Marcus Tullius Cicero.

The correspondence of M. Tullius Cicero arranged according to its chronological order.. online

. (page 51 of 70)
Online LibraryMarcus Tullius CiceroThe correspondence of M. Tullius Cicero arranged according to its chronological order.. → online text (page 51 of 70)
Font size
QR-code for this ebook


sin autem nulla sit . , , locum"] For
the sentiment: cp. Fam. vii. 3, 4 (464),



Digitized by LjOOQIC



342 CCCCLXXXri. {FAM. IV. 7).

landum locum. Si enim libertatem sequimur, qui Iooub hoc
dominatu vacatP sin qualemoumqne locum, quae est domestica
sede iuoundiorP Sed mihi crede, etiam is, qui omnia tenet, favet
ingeniis : nobilitatem vero et dignitates hominum, quantum ei res
et ipsius causa concedit, amplectitur. Sed plura quam statueram.
Bedeo ergo ad unum illud, me tuum esse, fore cum tuis, si mode
erunt tui: si minus, me certe in omnibus rebus satis nostrae
coniunctioni amorique facturum. Yale.



CCCCLXXX VI. OICEEO TO M. CLAUDIUS MAECELLUS

(Fam. IV. 7).

ROME ; SEPTEMBER ; A. U. C. 708 ; B. C. 46 ; AET. CIC. 60.

Laudat H. Marcelli pnidentiam, qui perpetuo a patria abesse constitaerat, sed
hortatur tamen ut redeat in patriam, quod et yeniam redeundi a Gaeaare impetrare
facile sit et domi apud suos melius quam extra patriam yivere possit.

M. CICERO S. D. M. MARCELLO.

1. Etsi eo te adhuc consilio usum intellego, ut id reprehendere
non audeam, non quin ab eo ipse dissentiam, sed quod ea te sapi-
entia esse iudicem, ut meum consilium non anteponam tuo, tamen
et amicitiae nostrae vetustas et tua summa erga me benevolentia,
quae mihi iam a pueritia tua cognita est, me hortata est, ut ea
scriberem ad te, quae et saluti tuae conducere arbitrarer et non

Veni dotnunif non quo optima vivendi eon- iv. 11, 2 (496) quod in summa paueiUUe

dido esnety sed tamen si esset aliqua forma amicorum propinquorum ac neeessarionan

reipublicae, tanquam in patria ut essem, qui vere meae saluti faverent.

sin nulla, tanquam in exsilio, satis . . . facturum'] * will satisfy in

sin qualemcunque locum] sc. sequimur, every respect the claims of that bond of

Translate *■ but if one place is as good as affection which unites us.'
another.' For this indefinite use of qualis-

eunque cp. Att. iz. 6, 4 (360), cum Fom- sed quod . . . iudicem'] Boeckel re-

peio qualieunqus consilio uso, Schmalz marks that in the second clause of a

(Antib. ii. 397) notices that in this sense sentence like this it is most usual to find

qtMliseunqw always precedes its noun. the indie, e.g. Cic. Tusc. ii. 56 . but

ampieetitur] * favours ' * is devoted to ' : this potential subj. is sometimes found in

cp. Fam. vi. 6, 13 ^488). Cic, e.g. De Inv. i. 11, non quodd^faeio

plura], 8C. scripsi. non eonstet, sed quod id, quod factum sUy

si modo erunt tui] cp. note to Fam. iv. aliud alii videatur esse et idcirco alius aHo

7) 6 (486). Marcellus himself says in Fam. nom ineid appellet.



Digitized by LjOOQIC



CCCCLXXXri. {FAM. IV. 7). 343

aliena esse duoerem a dignitate. 2. Ego eum te esse, qui horum
iDalorum initia multo ante videris, consulatum magnifioentissime
atque optime gesseris, praedare memini : sed idem etiam ilia vidi,
neque te oonsilium civilis belli ita gerendi nee oopias Cn. Pompeii
nee genus exeroitus probare semperque simmie diffidere : qua in
sententia me quoque fuisse memoria tenere te arbitror. Itaque
neque tu multum interfuisti rebus gerendis et ego id semper egi,
ne interessem. Non enim iis rebus pugnabamus, quibus valere
poteramus, oonsilio, auctoritate, causa, quae erant in nobis supe-
riora, sed laoertis et viribus, quibus pares non eramus. Yicti
sumus igitur aut, si vinei dignitas non potest, fracti oerte et abieoti.
In quo tuum oonsilium nemo potest non maxime laudare, quod
cum spe vinoendi simul abieoisti oertandi etiam cupiditatem osten-
distique sapientem et bonum oivem initia belli civilis inyitum
suscipere, extrema libenter non persequi. 3. Qui non idem con-
silium quod tu secuti sunt, eos video in duo genera esse distraotos.
Aut enim renovare bellum conati sunt, hique se in Afrioam con-
tulerunt, aut, quem ad modum nos, viotori sese crediderunt.
Medium quoddam tuum consilium f uit, qui hoc f ortasse humilis
animi duoeres, illud pertinaois. Fateor a plerisque vel dicam ab
omnibus sapiens tuum consilium, a multis etiam magni ac fortis
animi iudicatum. Sed habet ista ratio, ut mihi quidem videtur,
quemdam modum, praesertim cum tibi nihil deesse arbitrer ad
tuas fortimas omnes obtinendas praeter voluntatem. Sic enim
intellexi, nihil aliud esse quod dubitationem adferret ei, penes
quem est potestas, nisi quod yereretur ne tu illud beneficium

2. eontulatwn . . . geaaerW] In 703 qui Caesarem tero eoepit timere.
(51). Yet his action in scourging the ex- laeertit et viribtu] * by dint of muscle ' :

magistrate of Novum Comum Cicero cp. Juv. x. 11, viribus iUe Confisus periit

cluu^cterized as scandalous (foede) : cp. admiranditque lacertit.
Att. V. 11, 2 (200). extretna libenter non persequi] * but

praedare memini'\ * I have a vivid re- willingly refuses to pursue it to the bitter

collection of.' end.'

copiae] In the celebrated meeting of 3. crediderunt] cp. Hor. Carm. iii. 6,

the Senate on Jan. 1, 706 (49), Marcellus 33, Quiperjidis ee eredidit hoetibus. Caes.

had moved that no decided answer be B. G. vi. 31, 4.

S'ven to the demands of Caesar till after ei penes quem est potestas] Hofmann

e levies set on foot b^ Pompey had notices that in the letters to Marcellus

been completed : cp. vol. iii. p. xc. Cicero, more frequently than elsewhere,

me quoque] Yet in Fam. xvi. 11, 3 uses such periphrases as these to desciibe

(301) Cicero says, writing to his family, Caesar : cp. §} 4, 6; is qui omnia tetiety iv.

Omnino ex hoe quoque parte diligeniissime 8, 2 (485). In his correspondence with

eomparatur : id Jit auetoritate et studio Torquatus (Fam. vi. 1-4) Cicero does not

Fompeii nostri ; however, he continues, once mention Caesar by name.



Digitized by LjOOQIC



844 CCCCLXXXri. [FAM. IV. 7).

omnino non putares. De quo quid sentiam nihil attinet dioere^
oum appareat ipse quid feoerim. 4. Bed tamen, si iam ita oonsti-
tuisses, ut abesse perpetuo malles quam ea, quae noUeSy yidere,
tamen id oogitare deberee, ubioumque esses, te fore in eius ipsius,
quern fugeres, potestate. Qui si facile passurus esset te oarentem
patria et f ortunis tuis quiete et libere vivere, cogitandum tibi tamen
esset Eomaene et domi tuae, ouiouimodi res esset, an Mjtilenis
aut Bhodi malles vivere. Bed cum ita late pateat eius potestas^
quem veremur, ut terrarum orbem complexa sit, nonne mayis sine
periculo tuae domi esse quam cum perioulo alienae ? Equidem,
etiam si oppetenda mors esset, domi atque in patria mallem quam
in extemis atque alienis locis. Hoc idem omnes, qui te diliguut,
sentiimt : quorum est magna pro tuis maximis olarissimisque virtu-
tibus multitude. 5. Habemus etiam rationem rei familiaris tuae,
quam dissipari nolumus. Nam etsi nullam potest acoipere iniuriam^
quae futura perpetua sit, propterea quod neque is, qui tenet rem
publicam, patietur neque ipsa res publioa, tamen impetum prae-
donum in tuas f ortunas fieri nolo ; hi autem qui essent auderem
soribere, nisi te intellegere confiderem. 6. Hie te omius sollici-
tudines, unius etiam multae et adsiduae lacrimae G. Maroelli,
fratris optimi, deprecantur: nos oura et dolore proximi sumus,
preoibus tardiores, quod ius adeimdi, oum ipsi deprecatione
eguerimus, non habemus, gratia tantum possumus quantum victi,
sed tamen consilio, studio Maroello non desumus. A tuis reliquis
non adhibemur : ad omnia parati sumus.

4. ubieumque . . . e99$s\ cp. Gibbon, 16, 2 (401) ; and he was a coomn, not a
ohap. iii. fin. : * fiut the 'Empire of the brother of Marcus. The other Gaius
Romans filled the world, and when the Marcellus consul in 706 (49), who wa»
Empire fell into the hands of a single brother of Marcus, was a violent Pom-
person the world became a safe and dreary peian, and followed Pompey to Greece,
prison for his enemies . . . *' WhercTor We do not know how he met his end.
you are,'' said Cicero to the exiled Mar- cum . . . eguerimuM] * since I myself
cellus, '* remember that you are equally need intercession.' Wesenberg is almost
within the power of the conqueror.''' certainly right in putting only a comma,

euieuinwdi^ cp. note on Att. iii. 22, 4 not a long stop, after habemus ; then

(81). Neue li.^ 613, and Sohmak (Antib. poasumus wiU go with quod. That Cicero

i. 344) hold that cMtftitmo^f is the genitive, had not an^ personal intercourse with

as euiuteuitumodi does not occur, only Caesar at this time appears from Fam. iv.

quoimtnodi (Plaut. Men. iv. 2, 7). On the 13, 6 (483), in iptius eofisuetudin^m, quam

readings of this form in mss, cp. Neue adhue meus pudor mihi elauHt, insimtabo^

ii.* 178-9. and yi. 13, 3 (489), aditU8 ad mm difi-

6. fratris] i.e. cousin : for the Gains dlwres fitsruni.
Marcellus, who was consul in 704 (60), eonsCliOy studio] Though it would be

and was a neutral in the Civil War, is more suited to the copiousness and

certainly meant : cp. Att. z. 13, 8 (399), rhydim of Cicero's language if some word



Digitized by LjOOQIC



CCCCLXXXriL {FAM. IF. 9). 345



CCCCLXXXVII. OIOBRO TO M. CLAUDIUS MAR-
CELLUS (Fam. IV. 9).

HOME ; SEPTEMBER ; A. U. C. 708 ; B. C. 46 ; AET. CIC. 60.

Etiam his litteris M. Cicero M. Marcello, ut domum redeat, suadet, mazime in eo
oocupatus, ut singula argumenta, quibus ille sententiam suam def enderat, refutet.

M. CICERO S. D. M. MARCELLO.

1. Etsi perpauois ante diebus dederam Q. Muoio litteras ad te
pluribuB verbis scriptas, quibus deolaraveram quo te animo oen-
serem esse oportere et quid tibi faciendum arbitrarer, tamen,
com Theophilus^ libertus tuus, proficisoeretur, cuius ego fidem
erga te benevolentiamque perspexeram, sine meis litteris eum ad
te venire nolui. lisdem igitur de rebus etiam atque etiam hortor^
quibus superioribus litteris hortatus sum, ut in ea re publica, quae-
oumque est, quam primum velis esse. Multa videbis fortasse quae
nolis, non plura tamen quam audis cotidie. Non est porro tuum
uno sensu solum ooulonmi moveri : cum idem illud auribus per-
dpias, quod etiam mains videri solet, minus laborare. 2. At
tibi ipsi dicendum erit aliquid quod non sentias aut faciendum
quod non probes. Primum tempori cedere, id est, necessitati
parere, semper sapientis est habitum : deinde non habet, ut nunc
quidem est, id vitii res. Dicere fortasse quae sentias non licet :

like qfflcio were supplied, yet cases of lated 'facts/ and have reference to the

similar asyndeton of two words are found: pleasures of home, the miseries of exile,

e.g. Fam. xiii. 11 fin (452), 24, 3 (619). the universal dominion of Caesar, &c.

In such phrases as Mrta Uclaj equia virigy If any alteration were necessary Orelli's

such asyndeton is quite common : cp. rationidus * reasons,* ' considerations,'

Lehmann, p. 25. would be the best to adopt.

non adhibemur] Most of the relations quod etiam maius] When we hear of

of M. Marcellus were not rery energetic misfortune (e. g. tne suffering of the

in endeavouring to compass his return : poor) we often suppose it to be greater

cp. Fam. iv. 8, 2 (485), si modi erunt tui, than it is, and magnify it in our imagina-
tion ; but we feel it more when we see it.

I. Q, Mucio"] Scaevolae — tribune in Hence Cicero says, Fam. iv. 13, 2 (483),

700 (54) ; legate of Appius Claudius in video^ quo nihil est aeerbius : cp. vi. 1, 1

Cilicia 702 (52) ; and augur in 706 (49) : (638), oculi augent dolorem.
ep. Att. iv. 17, 4 (149); Fam. iii. 5, 5 2. ides(] For explanations introduced

(191) ; Att. ix. 9, 3 (364). by these words cp. Madv. on Fin. ii. 6.

reOfM] Lehmann (p. 57) objetts to deinde . . . res'] * then, as things are

refms Ki^-pro^OBeB te verbis : cp. Fam. vi. now, life here has not this drawback.'

6, 2 (488) nee its quidem verbis quibus te For id vitii cp. Att. xiv. 19, 4, tibi hoc

consoler. But it may fairly well be trans- oneris non impono, and £oby 1296, 1299.



Digitized byVjOOQlC



346 CCCCLXXXril. {FAM. IF. 9).

tacere plane lioet. Omnia enim delata ad unmn sunt. Is utitur
oonsilio ne suorum quidem, sed suo. Quod non multo secus fieret,
si is rem publicam teneret, quem seonti somas. An, qui in bello,
cum omnium nostrum ooniunctum esset periculum, suo etcertorum
bominum minime prudentium oonsilio uteretur, eum magis com-
munem censemus in yiotoria f uturum fuisse quam incertis in rebus
fuissetP ety qui nee te consule tuum sapientissimum consilium
secutus esset nee fratre tuo consulatum ex auctoritate tua gerente
Yobis auctoribus uti voluerit^ nimc omnia tenentem nostras senten-
tias desideraturum oenses fuisse ? 3. Onmia sunt misera in bellis
dvilibus : quae maiores nostri ne semel quidem, nostra aetas saepe
iam sensit: sed miserius nihil quam ipsa victoria, quae etiam si
ad meliores venit, tamen eos ipsos ferodores impotentioresque
reddity ut, etiam si natura tales non sint, necessitate esse
oogantur : multa enim victori, eorum arbitrio per quos vioit, etiam
invito facienda sunt. An tu non videbas mecum simul quam ilia
crudelis esset futura victoria P Igitur tunc quoque careres patria,
ne quae nolles videresP Non, inquies: ego enim ipse tenerem
opes et dignitatem meam. At erat tuae virtutis in Tnim'mis
tuas res ponere, de re publica vehementius laborare. Deinde qui
finis istius consilii est P Nam adhuc et factum tuum probatur et,
ut in tali re, etiam f ortuna laudatur : factimi, quod et initium
belli necessario secutus sis et extrema sapienter persequi nolueris :
f ortuna, quod honesto otio tenueris et statum et famam dignitatis
tuae. Nunc vero nee locus tibi ullus dulcior esse debet patria,

moffis eofnmufupn] Mess exdosiye,' indigni et ut elarisHmorum hominum

'more communicative,* * more affable^ : erudelisiimam puniretur nteem. Horum

cp. Lael. 65, simplicem praeterea et com" omnium beliorum causae ex reipuhlieae

munem {amiatm) et consentientem ; NepoB, contentione natae sunt. De proximo beUo

Milt. 8. 4, in Miltiade erat cum summa civili (sc. Caesariano) non iibet dieere :

humanitas turn ntira communitas ut nemo ignoro cautam, detestor exitum. Hoe

tatn humilis esset cui non ad eum aditus helium (sc. Mutinense) quintum cwile

pateiet. The Greek word is Koivhs : op. geritur : atque omnia in nostram aetatem

Xeu. Cyaeg. 13. 9, ol fiky y^p ffotptaraX inciderunt.

ir\ov(Tiovs KoX y4ovs $rip&yrai, ol ik <pi\6' impotentioresque^ * more ungoyem-

aopoi wafft Koivol koI <pl\ot. able.' Boeckel quotes Marc. 16, eum . . .

fi aire tuo"] i. e. cousin ; C. Marcellus, vidi cum insoientiam certorum hominum

consul 704 (60) : cp. note to Fam. iv. 7, turn etiam ipsius vietoriae feroeitatem exti'

6 (486). mescentem,

3. sfiepe] four times ; see Phil. viii. 7 in minimis tuas response] * to consider

(quoU^'d by Hofmann), Sulla eum Sulpi' your private concerns as of the amallest

cio de iiite legum quae per vim coneu importance.'

Sulla lalas esse dicebat, Cinna cum Octavio extrema . . . nolueris"] cp. Fam. iv.

de novorum civium suffragiis, rursus cum 7, 2 (486) quod cum spe vineendi simul

Mario et Carhone Sulla ne dominarentur abieeisti certandi etiam eupiditaUm osten-



Digitized by LjOOQ IC



CCCCLXXXVIII. {FAM. VI. 6). 347

nee earn diligere minus debes, quod deformior est, sed misereri
potius neo earn multis olaris yiris orbatam privare etiam aspeotu
tuo. 4. Denique, si fuit magni animi non esse supplicem victori,
vide ne superbi sit aspemari eiusdem liberalitatem, et si sapientis
est oarere patria^ duri non desiderare; et, si re publica non
possis frui, stultum est nolle privata. Caput illud est, ut, si
ista vita tibi oommodior esse videatur, cogitandum tamen sit lie
tutior non sit. Magna gladiorum est lioentia, sed in exteruis
locis minor etiam ad faoinus vereoundia. Mihi salus tua tantae
curae est, ut Marcello fratri tuo aut pax aut eerte proximus
sim. Tuum est consulere temporibus et inoolumitati et vitae et
f ortimis tuis.



CCCCLXXXVIII. CICERO TO AULUS CAECINA

(FaM. VI. 6).
ROME ; SEPTEMBER (eND) ; A. U. C. 70S ; B. C. 46 ; AET. CIC. 60.

Eiundem Gaecinam, quern ezsulantem supeiiore epistola consolari studuerat,
consolatur M. Cicero, quod ei propter ingenium C. Caesaris et per statum rei publ.
ipsum meliorem fortunam fore divinat.

M. CICERO 8. D. A. CAECINAE.

1. Yereor ne desideres offioium meum : quod tibi pro nostra et
meritorum multorum et studiorum parium eoniunctione deesse

distique aapientem ei honum eivem initia cogitandum tamen eit ne"] 'yet you

beUi eivilie invitum tuteipere, extrema should take thought lest it may not prove

libenter non persequi. the safer course.*

tenuerie . . . tuae] * you have main- verecundia] 'scruple.' Wieland re-
tained your dignity in its high position marks that this sentence reads like a
and renown.' prophecy : cp. Fam. iv. 12 for the account

deformior] ' lost her beauty/ opp. to of the murder of Marcellus.

pulchrior: cp. Oell. v. 11, 11. eoneulere . . . tuiti] 'to take measures

4. duri] 'hard-hearted,' 'unfeeling.' best suited to the present circumstances,

potiis] ' and if it may be that you can- and to your own security both of life and

not enjoy a political life, it is certainly property.* Ineolumitas is often used for

foolish to be unwilling to enjoy a private 'full possession of civil right,' opp. to

one.' The subjunctive is used because ealamitas : see Reid on Arch. 9, and note

the contingency is in Cicero's mind a on Att. iii. Id, 2 (73), so that, perhaps,

very doubtful one : different from the we might here translate ' to the present

other suppositions which are taken for circimistances, to your own restitution,

granted as facts {Hfuit magni animi: ei and to the maintenance of your life and

sapientie est), Wesenberg (£m. Alt. 8) fortunes.*
wishes to read etuUum eitf governing eit

by vide ne : but the indicative makes the For Caedna, see Introduction,

sentence more emphatic. 1. Vereor] 'I am afraid you think



Digitized by LjOOQIC



348



CCCCLXXXVni. [FAM. VL 6).



non debet : sed tamen vereor ne litterarum a me offioium requiras :
quas tibi et iam pridem et saepe misissemy nisi ootidie melius
exfipectans gratulationem quam oonfirmationem animi tui oompleoti
litteris maluiesem. Nunc, ut spero, brevi gratulabimur : itaque in
aliud tempus id argumentum epistolae differo. 2. His autem
litteris animum tuum, quem minime imbecillum esse et audio et
spero, etsi non sapientissimi, at amioissimi hominis auctoritate
Gonfirmandum etiam atque etiam puto, uec iis quidem verbis,
quibus te consoler ut adflictum et iam omni spe salutis orbatum,
sed ut eum, de cuius incolumitate non plus dubitem quam te
memini dubitare de mea. Nam cum me ex re publica expulissent
iiy qui illam cadere posse stante me non putabant, memini me ex
multis hospitibus, qui ad me ex Asia, in qua tu eras^ venerant^
audire te de glorioso et celeri reditu meo oonfirmare. 3. Si te
ratio quaedam Tuscae disciplinae, quam a patre, nobilissimo atque
optimo viro, acceperas, non fefellit, ne nos quidem nostra divinatio
f allot: quam cum sapientissimorum virorum monumentis atque
praeceptis plurimoque, ut tu scis, doctrinae studio, tum magno
etiam usu tractandae rei publicae magnaque nostrorum temporum
varietate consecuti simius. 4. Cui quidem divinationi hoc plus
confidimus, quod ea nos nihil in his tam obscuris rebus tamque
perturbatis xmiquam omnino fefellit. Dioerem quae ante futura



that I am not doing my duty, and that I
ought not to fail therein on account of
the connexion that exists between us
from many mutual services and from
similarity of pursuits; still I am afraid
you may think me negiecti'ul in the
matter of letters ; but I could have long
since and often written to yuu, were it not
that I was every day expecting better
news, and preferred that the subject of my
letter should be congratulation rather than
encouragement of your resolution.' On
sed resumptive, Lehmann (p. 121) has a
good discussion, in which he compares
Fain. i. 9, 19 (153), xiv. 5, 2 (283).
Studiorum patiuniy viz. in matters of
augfury, in which Cicero was interested,
.since he had been made an augur in 701
(63) . But we must remember that he did
not write Be Livinatione till 710 (44).

2. putabant'] The Mss give putarunt.
It is altered by some commentators to the
reading in the text, which makes exceUent
sense, but is rather far from the mss ; by
others \o putarent, * people bitter enough



to; think,' generic subjunctive ; and by
others again to putarantj * who had made
up their minds,' an unusual sense: cp.
Wesenberg (Em. Alt. 14).

eor^firmare] * expressed strong con-
viction.' Watson compares Fam. iii. 10,
1 (261), detne tibi He promitio atque con*
JinM.

3. ^t te ratio] * If a certain system of
Etruscan augury which you have in-
herited from your illustrious and excellent
father has not deceived you, neither shall
I be deceived in my prophetic skill ; lor I
have obtained that skill no less from the
writings and maxims of most illustrious
men, and from philosophical study of, as
you know, a very extended nature, than
from much experience in the conduct of
public afBEiirs and great vicissitudes in the
circumstances of my life.' For ne noe
quidem see Eeid on Acad. 1, 5.

4. divinationi] Watson quotes Nepos
Att. 16, non enim Cicero ea solum quae
vivo se aceiderunt futura praedixU ted
etiam quae nunc usu veniunt eecinit ut vatet.



Digitized by LjOOQIC



CCCCLXXXVIIL (FAM. VL 6). 349

dixissem, ni vererer ne ex eventis fingere viderer. Sed tamen
plurimi sunt testes me et initio, ne ooniungeret se oum Caesare,
monuisse Fompeium et postea, ne seiungeret : ooniunotione frangi
senatus opes, diiunctione civile bellum ezoitari videbam. Atque
utebar familiarissime Caesare, Fompeium faoiebam plurimi, sed
erat meum oonsilium cum fidele Fompeio tum salutare utrique.

5. Quae praeterea providerim praetereo. Nolo enim hunc de me
optime meritum existimare ea me suasisse Fompeio, quibus ille si
paruisset, esset hie quidem clarus in toga et princeps, sed tantae
opes, quantas nunc habet, non haberet. Eundum in Hispaniam
censui: quod si fecisset, civile bellum nullum omnino fuisset.
Bationem haberi absentis non tarn pugnavi ut lioeret quam ut,
quoniam ipso consule pugnante populus iusserat, haberetur. Causa
orta belli est. Quid ego praetermisi aut monitorum aut querel-
larum, cum vel iniquissimam pacem iustissimo bello anteferrem !

6. Viota est auotoritas mea, non tam a Fompeio— nam is move-
batur — quam ab iis, qui duce Fompeio freti peropportunam et
rebus domestiois et cupiditatibus suis illius belli victoriam fore
putabant. Susceptum bellum est quiescente me, depulsum ex
Italia manente me, quoad potui. Sed valuit apud me plus pudor
mens quam timer: veritus sum deesse Fompeii saluti, cum ille
aliquando non defuisset meae. Itaque vel officio vel fama bonorimi
vel pudore victus, ut in fabulis Amphiaraus, sic ego prudens et
sciens ' ad pestem ante oculos positam ' sum profectus. Quo in

ex eventis Jingere"] * to manofacture the council in Capua at the end of January

after the erent.' 706 (49), cp. Fam. xvi. 12, 3 (312), on

monuisse'] cp. Phil. ii. 24, meaqtie iUa which occasion this question was brought

vox est nota multis : Utinantf Pompeiy eum before the meeting as one of Caesar's con-

Caesare soeietatem aut nunquam eoisses aut ditions of peace. But he may have sug-

mmquam diremisses; fuit alterum gravi' gested it in the private meetings he had

talis, alterum prudentiae. with Pompey in December 704 (50).

utebar] a common word for associating ipso consule pugnante] cp. vol. iii. p.

with, generally used with an adverb or bdv.

adjective signifying * friendly' but not querellarum] 'remonstrances,' cp.Deiot.

always : Hor. Epp. i. 1 2, 22, Utere 9, cui sunt inauditae cum Deiotaro querellae

Fompeio Grospho; 17, 2, maioribus uti: tuae?
cp. xP^o'^ai. 6. cupiditatibus] Hofmann refers to Att.

5. Eundum in Hispaniam censui] In 703 iz. 11, 4 (367), quid enim iliic tu Scipi*

(61 ) Cicero had spoken strongly against the onem, quid Fattstum, quid Libonem praeter'

proposal that Pompey should go to Spain, missurum putas quorum ereditores eonvenire

cp. Att. V. 11, 3 (200) ; Fam. iii. 8, 10 dieuntur, also to Caes. Bell. Civ. i. 4, 2.
(222) ; he spoke to the same effect at the aliquando] In 67 b.c. Pompey used his

end of 704 (60), but not at all so strongly, influence to bring about Cicero's return

cp. Att. vii. 9, 3 (300). If Cicero at any from banishment.

tune formally and publicly urged that Itaque . . . st4m profectus] * So then,

Pompey should go, it must have been at yielding to my sense of duty or to the



Digitized by LjOOQIC



350



CCCCLXXXVIIL (FAM. VL 6).



bello nihil adversi accidit non praedioente me. 7. Quare quoniam,
ut augures et astrologi solent, ego quoque augur publicus ex meis
superioribus praedictis constitui apud te auctoritatem augurii et
divinationis meae, debebit habere fidem nostra praediotio. Non



Online LibraryMarcus Tullius CiceroThe correspondence of M. Tullius Cicero arranged according to its chronological order.. → online text (page 51 of 70)