John Wycliffe.

Joannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) online

. (page 11 of 34)
Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 11 of 34)
Font size
QR-code for this ebook


natui-e create, quam producit secundam rem sue trini-
tatis, et certum est, quod nulla talis accio est per se
in genere accionis, cum nulla talis sit accidens sub-
stancie. Verumtamen sicut Deus est principium primum 25
geneiis sulistancie, sic sua agenda, qua producit lilium,
est primum principium per reduccionem in genere ac-
cionis etgradatim alie agencie; sicut enim claudit contra-
diccionem Deum agcre aliquid ad extra, nisi prius natura-
liter agat ad intra producendo verbum, quo facit opus 3o
ad extra, et preter omnes istas acciones, quibus accio
est analovce communis, est dare accionem accidentalem

I. Poxt diciliir lactam A' fere litlcrarian in cod. 4. eb'nri end.

3o, 1^1. Cod.: opus ;id extra nisi pus na ajjat ad int z pt'.

I. Cf. ArhU Anal. Poster. Lib, I 2, 1.=^ (Ed. Par. 1 12.1, 1/.' sf!.):

^EtTH Sf' ()fI TllGTf-Vt-lV Tf X«( f-lSivCil TO TlQciy^a TW TOIUVTUV 'h'JIl-lV

avkkuyiGfidv ov -ak/iOv^i'v dnddti^iv, aazL d' ovTog rut rad' sii'ai, f|
(bv u GvV.oyva^ios, Kvdyy.tj fiij (lovov TiQoyii'waxst,v ra TtQata, y
TcdvTU 7} i-'vm, cd/.a xai fidXXuv aFi yaQ (J i' u vnaQX^' Pv.ugtov,
fyti-Tvo ^LccXlov vn^QX^'' ^^^^ ^'' '^ rpilovfibv^ iy.Hvo qikov
fidUov. (|. Cf. Arist. dc Anima I 4, 1 2 fEd. Pdv. III^o'.'i, 49 .w.J .•
To Sk )JyFiv 0(jy/'J.<-ff9fv/ rijv ij)vj^yv ofioiov "nuv hi rig )dyoi rijv
tpv^yv vq}nivFiv 7} uh/ioOo^iHV (jMtioi' yd^ tacog fir/ laystv rrjv
xl>vxyv f'/.f-.uv y ficn'Oco'.^tv 7/ fV/ rn'OHnO-ai, <Y//.fV rnv th'&inoTTOv rt}
ipvxj]. (Wiclif, De Cdmposilione Homini.s, cd. noaira, p. II. not.)



CAP. IX. DK ENTE PREDICAMENT A LI.

immanentem, ut sunt intelligere et sentire, que non est
per sc in f^enere accionis, cum non inferunt passioneni
suhiecti, in quod ai^unt, scd pocius ccontra moventur
aut jviciuntur a subiectis huiusmodi accionem; ideo
3 vocantur actus immanentes; ct acciones, inferentes pas-
F. 209'sioncs suorum subicctorum cxtrinsecorum, | vocantur
acciones transcendentes; non enim possil>ilc est crea-
turam quicquam intelligere, nisi habeat intellcctum,
terminans actum intelligendi vel secundum esse cxistere

lovel secundum esse intelligibile, et idem vocarunt antiqui
ad unum sensum subicctum, in quod agitur. Sicut enim
est duplex dare subiectum sciencie, que est qualitas,
scilicet substanciam sciencie, in qua est formaliter
subiective, et rem scitam, in qua est causaliter termi-

1 3 native, cum sciencia sit ad aliquid, sic est dare duplex
subiectum actus inmanentis, scilicet illud, in quo est
formaliter et inmanenter agere, ut est natura appre-
hendens et illud, in quo est obiective causaliter, ut
est res apprehensa, et gracia diccrc illud vocatur obiec-

20 turn actus vel habitus, sed primum vocatur simpliciter
subiectum. Verumtamen, cum causatur ab ambobus,
potest utrumque vocari subiectum.

Nee oportet timere instancias sophisticas, quibus
aliqui arguunt chimeram et multa, que non sunt, in-

25 telligi. Alii dicunt omne intelligens moveri ab obiecto
intellccto; et tercii, quod omnis actus immanens est
qualitas, et sic res absoluta, qua consequitur relacio. Ad
primum dicetur libro secundo tractatu primo capitulo
quarto, quod nichil potest intelligi, nisi quod potest esse,

3oymo, nisi id absolute necessario habet esse intelligibile
in Deo. Quo ad secundum est equivocacio in termino
isto moveri, sicut Doctor Profundus concedit libro primo
capitulo .... necessario, quod Deus movctur ab esse

in, 11. vocarut fcti antiq cod. 33. Poxl L-apitulo lacuna 2 — 3 littcra-
rum 1)1 end.

28. Cf. Wiclif, Dc Elite sivc Summa Intcllectualium, lib. II,
Tract. I. „De Intelloctioiie Dei" (Shirley I. c, pa^. .'>). 32. Cf.
Thomae Bratiwardini Archicpiscopi CaiUuaricnsis lie Causa Dei
contra Pelagium I 4 (Ed. I.ondiui, ex ofjicina Norboniana 161H,
p. 193) in quo capiie: ,,Quod qualibct creatura moveiite Deus
necessario commovet" inscriptn respe.x'isse viJetur Wiclif verba
ex Averrois commentario De .'iomne et vi'^ilia dcprompta
„quod causae futurorum non .'iunt determinati esse apud nos,
scd apud naturam int ellectivam, a qua quaecumque
recipit natura sensibilis et a qua movetur".

6*



84 lOHANNIS WICI.IF CAW IX.



intelligihili intelligente, sed nescio, quomodo fundaret

hoc dictum, ut patet postcrius. Ad tercium dicetur,

quod omncs huiusmodi actus sunt respcctus, licet Doctor

Subtilis quodlibcto i3" vel conclusione t2'' tcncat, quod

sunt qualitates. De actibus vero sensuum, quomodo 3

distinc;\vuntur a recepcionibus specierum, et si senciens

multiplicat se per sensum, rapiendo species, per quas

sentiret, dicetur posterius cum aliis duhiis.

Meanings of tlic Satis eri;o est pro presenti exponere significacionem
word actinii. , *•■..• j

It is used: quid nominis terminorum, quomodo accio sumitur lo

I. tormally. quandoque formalitcr vel analovce, ut dicit transccn-

III. in its strict dentaliter agere agentis m subiectum prcsuppositum

sense ; of the • ^ • ^ ! • , ^ ^ ^

general concept, sive Ut sic moveatur, sive non ; vel tercio contracte

ad genus accionis, ut dicit nisum substancie agentis in

passum essencialiter extra ipsum. i3

2. Action is used Secundo modo valde equivoce ab isto dicitur accio

inv'ohes passion ipsum agi ab agente, quod est passio formaliter in passo.

as well as action gj(, enim possunt talia verbalia dcsinencia in -cio sii^ni-
e. g. a blow. ^ ^ ...

licare equivoce, ut descendunt a verbis activis vel pas-

sivis, agere vel agi. Unde propter istam equivocacioncm 20
tollendam docet Anselmus in libello suo de veritate
capitulo 8", quod solum universalia, desinencia in -cia,
descendencia a participiis presentis temporis principa-
ls, in -ciol coii. : Tcio.

3. Cf. Duii.s Scotus, (^uacstioncs quotlibetales Qnaest. Xlll init
(Ed.Venetiis 1497 per Bonetum Lncatelluvi Bergomensemf. fit'):
Et erat quaestio communis omni viventi Jiac vita vel ilia, et
erat ista; Utrum actus coptoscendi et appetendi sint essentialitev
absoluti, vel essentialitev relativi. Arguitur, quod relativi, quia
talis actus non potest intelligi, nisi cointelligendo terminum,
absolutum autem potest intelligi non cointelligendo . . . Canty a
talis acttis est qualitas, ojnnis autem qua lit as est
forma simpliciter absoluta. i("). Cf. Anselmi Cantua-

i-iensis Dialog, de Veritate Lib. cap. \'II1 (Migne CLVIII, 470):
Multis enim modis eadem res suscipit diversis consider ationibus
contraria: Quod in actione saepc contingit, ut in percussionc.
Pcrcussio namque et agentis et patientis: undo et actio did ct
passio potest, quamvis, secundum ipsum nomen, actio vel per-
cussio, et quae similiter dicta a passiva in activa significatione
dicuntur, magis videantur esse patientis quam agentis. Qiiippe
secundum id, quod agit, jnagis propric videntur did agent i a
vel percutientia et secundum id, quod patitur, actio vel per-
cuss io. Nam agenda et percutientia ab agente et percutiente
dicuntur (sicut providentia a providente, et continentia a conti-
npnte), quae, scilicet agens et percuticns, providens et continens,
activa sunt; actio vero et percussio ah acta et percusso, quae
passiva sunt, dcrivantur.



J



CAl^ I.\. DE ENTF PRKniCAMENTAI-I. 85

liter significant agcre activorum, ut agenciam, intelligen-
ciam etc.; alia auieni universalia, desineneia in -cio
significant principaliter ipsum pati vel rem verbi passivi;
multa enim sunt verba grammaticaliter activa, que sig-
r nilicant res nuiltum difi'erentcs ab agencia, ut patet de
isiis: qualificare, quantificare, referre, tollere, locare
durare, scire possidere etc. Et corrcspondenter de verbis
grammaticaliter passivis; sicut enim verba substantiva
significant rem de genere substancie, sic cuiuscumque

lo generis accidentis res significantur per verba adicctiva,
ut quantificare est equivocum ad esse vel lacere quan-
tum, et proporcionaliter de aliis; modo esse quantum
est quantitas, sicut esse quale est qualitas. Ego autem
elegi propter certitudinem significare rem verbi activi

i3 per infinitivum activi vel verbale descendens a participio
preteriti temporis, terminante in -cia, ut leccio est legi
lecti, sicut legere est legere legentis.

Tercio accipitur accio pro agente essencialiter, et 3. Aciion is used
F. 2ioista significacio est satis famosa apud | cos, qui volunt '""' "iy,^t''.'^""^'

2()omne accidens respectivum esse subiectum, ut sic com-
]iaratum; et sic intelligo ego, quandocumque dico agcn-
ciam vel alium respectum esse essencialiter subiectum
sic se habens. Nullum enim accidens ponit essenciam
proprie absolutam preter substanciam, et sic intelligendi

23 sunt auctores, quando dicunt accidencia difFerencia in

specie esse idem subiectum, id est eodem subiecto in-

esse, ut album et musicum.

Quarto modo accipitur accio materialiter pro etfccto ! Action is used
, , . • ^. '"!■ t'Ki result ot

vel opere producto agencia operantis, ut Commentator action.

3o (j" Metaphisice commento 8" dicit, quod accio ignis est
calor maximus et motus eius ad superius; ex tercio
Phisicorum 1 9^ accio, que est actus activi, est opus et
finis eius. Et convenit ista significacio cum wlgari
modo loquendi; volunt enim operarii ostendere opus pro-

33 ductum sua agencia, dicendo „iste est labor mens",
id est finis aut fructus laboris.



3u. Cf. Averrois in Arist. Met. IX comm. sectionem 3 {non 8)
(Ed. Arist. opp. Ven. IX, fnl. 101'): Calidum enim agit calorem,
et non agit alterum contrariiivi. 32. (^f. .\ri.st. Nat. Ausc.

Ill 3 (2),^ 2 (Hd. Par. 11 21 Ty, 3_^ .vs.j; .... "Eiu 8' cinoQLccv
loyixrjv civayKolov yc(Q 'I'aas eivaC tlvo. svhQysLav a?J.rjv rov
noLr/Tiy.ov xccl rov nn&tjriicov to iih' 8ij nou-jatg, xb bh nnd-ijais'
f-'Qyov rV f y.ai n'/.og t o v it :■ v n o i ii n (( . r d v cV >■ nuD 11 ^•.



8G JOHANNIS WICI.IF CAP. IX

5.ARgref;ativeiy: Ultimo accipitiir agenda aj^grei^ative vcl ex multis
''^di.stinct agenciis collectis, ut tractus navis per multos homines

activities to a yocatur unus tractus vel pro accregato ex rebus diver-
common aim. .' ^'^ ~

sorum gcnerum, ut edincia et quotlibet huiusmodi ope-

rancic artiticiales, et per istas equivocaciones solvuntur 3

et intelliguntur dicta autorum in ista materia.

Three Ex istis significacionibus quid nominis, applicatis ad

conclusions: . ^ , ^.,. , •, , • . . •

res signatas, a subtili philosopho cognitas, possunt tria

per ordinem apparere.

I. Action may Primum est divisio generis accionis, quomodo quedam lo
'' coniorai '^ *-'s'^ agencia corporalis, et quedam non corporalis. Agen-

incorporal or q\^ corporalis est atiencia substancie secundum eius
partes corporales, ut illutnmancia, calefaciencia etc.
(^uelibet autem talis est mole magna. Agencia vero
non-corporalis vel spiritualis est agencia substancie indi- i5
visibilis quo ad molem, ut movencia orbis per spiritum.
Alie autem agcncie, que accedunt partim ad condiciones
agencie spiritualis et partim ad condiciones agencie
corporalis dicuntur mixtim secundum quid, nunc cor-
porales, et nunc spirituales, secundum quotlibet gradus, 20
ut illuminancia medii et agencia speciei dicuntur agencie
tnagis spirituales, quam sonancia, odorancia vel alia
evaporativa, eo, quod minus habent de condicionibus
materialibus; sicut et virtutes talium perceptive sunt
plus elevate a materia. 2?

A further Et potest fieri divisio ulterior agencie utriusque

action^ may be membri Secundum diversitatem agencium aut secundum

made according (.ijversitatem productorum istis agenciis, que producta

to the causes . '__ _ ... .

of activity or variantur ex variacione disposicionis passi, aut ex varia-

cione modi agendi, sicut sunt agencie pellendi, trahendi, ?o
et circumducendi, et sic non solum ex variacione pro-
ducti variatur agencia, quia non refert quo ad altera-
eionem sive agens incorporeum sive agens corporeuni
celesti sive sublunare alteret, ut patet de calefaccione
hominis ex passionc animi, ex sole et ex igne. Cale- 33
facencie vero multum ditierunt.

Agenciarum vero quedam est mere naturalis, ut cale-
facencia ignis, quedam autem libera, ut multiplicacio
spiritus. Et utrumque membrum capit subdivisionem
secundum variacioncm principiorum agendi, sicut facile 40
est naturali philosopho clicere. Sic ergo quedam est
agencia ad substanciam, et quedam ad accidens: et, si



4. huiusmodi] cthi.: luiio (= liuius). 34. alteret] cod.: alt"3



CAP. IX.. DE ENTi: i'Ri;i)i(:.\\ii:.\'r.\i.i. 87

ad accidcns, \cl ad quantilatL'm \cl ad qualiuiU'iii. Si
ad qualitateni, vcl ad mat;nitudinem passi vcl ad loca
cioncm passi, ct sic usque ad speciem sensitivam in
quocumquc membro, ut patct de speciobus motus.
3 Infinitas autem ditTerencias accidentales suscipit genus
accionis, sicut quotlibet aliud genus; ideo est error
magnus in ditferenciis essencialibus agencie cognoscen-
dis a diflfercnciis accidenlalibus, et ita contingit con-
stituendam esse agenciam aggregatam ex agenciis dis-
K.2io'parium racionum, ut est | de movencia hominis moui
progressive et multis similibus et omnium talium con-
tingit fieri proporcionales divisiones, ut agenciarum Dei
quedam est ad intra et quedam ad extra. Et ad intra
quedam terminantur ad ypostasim, ut produccncia per

i3se, quedam ad rem extra. Et talium producenciarum
quedam est naturalis. procedens ab unico vel multiceno
principio, ut producencia patris, et quedam compla-
cencia procedens ab uno principio, ut spirancia spiritus
sancti. Si sit intrinseca, terminata ad rem extra, hoc

20 est vel intelligencia vel volucio. Et sub volucione sunt
predestinancia, presciencia et quotlibet talia. In agencia
Dei ad extra sunt quotlibet divisiones, ut alia est crean-
cia, alia est conproducencia, alia guberfiacio et sic de
ceteris, que philosophus exercitatus potest notare ex

23 tercio principio causandi dilferenciam accionis, scilicet
agcnte, acto et modo vel racione agendi.

Secundo patet, quod omnis agencia est in molu et -'. Cunccniing
econtra. Pro cuius intellectu notanda est ilia ociuplex 'motion.
equivocacio de "esse" inquam ponit l^hilosophus 4" I'hi-

3o sicorum 23", cuius sextum membrum est pertinens pro-
posito.

Nam omnis agencia est in motu, ut in sue etfectu Hvcrv Mciiun is
vel signo, cum omnis motus sit infallibiliter ab agencia
moventis; ideo motus sunt signa sensibilia philosophis

33 ad convincendum agencias formarum insensibiles, ul
patet de intelligenciis, animabus et aliis formis materia-
libus, et ita omnes motus sensibiles sunt in agenciis
movencium, ut in suis causis, sicut econtra omnis agen-
cia per se in genere est in motu, ut in suo efFectu vel



7, 8. cogiiosck;iidis| cod. : i)j,'4- lO- Cod. : moto. 2'i. Cod. : e cu (ipdu".

2(1. Cf. Arist. Nat. Ausc. IV 3 (4) i (Ed. Par. II 287, 33),
quern locum plene ex.'^cn'p.^^imus supra pag. 42, not ad lin. t'J.



88 JOHAXMS WICLIF CAI'. IX.

signo. Motus enim est formaliter in moto, et non sic

in moventt; suo, cum omnis moUis sit mobile moveri,

et sic linitus est moveri mobile a termino in terminum.

Suddtn and Et hoc contint^it dupliciter, vel quod sit subitus vel

mot km and successivus. Si subitus, hoc dupliciter vel sic; a non- 3

. 'I'S"; esse subiecti pro data mensura ad esse eiusdem pro

supdivibions. ... '

mensura immcdiata, et ilia vocatur generacio; econtra
autem motus ab esse ad non-esse pro data mensura
immediate sequente est corrupcio. Oportet autem utrum-
que istorum motuum esse subitum, cum non sit lo
memlirum inter communicanda. Quando autem aliquid
jKirticulariter generatur vel corrumpitur, tunc est dare
unum mutatum esse subitum et finale, quod est gene-
racio vel corrupcio simplicitcr; et alia, successiva, in-
format essenciam, que, quandoque est unum elementum i3
et quandoque reliquum, vel verius est ille partes divi-
sibiles vel indivisibiles sibi succedentes in generacione;
et constat, quod iste non est motus proprie dictus, cum
deficit subiectum actualiter existens sub utroque termi-
norum, scilicet a termino a quo et termino ad quem. -o

Si autem sit motus sensibilis successivus, hoc est vel
a situ ad situm, vel a quantitate ad quantitatem, vel a
qualitate ad qualitatem et semper a terminis ad quos
et media ad illos terminos specificatur motus. Unde,
quia in natura est tempus augmentacionis limitatum
a naturali, sicut et tempus diminucionis, non sic autem
tempus intencionis et tempus remissionis sensibilis, ideo
dividunt philosophi motum a quantitate in quantitatem
in duo membra, et non sic motum alteracionis, licet
habeat multas species; et sic sunt sex species motus, ':^o
correspondenter ad sex raciones, quibus contingit mobile
esse in potencia, ut movcatur. Et forte iste senarius
specierum motus est exemplatus in similitudine sex dif-
ferenciarum loci, qui est prima materia motus pcrfec-
tissimi, scilicet motus circularis mundi. Sunt autem iste 35
sex dillerencie terminantes tres dyametros mundi dex-
trum, sinistrum ante, et retro sursum, et deorsum. | K. 211

Quamvis enim motus augmentacionis respicit ternam
dyametrum secundum A\incennam sexto Naturalium,



S. Cmi.: mT';! iinte soqiictc ad. 26. a iiatiirali| aii>' aiJ.

3ri. Cf. Citatiir lioc loco Aviceiuiae libellus, ciii in editionibus
anti:^iiissii)iis tititliis iiidictus est: Opus egregium de anima, qui



-J

2."!



CAW IX. DE ENTE I'RKDlCA.ME.N'l'Al.l. 89

tamcn [iiincipalitcr rcs[Mcil loni;iuiJinem, sicut primus
motus localis est a dextro in sinistrum secundum doc-
trinam Philosophi 2*^ de Cclo 62", et motus altcraciones
rcspicit principaliter anterius ct postorius faciei celi se-
5 cundum lumi'naria, per que lit alteracio sublunaria, cum
secundum anterius et posterius in celo regulator omnis
alteracio proprie dicta, cum solum fit subiectum.

Unde salvator Math. 16" dicit phariseis, "facto vespere :
eras serenum erit; rubicundum est enim celum. Et mane:
lohodie lempestas, rutilat enim triste celum. Faciem ergo
celi diiudicare nostis". Ipsa autem alteracio maxime
respicit violenciam intermotus, cum sit disposiliva ad
generacionem et corrupcionem corporis naturalis racione

I. tamciil cod.: cii (= cum).

scxUis naturaliiim Axiceiiac dicitiir {cf. cd. I'apic, per magisirum
Antonium de Carchano) quern integrum >iiiclii pracsto nan fuisse
aegre fero. Motiuisse if;itur satis habeo in editionc: Aviccnnac
philosophi prauclari.ssimi ac mcdicoium principis, Compciuiiiini tic
aiiima ,Dc mahad id est dispositionc scu loco' etc., Venetiis 1546,
cap. IV, fol. 11' et 12 verba fieri haec: „Primum, quod operatur
in materia disposita ad receptionem vitae, est virtus fiencrativa.
Ipsa enim indiiit materia)n prima forniam intentam cum
servitute augmentativae et nutritivaae. Cnmque advenoirit in ea
per/ectio furmae, relinquitur regimen, vel transfertur regimen
ad aiigmentativam, et tunc regit sen operatur in ea virtus
augmentativa cum servitute nutritivae: et movet earn cum
con serv atione fo rmac i p si us secun du m p r opart ionem
dimensionum ( Wiclif: Icrnam dyamctrum), cum motu augmen-
tativa secundum intentionem intentam ex augmentativa." Quae
versio textus arabici uum cum exemplari Wiclifiano exacte
congruat neque refellere neque afjirmare ausini. Juvat tamen
}neminisse „sextum naturalium", quem librum, a Wiclifio ineunte
opere ,,Dc composiiione homiuis" (pag. 1, tin. <> editions nostrae,
London 1884) citatum, frustra iios ante lios quatuor annos
indagasse vrnfessi su)nus, aperte eundem esse atque tractalum
hoc loco citatum, in cuius praefatione etiam leguntur, quae
bene cadunt in verba, ad quae alusisse Wiclif putandus est,
scilicet liaec: Et vidi principem sacerdotum Ilali dicentem:

qui cognoscit animam suam, suum cognosccre creatorem

litenim, si liomo animain suam nesciat: qua cetera unquam
ratione aut contemplabitur aut sciet? — Totius autem liuius
quaestionis atque indagationis viam milii aperuisse Alfredum
(ioeldlin de Tiefenau, viruin benevolentissimum, grata animo
recordar. S. Cf. Arist. de Caclo II 2, 2 {Ed. Par. 11 .,':/0, 6'ilss.):
"Ext d' uXXcog y.aza rag xiv^aaig- «^;|;«ff y«p ravtcig Xiyco, od'sv
ccQxovTaL 7t(jcoTov at xivrjGfig xolg I'lovaiv "Eazi dk anu nhv
Tov uvco ij civ^tjaig, anb dk xcov de^ioiv ij y.axcc xonov, and dh
xwv f-'iiTTooad-Fv ij y.axci xi/v aiaiyrjaiv I'linoad^sv yaQ '/.hyco fqrj'
o cei niaOt'jasig. H. Math. 10, H ~ 4. Ve.^pere dicitis: Serenum.



go JOHANMS WICIJF CAr. IX.

contrarletatis. Ncc opoitct solicitari circa quiditatcm
motus, credendo, quod ipse formalitcr dictus sit mo-
bile, quia ccrtum est, quod mobile secundum racionem,
qua actualiter movetur, est mutativum tam sensus quam
intellectus, gignendo in ipso novam noticiam; est eciam 3
ut sic generativum caloris, sanitatis, soni et multorum
similium elfectuum, non solum naturalium, sed super-
naturalium, ut ex motu meo contingit me mereri vel
dcmereri, ubi quiescendo vel contrarie me habendo
opposito modo me haberem. Ideo certum est, quod est lo
unum formate accidentale, quo mobile formaliter mo-
vetur, ut dictant sensus, racio et omnis sciencia. Unde
Aristoteles secundo Topicorum: "sicut disciplina non est
disciplinatum, sic nee motus est mobile"; et secundo de
anima i33° querit Philosophus, quare habemus plures i5
sensus. Et respondct quod hoc ideo est, ut omnia
sensibilia propria cognoscantur, et distinccio sensibilium
communium, ut motus figure et numeri a sensibilibus
propriis. Ex hoc enim, quod sensibilia communia, sic
motus inditTerenter cognoscitur ab omnibus sensibilibus, -o
et nunc per se ab uno cognoscitur eorum distinccio a
sensibus propriis; et ita discurrat philosophus per omnes
sciencias et specialiter per sciencias citra abstractas,
et inveniet, quod omnes presupponunt motum esse.



lo. Cf. Arist. Top. II 4, 3 (Ed. Par. I 190. 14): 'Enn S'
avayiicdov, ayv to ysvog y.nt)]yoQ8ivca, y.al tcov nSav ri y.c<T)]yo-
Q8iad'ai, )ic<i OGK ?^8L TO ysvoQ t] itaQavvficog dno tov ysvovg
iayaTCii . . . ?/ naQcivv^icog rmo Tivog tSiv siSiav XeyPGd-ca, oiov
St rivog hntarij^irj ^aTt]yoQH,Tai. v.cci ytjcqiuaTiy.i] Tj uovaiaij J} tcov
allcov Tig Iniari^HMV y.aT)]yOQrjd-)]G8TC(i, y.al 8l Tig I'^ri !-ntGTi]ai/]v
rj ntiQcovv^icog anb Ttjg EniaTi^nqg /.sysTca, y.al yQcqiftccTiy.ljv f'^st
rj /^iovaiy.r]v i'j Tiva tcov ciV.cov smaTrjficov Tj nccQccvvucog ano
Tivog ciVTiov (i)]d'r}G8Tai. olov yQauuciTiy.dg ij uovGiy.ug. ''Eav ovv
Ti. T8&11 Xpyo/iFvov anu tov yh-ovg onuaovv, uioi> t'ijv ^I'X'i^

■AlV8lG&ai, G-AOTtnV ft y.CiTCC Ti T&V H^UIV X(OV Tfjg XLViJG8(og

sv^e^STai TYjv ipv^r/v xirsladra, olov av^SG&at, y cp&siQsad^ca J}
yi'vsG&aL 7] oGa cdXo Kivrjoamg sl'Srj. i5. Cf. Arist. De anima

111 I {in edd. antiqnis II sect. 133 sq., Ed. Par. Ill 4(!2, Sss.):
AlXa iiijv ov8s tcov y.otvcov oiuv t tivca aiGOrjTrjQiov rt I'diov,
a»v kzaaxrj atGTrjG8t niGV-avo^is&a y.axa GVfilj8(ii]xog, olov 7u.vrj-
GFcog GTCiG8iog, Gxi'jiifiTog, !.iSY8d-nvg, ixQiO-iiov, Fvbg- tkvtcc yng
TiuvTCi y.LV}'jG8t aiaDav6^i8i}a {olov [.ihyaO-og atvr/Gft ....), y.a!
Tolg Idioig- swcgt)] yccQ i'v aiad-dvsTcci.^ cci'G&rjGig- i6gt8 Sfjlov,
OTi ccSvvnTov oTOVovv Idiav aiad-rjGvv sivcci tovtcov, olov xtv/j-
G8cog- ovTco yc(Q 8Gtc(i WG718Q vvv Tt/ oipFi TO yJ.vxS' aiG&avo-
[ia&K . . . y.TK.



CAP. IX. DE ENTE PRFniC.\Mi:\T.\r.I. 91

Scio lamcn, uuod motus aliquando acciniuir in nredi- Various

, . , . mc.imn^s ot tlie

cacione secundum essenciam et pro subiecto moto; concept 'motub'.
aliquando matcrialiter pro per sc materia motus; ct
aliquando formaliter pro illo, quo subiectum dcnominatur
3 formaliter moveri. Quod Aristoteles 3 Phisicorum 6°
vocat actum, id est formam substancie cntis in potencia
ad denominacioncm absolutam sibi accidentalem, se-
cundum quam est, actualiter denominacionem huius-
modi adquirendo, et illam vocant quidem qualitatem,

10 ut autor Sex Principiorum ct multi alii sapientes, ex-
tendentes indubie terminum qualitatis. Alii autem, ut
Commentator, vocant ipsum per se genus passionis, ut
patet 3° Phisicorum commcnto quarto. Alii autem, cum
quibus ego, putant, quod sit proprietas generis passionis,

i3 sicut et tempus dicitur esse passio motus primi mobilis

sic, quod omnem passionem consequitur motus sicut

passio suum subiectum.

Tercio patet, quod sicut nulla agencia Dei intrinseca 3. Concornins

habet contrarium, sic nulla talis suscipit magis et minus, ""^ God.'"" °'

ao licet agencia Dei ad extra racione producti magis et Tlicy do not
^ . . . , . ' . ° admit ot a

minus suscipiat, et una sit alteri contrana. contrary; thcv

Prima pars patet ex hoc, quod nulla agencia creature to;ui"mcniaimn

potest esse contraria divine agencie, cum, quia omnia 'J'" diminution.

contraria sunt posita sub eodem genere, tum eciam, quia

25 omnia contraria nata sunt mutuo se excludere. Et quod

nulla talis agencia Dei contrariatur alteri, patet ex hoc,



Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 11 of 34)