.

I. Cf. Ansclmi Canuiaricnsis Lib. Dc Kidc Trinitatis et De
Incarnalione Verbi, cap. II {non 1) [Mii^ne CLVIII 265).
(\. Cf. Sancti Thomac Aqiiiiiatis Summae Thcologiae, p. I,
Q. 40, Art. I, I — 2 [in editione: S. Th. A. opera omnia iussn
impensaqne Leonis XIII edita. Romae 1S88 ss., fol. Tom. IV,
J). 411). Qtiaccumqiic cnim sunt idem, multiplicato uno eorum,
multiplicatur et aliud. Sed contingit in una persona esse plures
relatioucs, sicut in persona patris est patcrnitas et communis
spiratio: et iterum unani relationem in du.ibus personis esse,
sicut communis spiratio est in patre et Jilio. Ergo rclatio non
est idem, quod persona .... Ad primum ergo dicendum, quod
persona et proprietas . . . . et qusq. 14. I.inconiensis De I.ibero
Arbitrio. Cf. quae de hoc libello docet Josephus Velten in opu-
sculo, cui inscriptum est, Robert (irosseteste, Bischof von Lincoln.
Ein Beitrag ^ur Kirchen- itnd Culturgescliichte des dreiiehnten
Jahrhunderts {Freiburg im Breisgau 1887), 8", p. 74: Die
sonstigoi philosopliischen Werke Grosseteste's sind selbstdndige
Untersuchungen iiber die Fragen, wie :[. B. die F^reiheit des
Willens, oder iiber die Seelenkrdfte oder iiber die Ursachen ....
et in nota quae correspondet: Manche dieser Werke finden sicli
in dem seltenen Buche: Opuscula varia philosophica.Venetiis 157 4 ,
fol. Quae editio mitii praesto non erat.



74 JOHANNIS WICLIF CAP. VIL

nee est cssencia, nee aliud ab isla essencia, quia
secundum Augustinuni rclacio non est quid, sed quo
vei ad aliquid. Si ergo in divinis relaciones eternc et
absolute necessarie distingwantur a persona et essencia,
multo magis alie relaciones quecumque. Levis ergo 3
swasio, si rclacio in divinis distingwatur ab essencia et
substancia.
If these Et si allegenlur doctores ponentes relaciones tales non

Vc identUicd "^sse aliud quam divinam essenciam, dicitur, quod hoc
with the divine potest dupliciter intelligi. lo

essence it must ' . ^ _ ^

be in a special Primo, quod relaciones tales non sunt proprie quid,

l.Siich relations sed ad aliquid vel res racionis, non tamen dependentcs

''':uivrIiin''"^so'"^ '^^^ intellectu humano, ut quidam lingunt. Quando ergo

cannot be dicitur, quod relaciones tales non sunt aliud quam Deus,

anotlier thing , ^ ^ ... . . \. .

than the Divine boc potest saiie intelligi, quia non sic sunt aliquid. i?
II bv'^cinsal Secundo modo possunt talia dicta intelligi equivo-
pred'ication, cando in predicacione formali ct predicacione secundum

since the /-^ . • i- ,

relation rests causam. C^uandocumque enim autores dicunt, quod

upon the relaciones distingwuntur ab essencia, intelliiiunt in predi-
cssence. . _ ^ . .

cacione formali, et quando dicunt, quod sunt essencia, -o

respondcndo querentibus, quid est talis relacio, rimantur

profundius condicionem relacionis, et non inveniunt

proprie quid, antequam vcniant ad essenciam fundantem

relacionem ; ideo dicunt quod relacio est essencia, intel-

ligendo predicacionem causalem, et non formalem in- 2.^

dubie, el talis equivocacionis ignorancia fecit me et K. 207

forte alios parvipendere scripta doctorum, putando quod |

contradicunt sibi ipsis, ponendo quod paternitas est

essencia divina, et nunc ponendo quod eadem cssencia

distingwitur. 3o

Formally the Nemo enim potest loqui in ista materia, ut onortet,

relation is . . , /. . . ^ ,, , , . . '

distinct iroiu nis! ponendo distinccionem lormalom relacionis a suo

Us subject, subiecto. Unde illi, qui negant talem distinccionem

adhuc concedunt, quod illi termini: pater, lilius et

spiritus sanctus connotant relacionem, et non sunt ter- 35

mini substanciales. I")icunt eciam tpiod paler, non ul

pater vel sub racione qua pater, est aliquid, et sic de

quolliliel similibus ceteris sentenciis sanctorum. Nee

mirum de tali equivocacione, quia relacio propter par-

vilalcm sue entitalis vi.x sufficit Icrminare aciem mentis, 40



23. Cod. : veiant fsicj.

2. -Vugusi. (!f. siiyra, pi^g, 72.



CAP. \'ll. [)i: ENTK PRKniCAMENT.\[.I. 7 5

ne ullcrius penetret ad essenciam. Idco, ut Jicit Avi-
cenna, est diflicilis noscibilitas, ct nci,'atiir a multis
propter debilitatem sui esse; sicut alia ignorantur a
cardinalihus propter cxcellenciam sui esse. Sic enim
3 visus corporalis non sufticit perspicere medium dvaphanum
propter paucitatem luminis, sed penetrat usque ad soli-
dum aliquid, quod terminatur, et excellens visibile propter
multitudinem forme visibilis cum difficultate perspicit;
quandocumque eri^o dicitur relacionem talem vcl racio-

u) nem formalitcr distinpwi, oporlet intellectum referre
principaliter ad habitudinem, et secundarie quiescere
in substrata essencia modo quodammodo tali, quali
intelliguntur universalia intelleccione simplici; et quando-
cumque intelliguntur principaliter essencie et secundarie

I r habitudines secundum talem formacionem conceptus con-
cedendum est quamlibet talem relacionem esse essen-
ciam, nee est secundum tales sensus equivocos contra-
diccio. Et patet, quod non solum causaliter, sed essen-
cialiter sunt idem relacio racionis ct suum fundamentum,

•::o et patet, quomodo aliqua distingwitur secundum racio-
nem, ut communius et minus commune, alia autem,
ut raciones, que non sunt per se in genere in eadem
essencia fundate, et alia, ut essencia et sua racio extra
genus. Relacio autem per se in genere potest realiter

2? distingwi a suo subiecto, cum habeat essenciam dislinc-
tam et quiditatem extense loquendo, ut Lynconiensis.

24. potest scrifsi; cod. : po^ — ponitiir.

I. Respexisse videtur Wiclif Avicennac: „Melaphysica sivc
cius prima philosophia" in cuius libelli tract. Ill, cap. 10, cui
inscriptum est ,.ad aliquid" Ic^untur liaec {Ed. Venctiis. per
BcDiardinum Venetum 140~>, fol. [16"]]: .... Cum autem in-
tellexeris hoc iu eis, quae exemplijicavimus tibi, similiter scias
dispositionem ceterorum relativorum, in quibus non est diversitas.
?\'o)i autem advenit dubitatio pene in hoc loco, nisi quia u)ii ex
fratribus est dispositio ix'spectu alter ius, et alter etiam habet
dispositionem respectu primi, et utraeque dispositiones suitt
eiusdem speciei sensibiliter, et putaverunt eas esse unum sin-
gulare. Xon est autem sic .... Similiter est contactus in con-
tactis .... ii^itur nullo modo putes, quod unum accidots sit
in duobus subiectis, it a ut excuseris ob hoc, quod po)tas ac-
cidenti nomen ambiguum, sicut fecerunt homines debilis cog-
nitionis. 26. Cf. pag. c>'.0 ubi totam Roberti I.inconiensis

de hac re sententiam expressimus.



CAPUT OCTAVUM.

Ditficiilty of Contra dicta do relacionibus arguitur, quod non

"^^h'lVuif distingwitur a siibstancia et a sigiio; primo per hoc,

quod dcscripcio rclacionum data ab Aristotelc cum aliis

proprietatibus vidctur solum signis competcro, scilicet 3

dici sub lKii)itudine casus, dici ad converteiiciam, esse

contraria, suscipere magis aut minus; nulli enim rei

pretcrquam substancie possunt talia conipetere.

Aristotle's Idco videtur ipsuni exponendum de signis. Pro isto

de"r " '' dicilur, (.|uod Aristoteles more philosophorum onerancia lo

verba sua sensu multiplici simul cum quodam involucro

tradidit nobis noticiam de signis, sed principalius de

signatis. Nee mirum, quia omnes viantes propter invo-

lucionem in sensibus simul inspiciunt signum et sig-

natum, el maior pars hominum solum signando, non 1 3

dirigendo mentis aciem specialitcr ad signatum. Dicitur

ergo, quo Aristoteles, loquens vel in lovca vel in meta-

phisica dc relacione vel alio genere principali loquitur

principaliter de signatis ex parte rei.

'Ens' and 'l\cs' Q.uod ut ostcndatur conveniencius, suppono propter 20

Thy laitcr laiiorcm in equivocis et altcrcacionibus nominum evi-
sometimcs used ' .

for tlic former, tandum, quod sicut hoc nomen "ens" est commune ad
seripiiire. signandum quamlibet ventatem, sic et hoc nomen "res ;
patet ex modo loquendi scripture quo ad secundam
partem, que minus evidet ex hoc, quod scriptura vocat23
tale ens rem, quod maxime elongatur a racione absoluti
et raro vocat absolutum ut substanciam, | quantitatcm F. 207'
vel qualitatem rem aliquam; quod ideo forte est, quia
habet nomina spccialia, quibus ipsas cxprimet. Scribitur
enim Genesis 34'", quod Sichem rem fedaui esset ope- x)
ratus violando Dynam stupro, quod textus vocat rem



5 — 7. scilicet A\ci — magis et minus. Relegamur ad expo-
siiiones AristotcUs in Cateior. Cap. V [VII] (Ed. Par. I !) - //).
?o. Gen. 34, 7.



CAP. vni. DE ENTE PREDICAMENTALI. 77

illicitam; ct infra 37°: „Pater rem tacitus considerabat",
scilicet, quod Joseph sic sompniavit, et 38": „percussit
eum dominus eo, quod rem detestabilem faceret", que
res fuit cflusio seminis in terra, et 44" (die I.ahan,
5 quia terra eflfugit Jacob cum suis) : „pessimam rem fecis-
tis." Et Num. II" dicitur, quod Moysi intoleranda
res visa est, scilicet, quod populus sic remurmuravit
contra dominum pro esu Man, et primo Regum 2": „Quare
facitis res huiusmodi, quas ego audio, res pessimas,

10 ab omni populo?" Iste autem res erant concubitus cum
mulieribus ad hostia thabernaculi et rapine. Et infra
24": „Propicius sit michi dominus, ne faciam banc rem
domino meo, christo domini, ut mittam manum meam
in eum." Et secundo Regum 11: j,Non te frangat ista

i5res," scilicet, quod pars exercitus est mortua; et tercio
Regum 24; „hanc rem facere non possum", scilicet dare
Benadad uxores et liberos, et 4" Regum 2°: „Rem difli-
cilem postulasti," scilicet, quod spiritus duplus Heret in
te. Et ad Hebr. 6" vocat Apostolus poUicitacionem et

20 iusiurandum Dei „duas res immobiles", et ita, sicut "Res" is
in maiori parte scriptura demonstrat pronomine per ,'o''r'^p'^,|a,j,)„"a,';j
se posito tales, que non possunt esse substancie, sic ""'^■'' '^9'/ ','''''

^ . ' ^ . '^ ,, . . . iire outside the

in maiori parte hoc nomine "res" mtelligit respectus genus of
vel alias veritates extra genus substancie, qualitatis q^iami'tv or

23 vel quantitatis. Conformemus ergo nos modo loquendi quahiy.
scripture, habentis subtilissimum et propriissimum modum
loquendi, specialiter, cum nomen sit vox significativa
ad placitum et non subsit racio negandi positum vel
peticionem, qua talis imposicio petitur gracia argumenti.

3o Qua peticione admissa probatur, quod est dare rela- Tiiere is tlicn

1 .. . • 11- u a relation ot

Clones reales ex parte rei preter signa vel aliqua abso- thing's

independent of
their names.

6. Cod.: intolerando. 8. Cod.: pro esau | man | (sic). 17. Cod.:

Bcnadab. 22. tales] cod.: ties, vox cornipta.

I. Gen. .m, 11. 2. Gen. S8, 10. 4. Gen. 44, .5.

r,. Num. 11, 10. 8. /. Reg. 2, 2.1 huiuscemodi Vulg.

12. /. Reg. 24, 7. 14. /;. Reg. II, 2r,. 16. ///. Reg.

20, .'). 17, 7V'. Reg. 2, 10. H). Ilebr. 6, 18. 32. Cf. Arist.
Cat. V [\'IIJ 8 {Ed. Par. I 10, .-?). Uavru Sh ra ttqos zi ttqus
c(vxiaTQ}-(povra /.ayerui; oiov 6 Soidog Ssgtiozov Sov/.og Ikystat,
■Aca. 6 fif-GTtoTijg Sov/.ov dfGTCoryjg- nal to SiTt/.daiov yfii'asug
din/.ciaiov, xca to r'jfuav Snr'/.aclov rjiiiav .... 'ilaavxcog ds
y.cd tnl Tmv ciV.cov, nXrjv zi/ nTwai^t {rVt'uTS dioiasi 'Acna zijv
/.f-^tv, oJov ij 87tGzrjfi7j hTtiGzrjZov XbyBTcei f-niGTrjfit], 'Am zu
f^niGXfjzbv fTiiGzrjiu] fniGzijzov, y.al 1) al'adtjGig aiGd'rjzov cd'GOtj-
aig, xftr! to caadyzuv aia&i'jGft ciiG\}r)T(>v.



yS JOHANNIS WICI.IF CAP. VIII.

The Aristotelian luta, et primo deducendo ad inconveniens, si Aristoteles
doctrine tiiat • ^ n -^ » • i • • u l i -^ j-

every case- intellexit omnes terminos ad mvicem sub habitudine

connexion casus esse relatives terminos. Nam tunc tales termini
involves a . . ......

relation is too substancia et accidens essent termini relativi, sicut et

omnes istis inferiores, et sic substancia ut substancia 5

dicetur ad aliquid, et omne accidens foret in predica-

mcnto relacionis. Sequitur enim, si aliquid est accidens,

ipsum est substancie subiecte accidens, et si aliquid est

substancia, ipsum est accidentis substancia, et sic dc

aliis generibus accidencium; ut, si aliquid est quantitas lo

vel qualitas, tunc ipsum est subiecti quanti vel qualis

quantitas vel qualitas, et magis evidenter sequitur hoc

de aliis generibus accidencium; et ita, si aliquid est

materia et forma, tunc ipsum est materiati aut formati

materia vel forma. Ymo, si aliqua sit essencia, ipsum 1 3

est existentis essencia et econtra, et sic discurrendo per

genera et species; ut, si aliquid sit homo, ipsum est

humanitatc homo, et si aliqua sit humanitas, ipsa est

hominis humanitas, et sic de quiditatibus absolutissimis

substancie. 20



5. CoJ.: substancia TT dicetur. 20. Folii 2o~' pars ultima et totiim

fol. 20^ scriptura vacat.



CAPUT NONUM.

2oS' Restat post tractatum dc rclacioiic tractare dc ac- iKiinitinn of
cionc eo, quod genus accionis immediate sequitur ex
genere relacionis, cum non stat plenum genus rclacio-
5 nis poni in universitate crcata, nisi sequatur accio.

Primo tamen detegenda est equivocacio signo termi- li is an

r- ^ • "^ 1 • 1 "^ 1 accidental

norum. b.st enim agere vel accio analoyce vel com- form,
munissimc accepta id quo aliquod ens formalitcr agit.
Sed accio formalitcr dicta, ut est genus, est forma

if> accidentalis, secundum quam suhstancia est agens
formalitcr in suum passum. Per primum cxcluditur
forma substancialis et instrumcntum substanciale. Et
per secundum cxcluditur qualitas, ut potencia naturalis,
vel qualitas sensibilis, et relacio, ut proporcio vel appli-

i3cacio et quecumque forma disponens substanciam ad
agendum; sicut enim nullum trium priorum est forma
accidentalis, sic nullum istorum trium generum est, quo
formalitcr substancia denotatur agere. Et per tcrcium
cxcluduntur actus immanentcs, a quibus non paciuntur

2o sua subiecta ut huiusmodi. Unde philosophi univo-
cantes in agere, quod dicat disposicionem accidentalem
per se substancie, et intelligentes istum terminum secun-
dum, ut connotant circumstanciam cause formalis, brevius
loquuntur, sed ad eundem sensum, quod accio est, secun-

25dum quam substancia dicitur agere in subiectum ; et
quia in homine est omne genus substancie sicut et
accionis. Ideo Autor Sex Principiorum conformiler
ad Aristotelem, describentem qualitatem, dicit, quod

24. Cod. : loquilni-.

27. Cf. Gilbcrti Porrctaiii Sex Principiorum Lib., cap. init.
{Fd. Aristoi. Venet. I h'2). Arist. Cat. VI |VIII| {Ed. Par. I in,
7 .vv^.). TIuioTijTa Se Xby<a, zof9' ?iv noioi nvFg ftimi. li-yovTm.



8o JOHANNIS WICLIF CAP. IX.

accio est, secundum quam in id, quod subicitur, agere

dicimur.

Three Ex ista dcscripcione patent tria. Primum, quod accio

conclusions: t\ • i • .. i j ^

I. God's action 'Jei ad intra vel ad extra non est per se in genere

in itself does accionis. Patet ex hoc, quod omne accidens per se in :

not come under . . ". . *

the genus genere requirit suum subiectum per se in genere. Sed

hoc non potest Deo competere, ergo nulla accio Dei

est per se in genere. Ideo omnis accio Dei ad intra

vel ad extra est pura relacio racionis, cum in Deo non

sit aliquid preter essenciam, et in acto dicit ordinatam lo

accionem passivam, qua posita claudit contradiccionem

accioncm activam Dei non poni. Verumtamcn accio

passiva propria correspondet agencie Dei vel apcius

causancie vel movencie Dei; transsumptix e enim et

cquivoce dicitur Deus agere ad extra cum ilia agenda 1 5

est relacio racionis, et omnis proprie dicta agencia

dicit substanciam, apponentem nisum ab extrinseco limi-

tantem, ut finis efficiens accionem. Unde omne proprie

agens apponit vim impedibilem et fortificabilem ex appli-

cacione vel unione ad paucorum occupacionem, quod 20

alienum est a Deo, cum ipse non apponit vim fatiga-

bilcm vel impedibilem, sed suum agere, si ponitur, non

potest, nisi ipsum et positive vel ordinative actum sic,

quod Deus non posset de potencia sua absoluta suspen-

dere accionem suam illis positis, sicut potest suspendere 2?

accionem cause secunde posita quacumque applicacione

et disposicione absoluta in passo. Ideo patet ex dictis

de relacione, quod agencia Dei ad extra est de genere

relacionis non per se in illo genere, sed per reduccio-

nem, cum sit relacio racionis, et ista conclusio est 3o

michi valde notabilis, quod, sicut Deus est extra genus

substancie, sic omne sibi formaliter inexistcns est extra

genus quodlibet.

Every action is Secundo patet, quod non alia est accio forme sub-

"thc substamial stancialis vel accidentis, | quoniam accio tocius suppositi F. 20.

torm and to q^ p^.^. consequens nee corpus ncc anima acjit aliquid,
tlie accident. ' . ^ . .^ ^ ^ .

nisi acetone tocius compositi. Patet ex hoc, quod omnis

accio est agere substancie, sed nulla forma accidentalis

est substancia; quelibet autem fcjrma substancialis est

eadem substancia. que suum subiectum, nullique forme 40

substanciali vel suo subiecto debetur, ut sic accio vel



i5. Cod.: i" relo apcncia. 33. Cihi.: quollibet.



CAl'. 1\ 1)K ENTi; PRKDICAMENTAI.I. 8i

passio, generacio vel corrupcio. ut patet primo el 7^'

Metaphisice ergo etc.

Quando ergo dicimus, quod qualitates active aut
forme vel corpora animalium agunt acciones cxtrin-
? secas, intelligimus, quod subiecta, ut sic disposita, agunt
huiusmodi acciones; cum enim caliditas vel calor sit
subiectum esse calidum, idem in sentencia est dicerc
caliditatcm agere, et subiectum ut calidum, agerc. Si
tamen caliditas esset res potens per se existcrc, indubic

10 prius, immediacius et proprius calefaccret, quam subiec-
tum, sicut ferrum ignitum secundum quamlihct cius
partem sensibilem prius calefacit, quam totum ferrum,
quod habet partem illam, et partem frigidam, ociantem
acalcfaccione. Nam quandocumque aliquid agit per aliud

i-"^ acusalitcr, cui alii potest per sc ilia agcncia compctcre,
prius et proprius sibi competit, quam alteri agentc
causaliter per ipsum, ut patet primo Posteriorum 2°



I. Post \\(:XA\A\\f.\c(i lacuna 5—6 litterarum in codice. 17. fo.sV dicitur
hiatna S—iO lillcrarum in cod.



2. Aristot. Met. I 9, 4 {Ed. Paris 11 4S2, 29 ss.) . . xal yuQ to
vu)]fiK fV, ov iiovov tisqI TKff ovGiccg ceXXa xal ■xaxci rav allcov
ovGiatv hart- -Kal smaryuai ov fiovov rtjg ovaiag stall', o:X?.a am
STSQCov . . . xark Ss to uvayxciiov zni rag du^ag rag tcsqi avrcov,
SI sari as&sy.Ta ra siSy tcov uvaiatv (ivccynmov iSsag sivat. fiovov
ov yctQ nara av[i(^s(ii]-Mg fiSTS%ovxm, dXlk dsl ravtij sadatov
iiSTsy^SLv fi ftij xaO-' vTioxstfisi'Ov Isysrat' Isyat S' otoi', si' n
avToSmlaaiov fisrsxsi., rovro xal raSi'ov iisxsjst ccllk xara
GiHijjsj-jrjjiog, avujjsljijxs yag xco SfJiXaauo cu6ia) sivaf max' i-axat
ovaiag xk si'8i] xcevxk 8h svxav&ci rs ovaiav Grjfiaivst ■acoisl- . . .
atque rationem habiiisse sententiae Commcntatovis, qui verba
prolata hunc in modum illustrat (comm. 3o, ed. Veti. VIII, f. 10):
. . . praedicatio enim eorum de illis, quae sunt sub eis, non est
accidentaliter, sicut praedicatio accidentium de substantiis, et
accidentium de se ad inviceni . . . . et propter hoc, quod sunt
necessariae, oportet, ut sint cum eis, de qui bus praedi-
cantur eaedem in actii. Deinde dedit causam in hoc, et
dicit quia determinatio eorum nnn est per accidens
quia determinatio subiectorum ab universali, non est sicut
determinatio, quae est in praedicatione accidentium de sub-
stantiis sed neccsse est, ut quodlibet praedi-

cabiliu m fa r marum sit dete r m i n a n s es sent i a m s u i
subiecti esentialiter , cum non praedicetur de eo
sicut accidens de suo subiecta. — Similem prodit sen-
tentiam Aristoi. Met. VI (in edd. antiquis VII), cap. 5, 4 {Ed.
Par. II ;')42, 12 ss.): dijXov xoivov, uxi iiovrjg xT/g ovaiag saxlv 6
OQiGfiog- SI yaQ na) xcov dXlcov xaxrjyoQioiv, dvky/.rj ^x TtQoads-
ascag sivat x. r. I.



82 JOHANNIS WICLIF CAP. IX.

Jicitur ; semper enim, propter quod est

unumquodque, illud magis est; forma autem accidcn-
talis non plus potest agerc per se, quam universalis in
exem]^lari, ncc membrum hominis potest ambulare vel
loqui, et sic dc ceteris accionibus intelligo appropriatis: 5
forma autem sulistancialis, cum sit eadem essencia, que
compositum, si agit, eadem essencia agit que compo-
situm. Philosophus tamcn non dat partibus qualitativis
agenciam, ut primo de Anima dicit, quod non dilTert
ponere animam intelligere et dicere ipsam cdilicare lo
vel texerc, et de ipsa foret maxime verisimile, quod
lalitcr agerct inter omnes partes qualitativas compositi.
Agencie igitur variantur ad variacionem per se agen-
cium sive sint partes quantitative sive integra, et non
ad variaciones formarum, quibus agitur, nisi forte forme i5
varient agenciam.
The word 'I'ercio patet, quod, sicut nomina quatuor priorum

to'^nK-l'ii'dc more P'^ '"''•' '"'-'''''' dicuntur analovce de suis signatis, sequilur,
thnn properly quod nomen generis accionis, et per consequens non

belongs to tlK- ^ . f^ ' , . ^ . ^ _^. .

concept action, secundum ilium analogum ambitum sit genus. Oicitur 20

enim dc accione Dei adintra, et de qualibct accionc



Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 10 of 34)