John Wycliffe.

Joannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) online

. (page 17 of 34)
Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 17 of 34)
Font size
QR-code for this ebook


infinitum intense album vel infinitum immutare sensum,
esset infinitum intensa. Aliter enim nulla qualitas posset

25 esse instrumentum agendi sui subiecti secundum ultimum
sue potencie. Similiter iuxta istam viam non oportet
ponere aliquam qualitatem intendi vel remitti, ymo
nullam inesse subiecto pro accione perficienda; nam ex
intencione operacionis sentite non sequitur naturaliter

3o intensio forme principiantis operacionem; tamen potest
esse, quod Deus eternaliter statuit efficacius concurrere
cum subiecto sine dacione forme vel fine intensionis;
quis ergo scit, si Deus sic facit? Nee valet dicere, quod
preter communem cursum est, quod Deus sic concurrit,

35 quia ex dubio cuicumque, qui non est consiliarius

Dei, Deus rariter statuit sic concurrere sine dacione

forme, et sic nulli tribuit potestatem quicquam arbitrarie

F. 224 faciendi vel miracula aut talia quecumque operandi, |

cum ipse potest concurrere cum quacumque creatura

40 sine dacione disposicionis, potestatis vel virtutis, et,
quantumcumque potens aliquid fuerit, ipse potest sub-
trahere concursum suum, quod ipsum fiat quantumlibet

32. liiiel cod.: sine. 42. Cod.: q ipni ep ipe liat.



144 JOHANNIS WICLIF CAP. XVI.

insufficiens ad agendum; et certum est, quod wlgariter
dicta de communi cursu nature non adiuvant communiter
sic dicentes, quia nemo scit quis est communis cursus
nature; ymo de vi vocis sequitur, quod Deus in tali
efficaci concursu miraculose disponit creaturam, sicut 5
indisponit potenciam, a qua subtrahit concursum; et
talis disposicio aut indisposicio vocatur de vi vocis
potencia, virtus vel qualitas supernaturalis, quia aliter
non esset membrum ad probandum, quod Deus dat
aliquam qualitatem supernaturaliter preter communem lo
cursum nature; et forte talibus evidenciis involuti sunt,
qui negant creaturam quicquam agere, sed Deo attribuunt
totum opus, quia indubie, si omnis nisus naturalis
creature suspenditur a Deo, tunc ipsa non naturaliter
agit opus, licet Deus utatur ipsa tamquam pure passo. i5
To solve this Pro solucione istius materie oportet acute prospicere

question we i'»j -t^'j.. j^r?^

must examine dicta de agencia Dei ad extra; quod ut hat recencius,

God's action notandum secundum dominum Ardmacanum libro 1 7°

ad exlra. . . . '

It is sixfold de questionibus Armenorum capitulo secundo et mfra,

F^tz Rafjili° quod sextupliciter potest intelligi Deum agere ad extra. 20

Primo pure creando, sicut in principio mundi condidit

creaturas, et in illo genere creandi sunt multi gradus,

ut tactum est superius.



10. Cod.: supn*alet' (= supernaturaleter).

18. Liber hoc loco a Wiclifio commemoratus editus est sub
titulo: Summa Domini Richard! Radulphi Archiepiscopi Ar-
machani de Erroribus Armenorum, emendata a Joh. I.udoris.
I'arisiis. Joannes Petit MDXI, Fol. ('C/. Fanner annal. trpogr.
VII, pag. 554) quae editio mihi praesto non ftiit; idcirco
codicis Palatini Vindobonensis 481f) qui quaestiones hoc loco
commemoratas exhibet, ope afferre visum est, quae ineunte
cap. 2 libri XVII Icguntur, atque duas priores ageiidi dirini
rationes secundum Wicli/ii expositionem bene illustrant (cod.
fol. 266'): Unde consequenter compellimur responsionem in-
quirere ita, ut non negemus encium acciones; ut igitur rumo-
runi vigorem plenius agnoscamus, naturam radicis primitus
expedit inscrutari. Igitur volo te acute advertere, quod Deus
dicitiir multipliciter agere creaturas. Uno modo, causando alt-
quid proprie, sicut in principio egit celum et terram, nutlo eis
supposito, nisi se ipso, et hoc modo accionis legitur Deus re-
quievisse die septimo ab omni opere, quod pararat den. 20 capi-
tulo. Nee extunc quitquam, ut estimo, ita egit, ne esset pri-
mordialis institucio demonstrata. Alio modo dicitur Deus agere
non causando, sed immediate et sufftcienter supponendo causam
materialem sive subiectum, in quod agit, per quern modum agit
sive fi)igit, ut verbo utar scripture, animas .... etsqq.



CAP. XVI. DE ENTE PRKDICAMENTAI.I. 14$

Secundo modcj ai;it Dcus produccndo spiritum racio- 2. By creating
nalem ; prcsupponendo ex lege nature materiani disposi- 11- sou .
tarn per at^ens naturale secundum; et isto modo fingit
vel creat aninias intellectivas.
5 Tercio modo airit Deus I'faciose pure per se pro -■ I". miracles
supplecione, quam supponit, ut contint^it in miraculis yi:ice.
suscitando mortuos, dando graciam et similia, et omnes
iste tres maneries agenciarum soli Deo possunt competere;
et de istis intelligitur illud lo. 5*": ,, Opera, que ego
lofacio, testimonium pcrhibent de me, quia pater me
misit."

Quarto modo agit Deus coassistens tamquam virtus i. As an active

^fix^- •l^ •» 1 moral power,

moralis enectiva, sive l)eus non possit per se solum quickL-nin"

ipsum efficere, ut sunt actus anime et similes effectus, "''"I's soul.

i3qui non possunt per se esse, sive possit, ut sunt creature

absolute, et sic, ut dicit, non attingit Deus immediate

ad actum, et isto modo intelligit illud Matth. ultimo:

,,Fgressi autem predicaverunt ubique domino cooperante."

()uinto modo agit Deus conservando causas agcntes. ."'• In uplmiding
„ ^ 1- ' 1 • • iT ^-1 all active causes.

20 Kt sexto ordinando ipsas cum suis enectibus. (,. And in

In quarto modo as;endi non est alia accio Dei quam "idcrmg them
T ^^ . ... with then-

cause secunde. In quinto modo accio Dei precedit crtects.

accionem creature, et in sexto modo accio Dei sub-

sequitur accionem creature. Nam sicut prius est Deum

23 conservare vel sustcntare causam secundam, quam est
ipsatii agere ad extra, sic posterius est Deum ordinare
causatn agentem cum suo producto, quam est ipsammet
agere. Sed supponendo, quod solum absolutum sit proprie
agibile et quod Deum agere aliquid non ponit, nisi

3o Deum esse et idem agi secundum eius beneplacitum,

patet ulterius, quod Deus nichil agit ad extra, nisi

creaturam absolutam, et ipsammet eo ipso agit, quo

ipsa agit.

Ideo, ut generalius loquar, est necessarium ex suppo- Cod does evei-y
„. . . ' , T-x ,• - /-MM • • thina positive

3? sicione, quod Dcus raciat otnnc ractibile positivum. that is done.

Quod ut conformius declarctur secundum sensutii This truth rests
, . , . . ,. . ,, ,. in the

bcali Augustini et ahorum sanctorum, qui protundius rtcognitiou of

sapuerunt, supponendum est unum Deum esse, quod "'"' (Jqj""'-^

solum sit necessariutn simpliciter esse esscnciam abso-

40 lutarn.

i.\. Cod.: p lic'c cflic'e.

9. Jo. r>, 3G. 18. Marc. IG, 20. 37. AugustiniJ cf. infra,

fag. 147, I. (J.

10



14^' JOHANNIS WICLIF CAf. XVI.

The iinivci>c Sccundo, notato quomoLlo omncm accionem tran-

thij'iiitt truth, seuntem oportet procedere ab actu immanente, patet,

quod oportet totam universitatem sensibilem produci a

prima veritate.

Created being Et tercio, ut ista materia planius concipiatur per mo- d

decrees of dum narrandi, notandum, quod res creata secundum

production, quadruplex suum esse habet quattuor gradus notabiles

producendi.
a) Intelligible Primo enim producitur omne producibile | a Deo ad F. 224'
*^'"*^' intra secundum esse intelligibile, et omnis talis pro- 10
duccio est absolute necessaria, consequens formaliter
primum necesse esse.
b) existence in Secundo modo producitur res secundum esse inten-

tiie intention of • 1 ta • .. i'^ ^ 1* .. t^ -ii

(jocl^ cionale, cum Deus intendit et wit eternaliter rem illam

non solum fore, sed existere actualiter suo tempore, et i5
omnis talis produccio est contingens, sed etcrna; et
omnis talis produccncia vcl produccio, cum sit adduc-
tiva, non operacio, licet ab aliquibus vocetur, facit,
sicut Deus eternaliter facit me fore.
c) actual Tercio modo producitur res in esse actuali ad extra, 20

"^^'^"enus or' ' 'I'-'od esse Yocatur esse existere. Et hoc contingit du-
species, plicitcr : vcl in suo genere, specie vel racione speciali,
et isto modo omnes creature producte sunt iad extra
in primo instanti mundi. Nam genealogia vel arbor
successiva cuiuslibet speciei naturalis habuit tunc ali- 2?
qtiam partem subiectivam vel racioncm causalem, et
ad hunc sensum intendit beatus Augustinus, quod Deus,
qui vivit in eternum, creavit omnia simul, ut dicitur
Ecci. 1 8". Et istam voco ego operacionem Dei confor-
mitcr cum heato Augustine et scriptura, et a tali ope- 3o
racione cessavit Deus non condendo novam speciem die 7*^,
ut dicitur Gen. primo. Numquam cnim post sextum
dicui quicquam fecit, nisi quod ante produxit in sua
causa general!, vel speciali, vel seminali, vcl materiali.
d) individual Sed quarto modo produxit Deus creaturam secundum 35

propriam existenciam vel successive vel subito solum pro-
ducit pro illo instanti. que primo creatura habet pro-
priam existenciam. Et tercius modus producendi vocatur
a doctoribus opus condicionis Sed iste quartus modus



26. Cod.: rone tlem caie. 32. Cod.: pci qm 6'".

29. Eccli. 18, 1: Qui vivit in aeternum, creavit omyiia simul.
02. Gen. 2 {nni 1), 6'.



e.Kistence.



CAP. XVI. DE ENTK PRKniCAMENTAI.l. 147

vocatur opus administrationis. Omnes enim creaturas
condidit Deus in primo instanti mundi ad minimum in
suis causis secundis, vel materialibus, vel spocialibus,
vel universalibus, et post administrat individua tL-mpore
5 congruo suo genere. Ista sentencia patet per heatum
Augustinum 5° super genesim ad litteram capitulo 21"
et infra et libro sexto capitulo i3° et alibi multis locis.
Nee est putandum, quod Deus desinit conservare aut
sustentare creaturam, cum ipsam produxerit in propria

10 existencia, sicut carpentarius relinquit domum, cum ipsam

tecerit, quia si hoc posset tacere, non esset omnipotens.

Unde quinto modo accipitur agenda Dei ad extra pro

sustentanda vel conservanda eius essenciali; sicut enim

luminosum sustentat lumen et mobile motum, sic Deus

i?modo inetl'abili sustentat sustentacione essenciali omnem
creaturam tamquam agens extrinsecum quo ad essenciam
et tamquam sustentans intrinsecum quo ad intimum
illapsum; et de tali operacione intelligitur illud Joh. 5'":
,, Pater mens usque modo operatur, et ego operor."

20 Unde I.incolniensis in quadam epistola missa magistro Ood is the
Ade de Marisco, querenti, si Deus est forma rerum, tm'n'j;"! Triple
ostendit ex multis dictis beati Augustini, quod sic; et P'oot of this
post adducit ex sensu beati Augustini tres raciones ad Grossetest*.
illud.

2 3 Prima, talis forma diffinitive est, qua res est forma- Heity is ihe
liter; ut humanitas, qua homo est homo, forma hominis ar'lHim!in?iy'^i's
est; sed Deus se ipso est formaliter illud, quod est; ergo, "i man.
cum deitate Deus est, sequitur, quod ilia deitas sit
forma.

17. Cod.: sustentas.

I"). Aug. De Gencsi ad litteram \', 21 (Migne XXXIV .^.'15) :
.... noiine confirmat non solum totam istam mundi partem
rebus mortalibus et cnmiptibilibus deputatam, verum etiam
vilissimas eius abiectissimasque particulas divina providentia
regi? IbiJ. VI i3, 26 quod caput ad creationem primi hominis
respicit. 18. Jo. r,, 11. 20. Cf. Robert! C.rosseteste episcopi

quondam Lincolniensis Epistolae, I {Edited by llenrv Richards
Luard, Loudon 1801, pag. 1 — 11) et imp'imis quae Icguntur,
pag. 3: Ex ratione quoque formae argui potest, Deum formam
esse, quia forma est, qua res potest esse id, quod est; velut
humanitas, qua homo est homo, forma homi)iis est. Deus autcm
se ipso est id, quod est: se ipso enim Deus est, quia deitate
Deus est, et deitas Deus est. Qiiapropter cuni id. quo res est
id, quod est, forma sit, Deus forma est. Item quis non conce-
det {sic .... etc.

10*



148 JOHANNIS \VIt;[.IF CAK XVI.

siiico God is Item, quis non conccderct Deum formosum et spe-

t'ormosus and • •_ r ^ • » • l-i

xpcdosHs, he is ciosum esse, ergo ipse rorma et species est, cum nichil

torin and ^j^ j,-, jp^o formaliter et per se, quod ipse non sit: sicut
species. ' . . . ^ . ' . '

ergo est lusticia, qua est lustus, eo ipso quod lustus,

sic est formositas et speciositas, eo ipso quod est Ibrmosus ?

et speciosus.

lM)rm is tlic Item forma nonnisi complecio rei et eius perfeccio;

thins (cf.°Phito"s sed Deus est complecio incomplctibilis et perfeccio im-

doctiinc ot the perfectibilis, ereo per idem est forma informabilis, quia
soul) and God ^ . . . .'^ ^ . , ... . , , . . . .^

is absohite penitus Sine defectu immutabilis, et indubie iste posiciones 10

corop eteni.ss. gffj^^m-jcer concludunt aput racionem sapientes de quiditate

forme, modo quo tactum est tractatu de substancia. | F. 2

Vaiious Unde pro ulteriore declaracione sic scribit Lincolniensis

'"'"'Form'" ibidem: "Ut autem clarescat, quomodo Deus est forma

accordin}^ to creaturarum, cum non sit pars earum substancialis com- ir
Orossetestc. . . . , . . . .

pletiva, signihcaciones huius nominis "torma sunt ali-

qualiter exemplande.

I. As model or Dicitur enim forma exemplar, ad quod respicit artifex

pattern. sutor, ut secundum ipsum format soleam ; dicitur forma

solee, et sic vita bonorum, ut ad eius similitudinem 20

mores nostros formemus. dicitur nobis forma vivendi."

"Unde cum artifex habet in anima sua artificiendi

similitudinem, respiciendique ad illud, quod in mente

gerit, format ad eius similitudinem suum artificium,

ipsa artificii sitnilitudo in mente artificis forma artiticis 2?

dicitur."

II. As mould. Secundo modo dicitur "forma exemplar, cui materia

fortnanda applicatur, et per applicacionem ad illud re-

cipiat materia formam ymitatoriam illius, cui applicatur,

sicut dicitur de sigillo, quod ipsum est forma cere lio



10. (j)J.: poitiis sine deliectii. 22. artilkiendil artiticii facicndi tc.xtus
Robcrliaiius.

1 3. Cf. ibid, itbi supra (Ed. c. pag. 4): Ut autem aliquo
modo clarescat, quomodo ipse sit forma creaturarum {nan
enim sic est earum forma, velut j)ars earum substautialis com-
pletiva, ex qua et materia Jit aliquid unum), sii^nificationes —
aliquatenus sunt e.vplicaitdae. Dicitur itaque forma exem-
plar .... etc. (Juae inde usque ad Hcc ibi sequuntur ad sen-
sum a lioberto (rrosseteste expositum couformata suut, sed
viirum in modum conversa atque immutata; velut sententia:
L'lidc cum — artificis liicilur in te.vtu Robertiano verba forma
exemplar — forma staluae excipit, non ante posita legitur;
reliqiia autem ntm modo non verootenus, sed ne ex sensu qui-
dem apte reddila sunt.



o -t



CAP. X\I. i)E ENTE PRKDluAMIiNTAI I. 149

sii;illatc; et dc argilla, in qua funditur statua, dicitur,

quod ipsa est forma statue.""

Sed tercio modo dicitur de forma inlrinscca, que iv As ihc Idea

est prima perfeccio rei, et sequitur ibidem ymaginacio mind.' '^"^

3 suhtilis. Ymaj^inare inquit unum architectorem, habentem ^" ,"^'* ^'^"^'^

. . . , .. . . . ilic word

in mentc formam cuiuslibet artificii et ymaginare illius (vcrbum patris)

voluntatem tam potentem, ut se sola possit applicare ;,nd pat'tcni"or

quamcumque maleriam formandam ad formam cxem- -'" features.

plarem in mente, ut figuretur et formetur ad cius

'o imitacioncm. Ymaginare tercio, quod tota materia sit
de se fluida, quod non plus possit remanere in forma
recepta ab cxemplari in mente architectorum, non
continue applicata eidem, quam potest aqua iluida
manere Hgurata tigura sigilli sigillo amoto; sic utique

1 3 est verbum Dei patris forma, tigura vel exemplar
artificis omnium creaturarum, formans, continue con-
servans et sibi applicans singulas creaturas; nee mirum,
si uni des vitam, alii sensum et tercio intelligenciam.
cum sit unum exemplar, quia est forma vitalis et

20 voluntaria, ordinans de sua unitate secundum eius
partes iuxta exigenciam naturalis ordinis, imprimens in
singulas creaturas secundum raciones vitales in ipso
formas illis debitas. Unde lo. primo "Quod factum est
in ipso, vita erat'". Hec ibi.

23 Et potest iste sensus deduci ex racione invincibili et God who is
auctoritate scripture. Nam ubicumque Deus causat, ibi causative is
est; sed necessario ubique causat, ergo necessario ubi- necessarily

' ^ . . everywhere

que est, el nedum hoc, sed non existente aliquo loco present, and he
extenso, sed creatura spirituali, adhuc Deus esset in cven"if nothYng
3o omni tali; vmo non existente aliqua creatura Deus iiad been

. . . . . . . created.

esset in quotlibet ventatibus eternis, et sic in se ipso,
cum omnes ille sunt idem essencialiter cum eodem ;
quis enim dubitat, quin quelibct pars universitatis sic
componens gracia Dei ipsam causantis finaliter, et

33 preter hoc eciam ad omnem jninctum universitatis sint
quotlibet veritates absolute necessarie? Sed impossibile
est causatum esse, nisi haheat causam suam secum.
Ergo ad omnem punctum mundi est prima causa, sicut
enim ubique est, quod nichil simul est et non est,

40 quod nulla creatura est dominans, sed ab eo causatur,



38. Cod.: puotiim. 40. dominans] cod.: duas.
00. J A •? et 4.



'5o JOHANNIS WICLIF CAP. XVI.

sic ubiquc est ipse causans, cum non habet racionem,
secundum quam foret alicubi, nisi propter suam cau-
sanciam; substancie enim indivisibiles non habent esse
alicubi, nisi racione operacionis sue vel sue causancie.

Ideo vel nega Deum esse alicubi vel concede ipsum 5
esse ubique. Qui autem modus negare Deum alicubi
esse eo, quod nuUicubi est dimensionaliter, haberet
negare ipsum agere vel causare, quia nuUicubi sic
facit univoce cum creatura. Nimis ergo leviter sapiunt,
qui dicunt rem nuUicubi esse eo, quod nuUicubi est lo
dimensionaliter, quia tunc quotlibet forme substanciales | F. 223
accidentales numquam essent. Philosophi tamen dicunt,
quod que nusquam sunt, numquam sunt, ymo ponunt
multos modos essendi unius rei in alia. Unde naturales
philosophi, e.x motu eum convincentes dixerunt, quod 1 5
fuit potissime in circulo equinoxiali, quia ibi solum
credunt esse fontalem et sum mum gradum motus; sed
si immediate causat quidlibet causalum, patet consequi
ipsum ejse ubique; ideo methaphisicus, considerans
Deum sub racione causandi, habet dicere, quod est 20
ubique, sicut naturales, considerantes ut motorem,
dicunt, quod secundum originalem eius movenciam est
in celo, et non in terra, ut patet 8" Phisicorum in
fine. Ergo Deus adest nobis summe intime illassis, sicut et
omnibus causatis eo ipso, quod sunt. Unde Actuum 10" 25
dicit Apostolus Atheniensibus de Deo ignoto, quod non
longe deest ab unoquoque eorum. "In ipso enim vivimus,
movemur et sumus"", quasi dicit Deus est locus spiri-
tualiter contingens et taliter sustentans essenciam, actum
primum vitalem et actum secundum quemcumque. Est 3u
enim Deus Veritas prima, quam metafisici vocant necesse
esse, a qua producitur tota universitas creata, tamquam
Veritas ab eo divinata, ita, quod omnes creature sunt
quasi indumentum eius et ipse basis cuilibet; ideo dici-
tur plenus veritatis lo. primo, habens omnes creaturas 35
quasi circumstancias ab eo dependentes, sicut universitas
accidencium dependet a substancia. Unde Psalmo io5"
dicitur amictus lumine, id est forma creata sicut vesti-
mento; et Job 40" J^eus ostendens inferioritatem Job ad

23. Cf. Arist Xat. Ausc. VUI 10, (j {Ed. Tar. II 3(16, 41 ss.^:
To Ss ys TtQcoTOv xLvovv, ca'diov -kivu y.ivtjatv, y.al aTifiQOv xQoi'ov
(pavfQOv Toivov, bxi adicdQSzov satt xal cifiSQsg, xal ovdsv ^xov
Haysdog. 24. Cf. Act. 11,21. ib. Act. 1 1, '28. 3 3. Jo. 1, i) et 12.
37. Ts. 103 (twn 10.5) 2. 39. Job. 40, 4 — 9, contere impios Vulg.



CAP. XVI. DE ENTK PRI'lMCA.Ml-'.Nr.M.I. l5i

DcLim propter defectum induicionis huius creaturarLiin
ait: ''Si habes bracchiuni, sicut Deus. et si voce
simili tonas? Circumda tihi dccorem et in sublime
erigere, et esto gloriosus, et speciosis induere vestibus.
5 Disperse superbos in furore tuo, et respiciens omnem
arrogantem humilia: Respice cunctos superl)os et con-
funde cos et contere eos in loco suo. Absconde cos
in pulvere simul, et facies eorum demerge in foveam ;
et ego conlitebor, quod salvare te possit dextera tua";
lo quasi diceret, si habes potenciam, ut Deus, tunc sup-
portas singulas creaturas quasi vestimenta tam corporeas
quam incorporeas. Secundo, si habes regimen universale
tocius universitatis corripiendi impios et eos deprimendo.
Et tercio, in extrcmo iudicio puniendo ostende hoc in
i5 execucione; et tunc concedam te esse Deum. Unde
philosophice describit unus 24"'" philosophorum Deum,
quando dixit Deum esse circulum intelligentem, cuius
centrum est ubique, et circumferencia nusquam; ipse
enim replet et continet orbem terrarum, ut dicitur
2osapiencie primo; quia omnia per ipsum et in ipso
facta sunt, '"et ipse est ante omnes, et omnia in ipso
constant", ut dicit Apostolus ad Col. primo. Ex qua
auctoritate patet, quod universitas creata efHuit ab
ipso creante et recipitur in ipso sustentante, quia
25 omnia per ipsum et in ipso; et tercio continetur ab ipso
gubernante, cum sit ante omnes creaturas. in quo
omnes ille constant, ne fluant in nichilum. Ex istis
dictis colligere potes, quod due priores producencie,
quibus Deus producit creaturas, quantumlibet preten-
ce dunt naturaliter earum existenciam. Ideo dicitur pro-
ducere quasi procul ducere.

Secundo patet, quod sicut opus administrationis L>istinction
distinguitur ab opere conservacionis, sic opus conser- coiivc^rs'';uioii
vacionis distinguitur ab opere cooperacionis. Nam pro- '^"'^

c ' ^ ... cooperation ;

35 ducencia, qua Deus operatur crcaturam in existencia, they arc related

, , ^ ] -^ • • * • i" llie' order in

solum est, quando creatura producitur in existencia; ^vhich thev are

scd conservancia Dei est continua a primo inslanti '^^''^ placed.

d. Cod.: spcciosus 5. Cod.: disperde. 6. eunctos] cod.: amicos.
29. Cod.: quantul3. 33. opus] cod.: tepus.

16. Cf. libelliim, quam H. Denifle, Avchi)' fur Litteratur und
Kirchengeschichte, IT (18(Jh'), p. 427 sq. publici iuris fecit, atque
ibidem sentenciam philnsophi alteriits: "Deici est spera, cuius
centrum ubique, circumferentia vero nusquam." Cf. etiam dc
Ecclesia, p. 100. 20. Sap. 1, 7. 22. Col. J, 17.



I 52 JOHANNIS WICLIF CAP. XVI

creature usque ad finem. In successivis autem mutuo
correspondent conservancia Dei et eius operancia, sed
in permanentibus | producencia precedit temporaliter in F. 226
successive factis, et conservancia sequitur temporaliter,
sicut in subito factis producencia est subita, et con- 3
servancia temporalis, incipiens pro eodem instanti; et
quod cooperancia Dei distinguitur ab eius conservancia
patet ex hoc, quod conservancia Dei formaliter sequitur
ad existenciam creature, sed non sic cooperancia Dei,
quia ilia requirit operacionem creature, que est ac- 10
cidentalis sue essencie.

Omnes tamen iste non sunt nisi relaciones racionis,
cum Deus nullum nisum apponit in aliqua operacione,
sed volendo dicit quod posita causa completa facta
sunt quecumque factibilia in actu, ita quod ista triai3
se habent in ordine: generativa Dei respectu creature,
conservancia eiusdem et cooperancia cum eadem; ideo
planum est, quod coagencia Dei cum creatura ponit
plus quam conservancia eiusdem; non ergo causa com-
pleta agencie Dei cum creatura est eius conservancia 20
cum principiis aliis causantibus agenciam creature.
God is the Deus ergo non agit cum creatura, nisi active modo

cause of Ilic , ^ "" • • • ,

action in which suo comproducat termmum accionis, quod eo ipso sit
he cooperates. ^ ]^eo, quo iUe terminus producitur secundum divinum

beneplacitum, et utrobique in omni operacione communi 25
Deo et creaturis Deus tenet principatum, cum prius
movet creaturam ad agendum, quam ipsa agat, et in
comparacione utitur creatura, ut suo instrumento, ponens
se principium et finem operis. Et isto modo potest
dici Deus immediate agere quamlibet accionem ad 3o
sensum superius expositum, licet Dominus Ardmacanus
libro 17° de questionibus Armenorum capitulo \j^ dicit,
quod nee audet idem negare, nee temere affirmare.
DifHciilty: (Jod Supposito igitur isto modo agendi loco quarti modi

cannot dircctlv ;. .^ ' . .,,,.,.. .,. , ., -

co.ipcrato wiifi agendi Doctoris, cum non sit laudabilis simiiitudo :>-■>



the cic itiirc in
aiiv act.



2S. Cod. : pones.

2i(. Cf. Riccardi Fitz Ralph de Quaest. Arm. 17, 17 (cod.
Viudob. 48i:>, Fol. 275 b): An iste modus, quern conaris in-
ducere, probari valeat ex scriptura, scilicet, quod Deus im-
mediate coagit omni agenti creato, sicut imvtediate sustentat
creaturas, sive conservat cum conservante, sive sustentante
creato, negare non audeo neque temere affirmare. 34. Quarti
modi agendi Doctoris] cf. verba ex Thomac Bradwardini De causa
Dei III 6 supra allata, pag. 123.



CAP. XVI. DE KNTK PHKDICAMENTAI.I. '53

ai;encic Dei ad agenciam virtutis sic, quod Dcus non
im mediate attingat opus, dicitur ad principalem difli-
cultatem, quod Deas non potest concurrere cum qualibet



Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 17 of 34)