John Wycliffe.

Joannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) online

. (page 9 of 34)
Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 9 of 34)
Font size
QR-code for this ebook


o , • ^ 1 • ... , . accidents or the

bed tercio est relacio racionis inter substancias, qua- divine persons;
rum utraque definit fundamentum, ut caput et capi- ,, -^i '"'^'.''^"""'^

T . . ' i I that arise Ironi

tatum. Non enim est dare quantitatem aut qualitatem language
/•, ..^r !•• 1 -^ 'Secundum die)'),

rundamenta talis relacionis, ad que posita ipsa conse-

2?quitur; sed capitacio requirit continuacionem et actuacio-

nem, et talia vocantur specialiter relativa secundum dici

in prcdicamentis capitulo de ad aliquid.

Sed alia sunt proprie relativa secundum esse; ideo On relations

!• • i-ii -1 1 J • 1 ^* .. Strictly SO

dicit I'huosophus, quod proprie relativa sunt, quorum called.
3o esse est ad aliquid se habere, intelligens indubie aggre-
gata ex subiecto et fundamento; nee stat diffinite intelli-
gere unum eorum cum reliquo, nisi habeatur sufficiens
medium ad concludendum relacionem unius ad reliquum.

5. Cod.: defficit. 22. Cod.: ut'q, = uterque deffinit.

23. Cf. Arist. Cat, V fVII] 2 {Ed. Par. J f), 33 ss.): TTyoff ri
ovv liGTiv, uaa uvrd, uitSQ hativ, iTtiQcov Hvca h'-ysxca ?} uTicoauvr
u/./.ojg TtQog hxsQOv .... TtQog n yctQ iifyK /Jy^zat. to OQog- y.cd to
oiioiov TLVi oiiOLOv /.sysTui, Y.ai Tc( au.a 8;- rcc roiavra waccvTiog
7i{)6g Ti Isysrai. 28. ('/. Arist. Cat. V (\'llj 2, () (Ed Par.

I 10. IJss.): Ov iii]v a)X svioxr- ov do^si, civtiGZQScpsiv, mv fiij
oiy.i:i(»g, Ti(}()g o /Jysrai r<7ioSod-i/, au.h 6iuiiciQrrj 6 AnoSiSovg,
otov T.I) 7CTSQ0V fikv unodoxyij oai>i.&og, orx uvTt.GTi)hipi-i o^vig
TCTi^QOv' OV yuQ oixfio^g to tcqcTjtov a7TO()H)oT(a. nn^nov oovtdog . . .
'iloTF, lav i(no(iot)tj oly.;i(og x(d ca'Tiat^jhcpit,, olov to mtQOv

TtZBQOiXOV TITSQOV. -/.cd TO TITCOOITOJ' 1lT£Qa TCTPQCOTOV .... ZTA.



64 JOHANNIS WICI.IF CAP. VII.

Sed Stat congnoscere capitatum cum capite secundum
quodlibet absolutum in illis, ignorando, utrum sit
continuacio, aut communis actus informacio.

Et ex hoc patet, quod omnia propria relativa nedum
dicuntur ad subsistendi convertenciam, verum eciam ?
sunt simul natura. Alia autem relativa racionis, quamvis,
in quantum huiusmodi, dicuntur ad subsistendi conver-
tenciam; tamen unum est communiter reliquo prius
tarn tempore, quam natura, ut bene sequitur: Si Deus
scit hoc scibile, tunc illud est, et econtra; antecedens lo
tamen est eternum et consequens temporale. Alie autem
due proprietates, que insunt aliquibus relativis, scilicet
suscipere magis et minus et esse contraria, insunt ali-
quibus, sed non omnibus racione suorum funda-
mentorum. Prima enim omnium relacionum, scilicet i.^
equalitas et sum ma similitude, non potest magis aut
minus suscipere, et ab illis omnis dissimilitude ac
inequalitas procreatur, ut patet secundo arismetice
Boecii; et concordat Theologus dominus, quod ex rela-
cione equalitatis in divinis personarum quo ad suam 20
potenciam et similitudinem bonitatis processit in esse
unitas.
The first Ex predictis ergo patet, quod prima evidencia equi-

("n'rconViision vocat, capiens substanciam subiectam accidenti absolute,
otthe siibstanci; fundanti relacionem, et non per se, et completum ex- 23

with the ,..'.,. ^ '■ ,.

accident on tremum relacionis, scilicet aggregatum ex subiecto et
relation 'is fundamento; tale autem extremum relacionis non potest
lounded. variari in tali fundamento, nisi varietur relacio, quamvis
in aliis accidentibus impertinentibus tali relacioni possit
stante relacione quomodolibet variari, ut docet Aristoteles, 3o
ubi supra; nam stat similem alteri in albedine variari
in habitibus anime | et quibuscumque accidentibus im- F. 2o5
jiertinentibus albedini, fundanti relacionem predictam
cum hoc, quod relacio conservetur.

1. Cod.: capitatircircapitatirciTcapite. 11. Cod.: etternum et .\ic

pnstea .saepe.

u). Cf. Jo. 10, 6'0. Ego et pater itninn siimus. 23. Cf. An.
.Manh Sev. Boetii De Aiithmetica Lib. I 32 {Migne LXIII 1110):
.... Hoc autem erit perspicuum, si intellig.imus omnes iti-
aequalitatis. species ab aequalitatis crevisse primordiis, ut ipsa
t/uodammodo aei/uitas, matris et radicis obtinens vim, ipsa
o»iues inaequalitatis species ordinesque pro/undat. Cf- praeterea
Lib. II I (Mii^ne LXllI ih"}) et eiusdem scriptoris De Musica
Lib. II 7 {ibid. col. 1200). 3o. (/• Arisl. Cat. V [VIIJ 2, 9 sq.
I^pag, 60', liti. 2S, luiius ed.)



CAP. \'II. DE ENTE PREDICAMENTAI.I. 65

Pro secundo Llicitur, quod amicicia et multa alia, The second
que computantur inter relativa, possunt sumi equivoce; '^'s'/^^d'thus:'^
nunc pro relacione, nunc pro alio cenere accidentis et -^''^"y concepts

,••,,,.. r , ^ can be counted

nunc pro aggregate ex hiis. UndeAugustinus 5"deTnniiate as relations, as
3 37" distingwit dc relativis, quomodo aliqua possunt^ anoUicT'dass
quoticns libuerit, adquiri subiecto sine hoc quod ipsum "''■'■'* ^'^S'^'tR^'^s

^ . . . T I f,( boll).

moveatur, sicut eciam docet Philosophus 7" Phisi-
corum 2"^ ut patet de quotlibet relacionibus, que possunt
adquiri utrique subiecto altero moto, et reliquo non

lomoto, particulariter ad generacionem relacionis. Alia
autem sunt relativa, que ad hoc, quod adquiranlur
subiecto, oportet ipsum moveri, ut amicicia; cuiii enim
amicicia sit niutua benivolencia, in contrapassis non
latens, ex 8*^ Ethicorum 3", pater, quod non stat ipsam

1 5 adquiri subiecto, nisi eliciendo actum benivolendi, et
sic moto quodammodo, ut dicit amicitia principaliter
actum vel habitum sic volendi; sed connotat reciprocam
caritatem in proximo fundatam, connotat eciam pari-
tatcm benivolencium vel saltem prope paritatem; quando-

20 que igitur accipitur amicicia pro actu vel habitu beni-
volendi, et quandoque pro relacione predicta, et quandoquc

19. Cod.: qiiq, p rone (sic) ct in margine reloc.

4. Cf. Aug. De Trinitatc V i3, Migne XLII, col. .020 ....
Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut doviiniis
ad servum .... Si autem quidquid iu se manet et gignit ali-
quid vel operatur, principiiim est ei rei, quam gignif, vel ei,
quam operatur; non possumus negare etiam spiritum sanctum
recte did principium; quia non eum separamus ab appellatione
crcaloris: ct script um est de illo, quod operetur, et in se utique
manens operatur; non enim in aliquid eorum, quae operatur,
ipso, mutatur vel vertitur. 7. Respexisse Wiclijium locum Arist.
Nat. Ausc.Vl I, 2 probabile est {Ed. Par. II .33.1, 20 ss.) licet
aliquantum a verborum ab ipso prolatorum sensu differat:
ytvay^ij Toivov H re navszai xivoviusvov tw tTSQOV n aTijvai,
rovd'' i'tp' ursQOv xcvslaO'cit.. Tovrov yaQ rpavsgov yivoiisvov,
cnrny/.!] nuv to xivov^mvov zivhg&ch vno xtvog. ^Ensl yh(i i-iltjiirat.
TO AB y.ivuvusvov dtaifjf-tuv 'i-axcn- nCiv yctQ xu Htvovfisvov
SiciiQSTuv r/v. ^tiifiyad-co xoivvv fi to F. I4v(xyxr] di] xov BF
yQf-(iovvxog r/QFuslv y.al xu AB- si yaQ ^ir/, nlijcpd'co y.ivoviiavov.
Tov xoivvv BF yQS(ioijvxog, y.ivoIxo uv xb AF- ovx aQcz 5£«0'
(dnb y.tvHTui to AB. 12. Cf. Arist. Eth. VIII i, i — 2 (ltd.

Paris. II 90, 4(; ss.). Ti yaQ dfps?Mg xfjg xoiavxrjg svuxrjQtug,
capaiQfdscayg 8vs{)y£GLag, y yiyvsxai yialiaxa x«l iitaivsxoxaxy
TtQog cpuovg: y nwg av xrjQrjdsii] aal am'Qoix' civsv tpiXtov; Saw
yh(iiilsi.u}v, xoaovTcp fmacpuXsaT^QK- ^Ev n£vtc< 8k xal xcdg loincag
dvaxv^iciig, ft(')V>]i> oi'ovxta y.aracpvyljv eivui xovg cpllovg et ibid.
cap. 2, 3 Jin. (l-'.d. Par. II .02, 2o ss.J. Jsi UQCi svvottv idl)'f/Mig,
■X.CCI (jovlsad-Ki xuyciQa fiij Xccvdccvovxag 81 tv xt xoiv sli}i]nf:vcav.



66 JOHANNIS WICr.IF CAP. MI.

pro aggregate; et istam sentenciam (Augustinus ubi
supra) inculcat Anselmus Monologion 2 5'". Nee mirum^
si talia accipiunt autores taliter equivoce, cum Aristoteles
capitulo de "ad aliquid" in predicamentis et 5° Meta-
phisice 2° accipit scienciam nunc pro relativo^, et nunc 5
pro qualitate, et ita de aliis aggregatis^ que nunc
accipiuntur pro re unius predicamenti, nunc pro re
alterius predicamenti, ut patet de asperitate et lenitate
et quotlibet similibus. Sic eciam videtur michi, quod
paternitas ultra potenciam naturalem generandi dicit lo
actum patris generantis et passionem filii generati cum
conveniencia specifica. Oportet enim generacionem esse
univocam, in qua fundetur paternitas, et sic non est
pura relacio, sed aggregatum ex multis, et ita utuntur
poletici istis terminis dominus, servus. i?

Disression on Nam inter Deum et quamlibet creaturam sunt domi-
'l""d'ivine" nium et servitus relaciones racionis, que eo ipso ponuntur,
quo extrema sunt posita. cum oportet omnem racio-
nalem creaturam servire Deo, vel agendo ut debet, vel



I. Augustinus ubi supra. Cf.pag. 65, not. ad lin.4 . . . et scriptum
est de illo, {sail, spiritu sancto) quod operetin-, et in se utique
mauens operatur; non enim in aliquid eorum, quae operatur,
ipse miitatur vel vertitur. 2. Cf. Anselm. Monolog. 23 (Mignc
CLVIII 178). Omnium quippe quae accidentia dicuntur, alia
non nisi cum aliqua participantis variatione adesse et abesse
posse intelliguntur, ut omnes colores, alia omnino nuUam vel
accidendo vel recedendo mutationem circa id, de quo dicuntur,
efjicere noscuntur, ut quaedam relationes. Constat namque, quia
homini post annum praesentem nascituro, nee maior, nee minor,
nee aequalis sim, nee sitnilis: Omnes autem relationes has,
utique cum natus fuerit, sine omni mei mutatione, ad ilium
habere potero et amittere, secundum quod crescet, vel per quali-
tates diversas ynutabitur. Palam itaque fit, quia eorum, quae
accidentia dicuntur, quaedam aliquatenus attrahant cummutabi-
litatem, quaedam vero nullatenus subtrahant incommutabilitatcm.
3. Cf. Arist. Categ. V [\'II] 2 {Ed.^ Paris. I 0, 28 ss.). "Eari 8h
•Acel Tor TOiuvTa rcov tiquq n, olov f'§iff, Stci&eGLs, cci'a&ijai.g,
litiGTi'ifU], ■O^saig- TTcivTK yag ret stQtj^ava avra, aTtfQ boriv,
fTfjjwv HVCCL 7.hySTKi, x«l ovx cilXo TC i] yc(Q f-'iig, Tivbg i-'^ig
Xtyszca ■xat ?) ^mari'/fir], rivug smGTtjfit] .... et postea sect. 17:
Ovx £7tl Tidvrcov 8s xijv ngog n Klrj&hg Soxs't xb cifia rij (pyasi
slvca- TO yuQ STuaxrjTbv tcqotfqov kv SuisiF xijg smGTrjftijg sivcci'
cog yr(() fm xb nolv, TtQavnccQ^ovxav xcov nfjayuoixcov xag 8m-
axijuag 7.aa§c(voiisv. Cf. Arist. Met. IV i5, (j (hid. Par. II 527,
■'12 ss.). Ta ^kv ovv xa&' §avxa Xfyousva TiQog xt tcc fisv optw
XsyfXDci, xa Sh Sv xa y^vrj avxcov 1} xoiccvxu, olov fj IccxQixij
T(bv Tioog XL uTi TO yfvo$ ni'xrjg y inLGxrjfirj SoiCfl sivca xcov
Tioog Tl.



CAP. VII. DK KNTi; 1>RK1)IC.\.\U;N lAIJ. 67

paciendo quod debet, ut patet tcrcio dc I.ibcro Arbitrio
capitulo.

In sccuiido Ljradu sunt dominium ct scrvitus prudentis II. iiucllectual,
et bestialis, et ilia vocatur relacio proprie dicta, cum
5 quibus iustus et prudens videtur dominari super quem-
cumque sic stolidum, ut dominatur super bestias ct
omnia infcriora in natura.

Tercium vero est dominium civile cum servitutc silii 111. civil.
contradicenti inter hominem captivantem alium armis,
10 empcione, institutionibus humanis vel quomodolibet aliter,
et ilia relacio connotat ultra quodcumque accidens abso-
lutum habitum de ultimo predicamento, cum scrvi sint
quasi pecudes dominorum. Patet ista sentencia sccundo
Politicorum 3", et patet, quod iste non sunt pure rela-
i3ciones, sed apgrcgata ex multis generibus accidencium ;
ideo non ponuntur eo ipso, quo extrema aggregata ex
substanciis et accidentibus absolutis sunt posita, sicut
est de puris relacionibus.

Patet itaque ex dictis, quod omnis relacio proprie Every relation
20 dicta differt a quantitatc et qualitate, ditfert eciam a c;X'd''dniLTs
ceteris respectibus, cum omnes alii respectus preter ♦""o"i quantity
accidencia absoluta cxtremorum superaddunt disposicio- ^' '^"^'-^"
nem extrinsecam, qua oportet cxpectare ad corum prin-
cipacionem, ut non ex hoc, quod aliquid est motum
F. 2o3' et aliud mobile, quantumlibet proporcionata et applicata, |
sequitur, quod sit agenda vel motus inter ea, quia
oportet expectare tempus et nisum agentis.

Et patet, quod accio et passio supperaddunt relacioni ; niilerencc of
ipse tamen presupponunt earn, sicut relacio prcsupponit '"''''""o,'|,''^,.'''"'^

3oqualitatem et ipsa quantitatem; et ctjnstat, quod ubi predicaments;
, , , , . ... I.I' rom action

et quando superaddunt relacionem, quia aliter sequeretur, and passion,
si datum corpus locans est cum omnibus accidentibus " *'"'"" '''^^'■'•
absolutis et corpus locale cum suis, quod unum locaret

I. Cod.: 3° d' lib'o arbitr^ ca''^

1. Cf. Anselmi Cantuariensis Dialog, dc I,ibcro Arbitrio,
cap. Ill {Migne Cl.VIII l.'/.}). Afag.: Ad quid tibi videntur illam
habiiisse libertatem arbitrii? An ad asseqticndum, quod veil ent?
An ad volenditm, quod deberent, et quod lllis velle cxpedlret?
Disc: Ad volendum, quod deberent; et quod expedlret velle.
1 3. Cf. Arist. Polit. II i, 8 {in edd. antlquloribus II 3, I, ed
Par. / 498, 1 ss.)._ ""Allk firjv oiW d tovxo iiQiarov eari to
luuv, OTt ndXcar' sivcei ttjv •koivcovlkv, ovdi: tovv' linod'i^i'xrvad-ca
q^cdvfTai y.cnu rhr loyov, Ikv nuvTfg una UyMdi tu liiov Mil
TO fii] liiuv . . . y.T/..

5*



68 JOHANNIS \VICLIF CAP. VII.

reliquum eo ipso, quod est impossibile; licet enim sequa-
tur de materia per locum ab extrinseco aput multos:
Si iste mundus est cum isto homine, tunc locat eum ;
theologi tamen multi concederent, quod Deus posset
ponere ilium hominum in mundo alio. Sed quomodo- 3
cumque sit de hoc, certum est, quod non formaliter
racione extremorum, sed propter hoc, quod impossibile
est alium mundum esse, hoc sequitur, si sequatur. Si
enim racione principiorum extrinsecorum per se scque-
retur, per idem omnc corpus locabile esset in quolibet lo
locativo.
HI. irnm tiiiK-. Differt eciam a quando in hoc, quod quando dicit
mutabilitatem illius, quod mensuratur in illo genere ita,
quod talia, que senescunt vel veterascunt, sunt proprie
in quando, eterno autem non. i5

IV. troni Differt eciam a posicione in hoc, quod posicio est

position ; i. c. ,• • • • 1 , , • ,

arransemcnt nt '■'isposicio emsdem ad se secundum suas partes; idco
parts. secundum Autorem inter Sex Principia videtur posicio
maxime ab intrinseco adveniens, nee est dare quantitatem
vel qualitatem in animali posita sessione vel stacione, 20
quin continet illam corruinpi stante eadem posicione,
et per consequens cuilibet proporcioni vel similitudini
accidentali est posicio impertinens.
V. from Distinguitur eciam ab habitu, cum habere poleticum

posessioii. ...^11 • • 1-1 1- -

potest habere possessiones, pacciones et quothbet talia 2?
circumvolancia ultra relacionem. Aliter enim omnia
temporalia essent cuiuslibet hominis eo ipso, quod
ponuntur in certa qualitate cum illis, quod non est
verum de dominio civili, sed naturali. Nee obest, sed
oportct, quia si relacio precedat alia sex genera respec- 3o
tuum, quia notutn est, quod agenda substancie ipsa
sensu non potest esse, nisi precedat naturaliter propor-
cione eorum ad invicem. Et cum passio non potest

20. Cod.: i li ali. 2ii. Cod.: c'lino'"".

18. Autorem inter Sex Principia. Cf. Gilberti Porretani Sex
Principiorum Lib. Gap. VI {Ed. Aristotelis opp. Venetiis 1552,
vol. I, p. 33'). Magis autem proprium videtur positiouis sub-
stantiae proxbne assisterc, omnibus quidem aliis formis sup-
positis. Positio autem nichil aliud est, quam naturalis ipsius
substautiae ordinatio, qualis vel a principio quidem innata est,
ut ea, quae asperis et lenibus, aequalibus et inaequalibus inest:
vel a iiaturali quidem motu consueto, ut sessio et accubitus et
similia. Quicquid igitur pro.vime est substantiae assisteus, id
uecessario positio est, et omuis quidem poiitionis liuius ratio
suscipit praedicationem.



CAP. VII. DE ENTK rRJ:i)lCA.MlLNrA[.I. 69

esse sine ayencia, ncc uln \ cl ijiiando sine motii, nee

posicio sine respeetii ad eentruni terre el eireumferen-

ciam mundi, nee habere sine naturali dominio, quod

est relacio, patet, quod genus relacionis pi^ecedit pre-

3 dicta sex genera. Verumtamen res quorumcumque pre-

dicamentorum causant aliquas relaciones ipsis poste-

riores; sufficit enim, quod genus sit prius genere, et

si non, quodcumque individuum sit prius quocumque

individuo alterius, quia hoc forte est impossibile.

10 Ad tercium dicitur, quod non est color in deduccione, Tliird

quia, sieut Deus nee est substancia nee aceidens. sed (i_.f. ,,. ,i3)

utriusuue principium, sic relacio personarum ad invicem ,, ^"P'^'^-..

1 i ^ ^ ' ^ ^ ^ ^ vjoa IS nciuicr

nec est substancia nee accidens, sed relacionis create -substance nor

. . accident but the

prineipium. origin of botii.

I -^ Unde triplex ponitur maneries relacionis in I^eo. Prima

inter personas secundum racionem producencic et pro-

duei, que vocaiitur relaciones originis a niultis.

.\lie relaciones sunt in Deo, que terminanlur ad Tlucctold
11 11- 1- ^- .. lA . .11 . • , 1 icialions in

intellecta ydeahter, distmcta 0. l)eo, ut quotlibel miel- (j^j.
20 liecncie, quibus Deus intelliiiit res ad extra, et omnes . ,'• •^•'* '" '"^^^

~ ' '_ ' . ' the persons are

tales relaciones sunt absolute neeessarie, eonsequentes produced.

formaliter ad Deum esse. Intelligencia autem, qua Deus

inlellegit se., non est relacio, sed essencia, quia idem

omnino est intelligens et intelleetum. Nec distinguitur

F. 206 intelligencia, qua una persona | intelligit aliam a dinstinc-

cione unius persone ad aliam, nisi forte distinccionem

secuiulum racionem. Vndc quinque ponuntur relaciones II. Relations
]• • •!• ^ ^ ^- 1"^ based on God's

inter personas divinas, scilicet trcs notionaliter con- jj^..,!

stituentes personas, ut cenerantur vel paternitas, gene- mi^-jiiijcnce ot

' ' '^ . .... ;ill that IS

?o racio vel liliacio et processio vel passiva spiracio; innas- distinct from
cibilitas vero, communis spirancia, et communis spiracio
secundum aliquos sunt relaciones fundate in communi
prineijiio et communi principiato. Vidctur tamen mihi,
quod innascibilitas vel ingenitum non sit relacio, cum

3? non dicitur ad aliud, sed communis spirancia est relacio
cum

Tercia maneries relacionum in Deo est fundata in *I'- Relations of

God extending

eius actu intrinseco et in existencia creature, ut sciencia, to iiis creatures:
40 volucio, intendencia, propositum, consilium, predestinancia "-^ eternal,
et similia. Ille enim relaciones sunt eterne, et contin-
gentes in Deo. Eterne quidem, quia Deus nichil potest

y. sit| cod.: sicut. 28. notionuliter| cod.: uoco'. 36. Post cum

dnae lineac scriptura vacant.



nni.



70 JOHANNIS WICLIF CAP. VII.

incipere scire vel ordinare; et contingenies, quia, si
non est effectus, non est talis sciencia et econtra; ante-
ccdens est contingens; ergo et consequens.
b) temporal. Quarta maneries relacionem in Deo fundatur in exc-
cucione operativa Dei ad extra conformiter ad scienciam 5
eius eternam, et ilia est temporal's, ut causancia crea-
ture, conservancia, dominium et similia. Ilia enim ince-
perunt esse, ut patet commento de Trinitate. Nam
postquam Augustinus ostendit spiritum sanctum eter-
naliter esse donum, sed temporaliter donatum, 36*^ lo
movet dubium, quomodo nullum accidens inest Deo,
cum ipsum esse donum hominis vel donum meum vel
tuum ex tempore accidit sibi, et stat sentencia solu-
cionis sue in hoc, id est, quod scribit 3 7° sub hiis
verbis: „Quomodo ergo optinebimus nichil secundum i?
accidens dici donum, nisi quia ipsius nature nichil accidit
quo mutetur", quod dictum doctores concorditer intel-
ligunt de relacione racionis. Nam relacio realis per se
in genere, que proprie est accidens illius generis, non
potest alicui accidere, nisi illi, qui potest mutari per 20
talem adquisicioncm ; quamvis enim possum dexter esse
posti, postquam fui sinister sine motu mci participante
ad hoc, possum tamen per motum mei adquirere dcx-
teritatem talem. Patct ergo ex argumento beati Augustini,
quod non est racio distinguendi aliam relacionem a -'5
subiecto, quin per idem dominium Dei distinguitur a
Deo, quamvis non sit per se in genere propter defectum
fundamcnti in divina substancia.
Fathciliood, Quod autem relacio primi modi distinguitur a divina
soiisiii|i arc essencia patet ex hoc, quod paternitas, filiacio et 3o

relations not ^ > n r >



liypostascs.



8. commento] coj.: 9.

4. Qli<^''ti(>ii qiioqiic a Wiclijjo constitiii relationiim in Deo
genus contra ipsius verba fcicit, cum triplex tantum esse supra
affirmaverit; sed tertium atque quartum genus propterea in
un-.im comprehendi possunt, quia utrumque relationes inter
Deum et creaturas amplectitur, prius quidem „aeter)ias",
posterius ,.temporales". 8. Cf. Aug. I^c Trinitate V 16

(Migne XLII, col. 922). Sec moveat, quod spiritus sanctus, cum
sit coeternus patri et Jilio, dicitur tamen aliquid ex tempore,
veluti hoc ipsum^ quod donatum diximus. Nam sempiterne spi-
ritus donum, temporaliter autem donatum .... Quomodo ergo
obtinebimus nee ipsa relativa esse accidentia, quoniam nihil
accidit Deo temporaliter, quia non est mutabilis, sicut i)i ex-
ordio huius disputationis tractavimus.



tlic l-'athcrs.



CA1>. VII. DE ENTE PREDICAMENTAI.I. 71

processio tantum rckicioncs ct non ypostascs siL;nant,
ut patct 5" dc TrinitatL' Capitulo 4" ct 7".

Idco est dare medium in Deo, quod nee est subslaneia,nce I'luuis iiom

accidens, scilicet relacionem, ut patet capitulo 6". Undc

? capitulo 10 dicit Augustinus talem regulam: „Quid(.]uid

ad se dicitur ilia divina sublimitas substancialiter, dicitur

singularitcr et non pluraliter de omnibus et singulis

personis, et quod dicitur ad aliquid, non substancialiter,

sed relacione dicitur." Ideo 7" de Trinitatc capitulo

10 2" arguit Augustinus sic: „Si essencia est ad aliquid,

id est relacio, iam non est essencia". Unde, ut eodem

capitulo dicit: ..Omnis essencia, que rclativa dicitur,

est aliquid excepto relativo"; id est omnis essencia

distinguitur a relacione, cui subiecta est. Et idem dicit

F, 206' libello de Triplici Ilabitaculo ct 11° de Civitate Dei |



2. Cf. Aug. Dc Trinitatc V 4 {Mbpie XLII, col. :il4).
Qiiamnbrcm, quainvis diversiun sit patrem esse et filiiim esse,
non tamen est diversa substantia, quia hoc non secundion
stibstantiam dicuntiir, sed seciindiini relatii'tini; quod tanicn
relativum non est accidens, (juia iion est inutabilc. ibid. 7
(col. QllJ) .... ita, quamvis diversuin sit goiitus ct ingcnitus,
non indicat diversam substantiam; quia, sicut Jilius ad patrem
et non Jilius ad non patrem referttir, ita genitus ad genitoron
et non genitus ad non genitorem referatur necesse est.
4. Cf. Ibid. cap. 6 {col. 015). Hoc si dicunt {scil. iiaecetici),
non intelligunt, de ingenito quidem aliquid se dicere, quod
diligentius pertractandum sit, quia nee ideo quisque pater, et
propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus:
genitum vera mira caecitate non advertunt dici non posse nisi
ad aliquid. Ideo quippe Jilius quia genitus, et (juia Jilius utique
genitus. Sicut autem plius ad patrem, sic genitus ad genitorem
rej'ertur, ct sicut pater ad Jilium, ita genitor ad genitum.
Cf. Ibid. S [col. on sq.). Qiiapropter illud praecipue teneamus,
quidquid ad se dicitur praestantissima et divina sublimitas,
substancialiter dici; quod autem ad aliquid, non substancialiter,
sed relative: tantam vim esse eiusdon substantiae in patre ct
Jilio et spiritu sancto, ut quidquid de singulis ad se ipsos
dicitur, non pluraliter in summa, sed singulariter accipiatnr.
(u Cf. Ibid. Vll 2 {col. 034 Jin): Si essentia ipsa relative dicitur,
essentia ipsa non est essentia. Hue accedit, quia omnis essen-
tia, quae relative dicitur, est etiam aliquid e.vcepto relativo.
1 5. Cf. hiccrti auctoris De Triplici Habitacuio liber i>iter opera
Augustiniana vulgo editus, cap. VI {Misne XL, col. <)()6 sq.).
Tunc iustis manifestum erit, quontodo Heus est invisibilis, i)i-
comparabilis, sine initio et sine fine, ante omnia et post omnia
.... et quomodo omnia Dei unum sunt in Deo, excepto, quod
ad relationem pertinet . . . . et quomodo ubique totus sine loco,
7nagnus sine quantitate, bonus sine qualitate: et quomodo omnia



.lOH.WNIS WICr.IF CAP. VII.

capitulo 12". Ijndc capitulo quarlo dicit: y,Proptorca
non CO verbum, quo sapicncia, quia verbum non ad so
dicitur, sed tantum relative ad ilium, cuius est verbum.
Sapicncia vero eo, quod essencia." Unde sequitur in
tine capituli: „Non hec est Deo essencia, quod verbum 5
ad lilium esse," quia sicut capitulo octavo arguit: „Si
aliud est Deo esse et aliud subsistere, sicut aliud est

Deo esse et aliud esse patrem vel dominum,

.... iam substancia non erit substancia, quia rela-
tivum erit." Et sequitur in line capituli: „Absurdum lo



Online LibraryJohn WycliffeJoannis Wiclif De ente praedicamentali (Volume 11) → online text (page 9 of 34)